Η Επιτροπή παρουσιάζει σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό με σκοπό να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη ηλεκτροκίνητη ήπειρος και μια ισχυρότερη αγορά άνθρακα για τη στήριξη της βιομηχανίας της ΕΕ στην καθαρή μετάβαση και τον εξηλεκτρισμό.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα την έχει επανειλημμένα εκθέσει σε γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς. Αυτές έχουν οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της ενέργειας τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις επιχειρήσεις και έχουν μειώσει την ανταγωνιστικότητά μας. Ενώ το 70 % της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ παράγεται πλέον από εγχώριες καθαρές πηγές ενέργειας, το ποσοστό εξηλεκτρισμού της ζήτησης ενέργειας έχει παραμείνει στάσιμο στο 23 % κατά την τελευταία δεκαετία. Ως εκ τούτου, πρέπει να επιταχύνουμε τον εξηλεκτρισμό των τομέων που καταναλώνουν ενέργεια, ιδίως της βιομηχανίας, των μεταφορών και των κτιρίων.

Για τη στήριξη αυτής της φιλοδοξίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει έναν ενδεικτικό στόχο εξηλεκτρισμού 46 % έως το 2040 στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την Ενεργειακή Ένωση μετά το 2030.  Η επίτευξη αυτού του στόχου θα μπορούσε να μειώσει τις δαπάνες της ΕΕ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2040. Ο εξηλεκτρισμός αποφέρει σημαντικά οφέλη για την οικονομία, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της ΕΕ όσον αφορά τις χαμηλότερες τιμές ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα, την ισχυρότερη ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα.

Για να βοηθήσουμε τους Ευρωπαίους κατασκευαστές να επωφεληθούν και να ηγηθούν των προσπαθειών απαλλαγής της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και εξηλεκτρισμού - για να γίνει η μετάβαση - χρειαζόμαστε επενδύσεις σε κλίμακα. 

Από την έναρξή του το 2005, το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ) έχει επιτύχει αποτελέσματα. Έχει αποφέρει έσοδα άνω των 270 δισ. ευρώ, τα οποία επανεπενδύθηκαν στην καινοτομία, την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης. Παράλληλα, βοηθά την Ευρώπη να μειώσει τις εκπομπές κατά 50% στους τομείς που καλύπτει.  Αυτό το βασιζόμενο στην αγορά σύστημα εξασφαλίζει προβλεψιμότητα σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Ωστόσο, το γεωπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο έχει αλλάξει και η βιομηχανία της ΕΕ υφίσταται αυξημένη πίεση. Ενώ συνεχίζουμε τις εργασίες μας για τη δράση για το κλίμα, πρέπει να εκσυγχρονίσουμε την κύρια πολιτική μας για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές —το ΣΕΔΕ της ΕΕ— ώστε να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη καινοτομίας και επενδύσεων για την ανταγωνιστικότητα και την ανεξαρτησία μας — σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2026 και τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία.

Η κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε: «Ο καλύτερος τρόπος για να μειωθεί η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα είναι να τροφοδοτήσουμε την οικονομία μας με ηλεκτρική ενέργεια από καθαρές, εγχώριες πηγές. Σήμερα προτείνουμε να γίνει η Ευρώπη η πρώτη ηλεκτροκίνητη ήπειρος στον κόσμο. Από τη μείωση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας έως την προσαρμογή της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών στη μεταβαλλόμενη παγκόσμια πραγματικότητα, πρόκειται επίσης για ένα σχέδιο επενδύσεων και ανεξαρτησίας. Να διατηρήσουμε την καθαρή μετάβαση σε καλό δρόμο, να προσφέρουμε ανακούφιση στη βιομηχανία μας και να στηρίξουμε την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ας το ενεργοποιήσουμε.» 

Επανεξέταση του ΣΕΔΕ: μια επενδυτική μηχανή κατάλληλη για τους στόχους του 2040

Η επανεξέταση θα ανακουφίσει τη βιομηχανία, διατηρώντας παράλληλα τον ουσιαστικό ρόλο του ΣΕΔΕ στην κλιματική και ενεργειακή μετάβαση, σύμφωνα με το νομοθέτημα της ΕΕ για το κλίμα. Επικαιροποιεί τον συντελεστή γραμμικής μείωσης (LRF) ύψους 3,7 % για την περίοδο 2031-2035 και 1,7 % για την περίοδο 2036-2040, καθιστώντας την πορεία πιο σταδιακή και ευθυγραμμισμένη με το εγχώριο επίπεδο φιλοδοξίας για το κλίμα.  Έως και 2 % υψηλής ποιότητας διεθνή πιστωτικά μόρια θα επιτρέψουν τη χρηματοδότηση έργων απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές στο εξωτερικό και θα παράσχουν χώρο αναπνοής κατά την περίοδο 2036-2040, όταν η μείωση των εκπομπών στην Ευρώπη θα καταστεί πιο δύσκολη.

Το αναθεωρημένο ΣΕΔΕ θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις. Η Τράπεζα Απεξάρτησης της Βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές θα διαθέτει χρηματοδότηση ύψους 100 δισ. ευρώ για την απεξάρτηση της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ολόκληρη την Ευρώπη σε ευρεία κλίμακα. Το ETS Investment Booster θα είναι διαθέσιμο πριν από το 2030 ως πρώτη φάση της Τράπεζας. Το Ταμείο Καινοτομίας του ΣΕΔΕ της ΕΕ θα συνεχίσει να στηρίζει τις πρώτες εμπορικές εφαρμογές καινοτόμων καθαρών τεχνολογιών σε ευρύ φάσμα τομέων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να δαπανήσουν το 50 % των εθνικών εσόδων τους από το ΣΕΔΕ σε επενδύσεις για την απαλλαγή των τομέων του ΣΕΔΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε επενδύσεις άνω των 100 δισ. ευρώ πριν από το 2030.

Η αλληλεγγύη παραμένει στο επίκεντρο του ΣΕΔΕ. Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού θα συνεχίσει να στηρίζει τα κράτη μέλη χαμηλότερου εισοδήματος για την αναβάθμιση των ενεργειακών συστημάτων και του βιομηχανικού μετασχηματισμού.

Η δωρεάν κατανομή για τις εταιρείες θα συνεχιστεί και μετά το 2030 και θα συνδέεται στενότερα με επενδύσεις για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στην Ευρώπη. Τα έσοδα από το εθνικό ΣΕΔΕ θα πρέπει να επανεπενδύονται στους τομείς του ΣΕΔΕ. Η αρχή είναι σαφής: οι συνεισφορές της βιομηχανίας θα πρέπει να επιστρέφουν στη βιομηχανία. Η προσέγγιση αυτή ενθαρρύνει και ανταμείβει όσους επενδύουν στην καθαρή μετάβαση —και παρέχει κίνητρα σε όσους αγωνίζονται να καλύψουν τη διαφορά.

Η πρόταση ενσωματώνει επίσης τις μόνιμες απορροφήσεις άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ. Αυτό θα παράσχει πρόσθετη ευελιξία στους τομείς στους οποίους είναι δυσκολότερο να μειωθούν οι εκπομπές και, ταυτόχρονα, θα στηρίξει την επέκταση των εν λόγω τεχνολογιών.

Μια χωριστή πρόταση σχετικά με τους δείκτες αναφοράς αποσκοπεί στην αύξηση της δωρεάν κατανομής στη βιομηχανία ύψους 6 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2030. Για τους τομείς που καλύπτονται από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ), η μείωση της δωρεάν κατανομής θα επιβραδυνθεί και η σταδιακή κατάργηση θα παραταθεί έως το 2038.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης τη μεταρρύθμιση του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ) με σκοπό την περαιτέρω ενίσχυση της σταθερότητας της αγοράς και της προβλεψιμότητας για τις επενδύσεις, τη διατήρηση της ρευστότητας και τη μείωση της υπερβολικής αστάθειας των τιμών. Αυτό συμπληρώνει την πρόταση της Επιτροπής του Απριλίου να σταματήσει η αυτόματη ακύρωση των δικαιωμάτων που διατηρούνται στο αποθεματικό.

Η πρόταση ενισχύει το ΣΕΔΕ της ΕΕ για τους τομείς της αεροπορίας και της ναυτιλίας και το επεκτείνει στην αποτέφρωση αποβλήτων. Σε όλους αυτούς τους τομείς, η επανεξέταση δημιουργεί νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες, αντιμετωπίζει τους κινδύνους καταστρατήγησης και εξισορροπεί τους όρους ανταγωνισμού. Παρέχει επίσης συνοχή με τις διεθνείς εξελίξεις.

Το σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό

Τα οφέλη του εξηλεκτρισμού για τους Ευρωπαίους καταναλωτές είναι σαφή: η οδήγηση ενός ηλεκτρικού οχήματος με μπαταρία μπορεί να εξοικονομήσει έως και 78 % σε σύγκριση με ένα ισοδύναμο αυτοκίνητο που τροφοδοτείται με ορυκτά καύσιμα. Η μετάβαση από τους λέβητες αερίου στις αντλίες θερμότητας μειώνει τον μέσο λογαριασμό θέρμανσης των νοικοκυριών της ΕΕ έως και κατά 60 %, παρέχοντας παράλληλα σημαντικά παράλληλα οφέλη για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν φραγμοί στην ευρεία υιοθέτηση.

Η ηλεκτρική ενέργεια συχνά κοστίζει τρεις φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο. Οι συνδέσεις δικτύου μπορεί να διαρκέσουν χρόνια. Πάρα πολλές καινοτόμες τεχνολογίες δεν φτάνουν ποτέ σε εμπορική κλίμακα. Οι εταιρείες έχουν πολύ λίγα κίνητρα για να κάνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στην ηλεκτρική ενέργεια. Το σχέδιο δράσης για την ηλεκτροδότηση αντιμετωπίζει όλα αυτά τα εμπόδια.

Το σχέδιο επικεντρώνεται στη μείωση του χάσματος τιμών μεταξύ του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας και της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και στην παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση καθαρότερων τεχνολογιών που βασίζονται στην ηλεκτρική ενέργεια, όπως οι αντλίες θερμότητας, τα ηλεκτρικά οχήματα και οι συσσωρευτές, μεταξύ άλλων, σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το σχέδιο δράσης αποσκοπεί στην εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Η διαφορά τιμών τους συχνά αποθαρρύνει τη μετάβαση σε καθαρότερες επιλογές, όπως οι αντλίες θερμότητας, τα ηλεκτρικά οχήματα και οι ηλεκτρικές βιομηχανικές διεργασίες.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η πρόταση για διαχρονικούς λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ θα δώσει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να μειώσουν τα τέλη δικτύου για ορισμένες ομάδες καταναλωτών και τους φόρους για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Προωθεί επίσης την ταχύτερη ανάπτυξη έξυπνων μετρητών, γεγονός που θα διευκολύνει τους καταναλωτές να εξοικονομούν χρήματα από τους λογαριασμούς ενέργειας. Η πρόταση επιδιώκει επίσης να διασφαλίσει ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο.

Το σχέδιο δράσης προτείνει επίσης λύσεις για τη μείωση του αρχικού κόστους των τεχνολογιών εξηλεκτρισμού σε βασικούς τομείς της ζήτησης, όπως τα κτίρια, οι μεταφορές και η βιομηχανία. Καθορίζει ευρύ φάσμα εργαλείων που μπορούν να κινητοποιηθούν, όπως η χρήση συστημάτων κοινωνικής μίσθωσης, χρηματοδοτικών μέσων του ΣΕΔΕ, συμπεριλαμβανομένων του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα και της Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας, καθώς και ενός μηχανισμού αγοράς καθαρής θερμότητας.

Για να καταστεί δυνατός ο εξηλεκτρισμός, πρέπει να επιταχύνουμε την ανάπτυξη του δικτύου μας. Τα ευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων και πιο αξιόπιστων στον κόσμο. Ωστόσο, οι μεγάλες λίστες αναμονής για νέες συνδέσεις και το υφιστάμενο δίκτυο δεν χρησιμοποιούνται όσο αποτελεσματικά θα μπορούσε να είναι. Η δέσμη μέτρων για τα δίκτυα που προτάθηκε πέρυσι αντιμετωπίζει αυτές τις προκλήσεις και η ταχεία έγκρισή της από τους συννομοθέτες έως το τέλος του έτους θα είναι καίριας σημασίας για την Ευρώπη ώστε να επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό.

Το σχέδιο αντιμετωπίζει άλλους φραγμούς, συμπεριλαμβανομένης της αργής υιοθέτησης καινοτόμων λύσεων εξηλεκτρισμού, προωθώντας την ανάπτυξη βιώσιμων επενδυτικών έργων και παραγωγικής ικανότητας σε τεχνολογίες καθαρής ενέργειας. Υιοθετεί μια προσέγγιση ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας για να φέρει την επιχειρηματική σκοπιμότητα του εξηλεκτρισμού, ξεκινώντας με την επένδυση σε δεξιότητες και το δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας. Ο εξηλεκτρισμός έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες ποιοτικές θέσεις εργασίας. Και πρέπει να βεβαιωθούμε ότι το εργατικό δυναμικό μας είναι έτοιμο.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by CHUTTERSNAP on Unsplash

Γιατί προτείνει η Επιτροπή ένα σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό στην Ευρώπη;

Η Ευρώπη εξακολουθεί να βασίζεται υπερβολικά στα ορυκτά καύσιμα. Από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η Ευρώπη έχει δαπανήσει περισσότερα από 50 δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον σε εισαγωγές ορυκτών καυσίμων και ο επακόλουθος πληθωρισμός έχει οδηγήσει σε αύξηση των επιτοκίων. Η εξάρτηση αυτή καθιστά την ευρωπαϊκή οικονομία ευάλωτη σε γεωπολιτικές αναταράξεις και ασταθείς παγκόσμιες αγορές, αποδυναμώνει την ενεργειακή ασφάλεια και μειώνει την ανθεκτικότητα σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Η ταχύτερη μετάβαση προς τον εξηλεκτρισμό είναι απαραίτητη για να καταστεί η Ευρώπη πιο ενεργειακά ανεξάρτητη, να προστατευθούν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις από τις απότομες αυξήσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων και να οικοδομηθεί μια ισχυρότερη Ενεργειακή Ένωση.

Με το σχέδιο αυτό, η Επιτροπή έχει ως στόχο να καταστήσει την Ευρώπη την πρώτη «ηλεκτροήπειρο» στον κόσμο, η οποία τροφοδοτείται όλο και περισσότερο από καθαρή, εγχώρια και οικονομικά προσιτή ενέργεια. Για τη στήριξη αυτής της φιλοδοξίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει έναν ενδεικτικό στόχο εξηλεκτρισμού 46 % έως το 2040 στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την Ενεργειακή Ένωση μετά το 2030. Αυτό θα αυξήσει το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική χρήση ενέργειας πάνω από το σημερινό 23 %, το οποίο δεν έχει αλλάξει εδώ και δέκα χρόνια.

Το παρόν σχέδιο δράσης αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο ταχύτερος εξηλεκτρισμός μπορεί να μειώσει το ενεργειακό κόστος, να τονώσει την ευρωπαϊκή παραγωγή καθαρής τεχνολογίας, να ενισχύσει τις αλυσίδες εφοδιασμού, να δημιουργήσει ειδικευμένες θέσεις εργασίας και να στηρίξει τη βιομηχανική υπεροχή. Επιταχύνοντας τον εξηλεκτρισμό, η Ευρώπη μπορεί να εξοικονομήσει έως και 260 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2040 στις δαπάνες της για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Ταυτόχρονα, μπορεί να προστατεύσει τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία από τις επιπτώσεις των διεθνών κρίσεων στους λογαριασμούς ενέργειας. Θα συμβάλει επίσης στη μείωση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά περίπου 20 %, οδηγώντας σε πιο προσιτά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και προσελκύοντας νοικοκυριά και ΜΜΕ να στραφούν σε ηλεκτρικές συσκευές. Κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, η κοινή δέσμευση για την ηλεκτρική μετάβαση θα επιταχύνει την επίτευξη του στόχου της Ένωσης ´ για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, μειώνοντας σημαντικά τις εκπομπές κατά περισσότερο από 2 000 εκατ. τόνους CO₂ το 2040 σε σύγκριση με σήμερα (20 % των σημερινών εκπομπών).

Το σχέδιο δράσης επικεντρώνεται στην άρση των κύριων φραγμών που εξακολουθούν να επιβραδύνουν τον εξηλεκτρισμό.  Ειδικότερα, αποσκοπεί στο να καταστήσει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας πιο προσιτές, μειώνοντας το χάσμα τιμών μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, δεδομένου ότι στα περισσότερα κράτη μέλη η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο· μείωση του αρχικού κόστους μετάβασης σε ηλεκτρικές λύσεις στη βιομηχανία, τις μεταφορές και τα κτίρια· και μεγαλύτερη χρήση της ευελιξίας, συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης και της απόκρισης ζήτησης, για τη μείωση του συνολικού κόστους του ενεργειακού συστήματος. Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης μέτρα για τη στόχευση του αρχικού κόστους για τους καταναλωτές, για παράδειγμα στηρίζοντας τα κράτη μέλη στη θέσπιση συστημάτων κοινωνικής μίσθωσης για αποδοτικά προϊόντα ψύξης και θέρμανσης.

Πώς μπορεί το σχέδιο δράσης για την ηλεκτροδότηση και η νομική πρόταση για τα τέλη δικτύου να συμβάλουν στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας στην Ευρώπη;

Τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, καθιστώντας την ηλεκτρική ενέργεια πιο προσιτή από τα ορυκτά καύσιμα, βελτιώνοντας τη λειτουργία και τη διαχείριση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και βοηθώντας τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να στραφούν ταχύτερα σε καθαρότερες και αποδοτικότερες ηλεκτρικές λύσεις.

Επί του παρόντος, η ηλεκτρική ενέργεια είναι συχνά πολύ ακριβότερη από το φυσικό αέριο τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις επιχειρήσεις. Αυτό μπορεί να αποθαρρύνει τους ανθρώπους από τη μετάβαση σε καθαρότερες επιλογές. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, το σχέδιο ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα ώστε το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας να μην υπερβαίνει κατά περισσότερο από δυόμισι φορές την τιμή του φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά και να μην υπερβαίνει κατά περισσότερο από το διπλάσιο την τιμή για τη βιομηχανία έως το 2030.

Τα τέλη δικτύου αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος των νοικοκυριών. Η βελτίωση της φιλικότητάς τους προς το σύστημα μπορεί να μειώσει το συνολικό κόστος για όλους τους καταναλωτές. Η νομική πρόταση θα ωφελήσει τους καταναλωτές με διάφορους τρόπους. Πρώτον, αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας με τον σχεδιασμό πιο ευέλικτων τελών δικτύου μεταφοράς και διανομής, ώστε τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικότερα και με χαμηλότερο κόστος. Η πρόταση αποσκοπεί επίσης να καταστήσει το ενεργειακό κόστος πιο προβλέψιμο και να στηρίξει τη διαρκή μείωση των λογαριασμών. Θα επιτρέψει ιδίως στα κράτη μέλη να μειώσουν τους φόρους και τα τέλη δικτύου για συγκεκριμένες κατηγορίες χρηστών, όπως οι ενεργοβόρες βιομηχανίες ή οι ενεργειακές κοινότητες. Θα προβλέπει επίσης χαμηλότερη φορολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με το φυσικό αέριο.

Η πρόταση υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου να υποβάλει προτάσεις για τη μείωση των τελών δικτύου και των φορολογικών συνιστωσών της τιμής της ενέργειας.

Ταυτόχρονα, θα ενθαρρύνει την ευφυέστερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νέα επιχειρηματικά μοντέλα με την προώθηση έξυπνων μετρητών, ευφυέστερων δικτύων και καλύτερης ανταλλαγής δεδομένων. Αυτό θα επιτρέψει στους καταναλωτές να προσαρμόζουν ευκολότερα τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στις ανάγκες του συστήματος, για παράδειγμα με τη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων όταν η ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνότερη.  

Ένα άλλο σημαντικό όφελος είναι η καλύτερη ενσωμάτωση της καθαρής εγχώριας ενέργειας. Με την υποστήριξη έξυπνων και ψηφιακών λύσεων, η πρόταση θα ενισχύσει την απόκριση ζήτησης και την αποθήκευση, οι οποίες βοηθούν το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας να χρησιμοποιεί καλύτερα τις υφιστάμενες υποδομές και να μειώνει το περιττό κόστος του δικτύου. Ένα πιο ευέλικτο σύστημα μπορεί να κάνει καλύτερη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποφεύγοντας τις ανεπάρκειες. Αυτό ωφελεί έμμεσα τους καταναλωτές μέσω ενός πιο βέλτιστου από πλευράς κόστους συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.

Πώς θα στηρίξει το σχέδιο δράσης τον βιομηχανικό εξηλεκτρισμό;

Μολονότι η βιομηχανία της ΕΕ έχει επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση, εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τέταρτο της ενεργειακής ζήτησης της ΕΕ. Ταυτόχρονα, η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στην ηλεκτρική ενέργεια παραμένει σχετικά αργή. Με τις κατάλληλες συνθήκες, ο εξηλεκτρισμός μπορεί να βοηθήσει τη βιομηχανία να εκσυγχρονιστεί, να τονώσει την παραγωγικότητα, να βελτιώσει την ενεργειακή απόδοση και να ενισχύσει την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα. Από τεχνική άποψη, ο εξηλεκτρισμός είναι ήδη δυνατός για το 60 % της βιομηχανικής ζήτησης ενέργειας που εξαρτάται επί του παρόντος από τα καύσιμα.

Το σχέδιο θα στηρίξει επίσης τον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας με την αντιμετώπιση των κύριων φραγμών που εμποδίζουν τον εξηλεκτρισμό. Το πρώτο θεμελιώδες στοιχείο που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι η αναλογία τιμής ηλεκτρικής ενέργειας-φυσικού αερίου, η οποία αποθαρρύνει τη μετάβαση σε καθαρότερες επιλογές, όπως οι ηλεκτρικές βιομηχανικές διεργασίες. Το σχέδιο δράσης έχει ως στόχο να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για την εξισορρόπηση αυτού του χάσματος μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Τα κράτη μέλη με τον χαμηλότερο λόγο τιμής ηλεκτρικής ενέργειας προς τιμή φυσικού αερίου καταγράφουν τριπλάσιες πωλήσεις αντλιών θερμότητας σε σύγκριση με εκείνα στα οποία το σιτηρέσιο υπερβαίνει τα τρία.

Το κόστος των λύσεων εξηλεκτρισμού είναι υψηλότερο από τις συγκρίσιμες εναλλακτικές λύσεις που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα. Η μείωση του αρχικού κόστους αυτών των λύσεων είναι επιτακτική ανάγκη. Η Επιτροπή θα επικεντρωθεί σε βιομηχανικούς τομείς με τις μεγαλύτερες δυνατότητες εξηλεκτρισμού με τη χρήση τεχνολογιών που είναι ήδη εμπορικά διαθέσιμες. Το σχέδιο δράσης υποστηρίζει μια συντονισμένη προσέγγιση για τον εξηλεκτρισμό, φέρνοντας σε επαφή όλους τους παράγοντες σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. Θα συνεργαστεί με αυτούς τους τομείς και με τις χώρες της ΕΕ για την ανάπτυξη ειδικών ανά τομέα χαρτών πορείας για τον εξηλεκτρισμό, συμβάλλοντας στην κλιμάκωση και την ενσωμάτωση των τεχνολογιών εξηλεκτρισμού στις βιομηχανικές διαδικασίες μέσω καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων και καλύτερης πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Θα εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο θα διευκολυνθεί επίσης η ανάπτυξη συμφωνιών αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ), ώστε να αποφέρουν τα οφέλη των τιμών χονδρικής της ενέργειας στον κλάδο.

Το σχέδιο θα επικεντρωθεί επίσης στη διασφάλιση εξυπνότερων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της ανταλλαγής και της ασφαλούς επαναχρησιμοποίησης δεδομένων που σχετίζονται με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε οι διαχειριστές δικτύων να μπορούν να χρησιμοποιούν καλύτερα τις υφιστάμενες υποδομές και να λειτουργούν το σύστημα πιο αποτελεσματικά και με μεγαλύτερη ασφάλεια, με αποτέλεσμα χαμηλότερο συνολικό κόστος του συστήματος. Το σχέδιο θα εξετάσει επίσης τις πτυχές σχεδιασμού, με εργαλεία χαρτογράφησης, για τη στήριξη της βιομηχανίας σε σχέση με τις βιομηχανικές περιοχές επιτάχυνσης (IAA) στο πλαίσιο της πράξης για τον βιομηχανικό επιταχυντή.

Η επιτάχυνση της έρευνας και της καινοτομίας και η στήριξη καινοτόμων τεχνολογιών θα είναι επίσης καίριας σημασίας για τη γεφύρωση του χρονικού χάσματος που απαιτείται για την εμπορική διάθεση νέων λύσεων εξηλεκτρισμού. Αυτό θα απαιτήσει επενδύσεις σε κλίμακα, αλλά και αξιοποίηση του δυναμικού των υφιστάμενων εργαλείων, όπως το στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (ΣΕΤ), για τη στήριξη των τεχνολογιών που επιτρέπουν τον εξηλεκτρισμό ορισμένων βιομηχανικών διεργασιών.

Από την πλευρά της μεταποίησης, η Επιτροπή εργάζεται ήδη για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την ηλεκτροδότηση. Θα εκδώσει δύο δέσμες κατευθυντήριων γραμμών στο πλαίσιο της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών (NZIA). Η πρώτη αφορά τα μη τιμολογιακά κριτήρια στις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας για να καταστεί η ηλεκτρική ενέργεια φθηνότερη και να αυξηθεί το μερίδιο της καθαρής, οικονομικά προσιτής και εγχώριας ενέργειας με τη διασφάλιση και τη διαφοροποίηση μιας βιομηχανικής βάσης για τεχνολογίες καθαρής ενέργειας. 

Αργότερα το 2026, η Επιτροπή θα δρομολογήσει επίσης δεύτερη βιομηχανική δημοπρασία θερμότητας στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας, με έμφαση στις αντλίες θερμότητας και τη βιομηχανική ευελιξία. Επιπλέον, η επανεξέταση του ΣΕΔΕ θα δημιουργήσει περαιτέρω κίνητρα για τον βιομηχανικό εξηλεκτρισμό.

Πώς θα επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό του τομέα των μεταφορών;

Οι μεταφορές παραμένουν ένας από τους τομείς που εξαρτώνται περισσότερο από τα ορυκτά καύσιμα και σημαντικός χρήστης ενέργειας συνολικά. Οι οδικές μεταφορές από μόνες τους αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο της κατανάλωσης ενέργειας στην ΕΕ, κυρίως λόγω της ισχυρής εξάρτησής τους από τα ορυκτά καύσιμα.

Ταυτόχρονα, ο τομέας μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς προς καθαρότερη και αποδοτικότερη χρήση της ενέργειας. Τον Απρίλιο του 2026, τα ηλεκτρικά οχήματα έφθασαν στο ρεκόρ του 22,3% των νέων πωλήσεων. Ορισμένες χώρες της ΕΕ ενθαρρύνουν αυτή τη μετάβαση μέσω κινήτρων, όπως τα φορολογικά οφέλη για τα ηλεκτρικά οχήματα στους εταιρικούς στόλους και τα φορολογικά μέτρα που αποσκοπούν στο να καταστήσουν τα ηλεκτρικά οχήματα πιο προσιτά για τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η κοινωνική μίσθωση έχει σχεδιαστεί ειδικά για τις ομάδες αυτές και το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει πρακτική στήριξη προς τις χώρες της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο ανάπτυξης τέτοιων συστημάτων. Ο δημόσιος τομέας σημειώνει επίσης πρόοδο όσον αφορά τη χρήση ηλεκτρικών οχημάτων, συμπεριλαμβανομένων των λεωφορείων, η οποία υποστηρίζεται εν μέρει από την οδηγία για τα καθαρά οχήματα, την οποία η Επιτροπή θα επανεξετάσει έως το τέλος του επόμενου έτους.

Για την επέκταση του εξηλεκτρισμού που σχετίζεται με τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, το σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό επικεντρώνεται στην ανάγκη επιτάχυνσης της ανάπτυξης υποδομών φόρτισης, με την επέκταση της πρωτοβουλίας «καθαροί διάδρομοι μεταφορών» και με τη διευκόλυνση της χρηματοδοτικής στήριξης για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων. Τέλος, το τεχνικό δυναμικό εξηλεκτρισμού των θαλάσσιων μεταφορών αυξάνεται, με δυνητικά υψηλή εξοικονόμηση ενεργειακού κόστους. Για να επωφεληθούν οι ναυτιλιακές εταιρείες από αυτή την ευκαιρία, οι λιμένες της ΕΕ πρέπει να εντείνουν τις υπηρεσίες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας από ξηράς, κάτι που έχει ήδη επιβληθεί από τον κανονισμό για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων (AFIR), ενώ ο κανονισμός FuelEU Maritime διασφαλίζει τη ζήτηση για παροχή ηλεκτρικής ενέργειας από ξηράς (OPS).

Ποια είναι τα βήματα για την ενίσχυση του εξηλεκτρισμού στον κτιριακό τομέα;

Τα κτίρια καταναλώνουν περίπου το ήμισυ του φυσικού αερίου της ΕΕ και το 67 % της θέρμανσής τους εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα, μεγάλο μέρος των οποίων σπαταλάται λόγω αναποτελεσματικών λεβήτων και κακής μόνωσης. Με τις τιμές της ενέργειας να παραμένουν υψηλές και απρόβλεπτες, τα επιχειρήματα υπέρ του ταχύτερου εξηλεκτρισμού και της ενεργειακά αποδοτικής ανακαίνισης είναι ισχυρότερα από ποτέ.

Η αντικατάσταση των λεβήτων αερίου και πετρελαίου με αντλίες θερμότητας, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θέρμανση και ψύξη, θα μπορούσε να μειώσει τους λογαριασμούς έως και κατά 60 % και να βελτιώσει την υγεία, ιδίως κατά τη διάρκεια των κυμάτων καύσωνα, δεδομένου ότι οι αντλίες θερμότητας μπορούν επίσης να δροσίσουν τα κτίρια. Η ΕΕ επιθυμεί να διπλασιάσει τις εγκαταστάσεις αντλιών θερμότητας έως το 2030 σε σύγκριση με το 2025 και μπορεί να θεσπίσει μηχανισμό αγοράς καθαρής θερμότητας για την ενθάρρυνση των πωλήσεων. Τα εθνικά διαδικτυακά εργαλεία θα βοηθήσουν επίσης τους καταναλωτές να συγκρίνουν τις τιμές και να λαμβάνουν διαφανείς προσφορές από μάρκες και εγκαταστάτες. Οι αντλίες θερμότητας μπορούν να συμπληρώνουν τα συστήματα τηλεθέρμανσης, τα οποία μπορούν να συνδυάζουν ηλεκτρικές λύσεις με τοπικές καθαρές πηγές θερμότητας, όπως η γεωθερμική, η ηλιακή θερμική και η απορριπτόμενη θερμότητα.

Στις πόλεις, τα έξυπνα συστήματα τηλεθέρμανσης θα παρέχουν ευελιξία στο δίκτυο και θα συμβάλουν στην εξομάλυνση των κορυφώσεων της εποχιακής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας για θέρμανση ή ψύξη. Η αγορά και η χρήση αντλιών θερμότητας μπορεί να είναι σχετικά δαπανηρή, ιδίως για τους πλέον ευάλωτους· η ΕΕ έχει προβλέψει χρηματοδότηση για τη στήριξη των χωρών της ΕΕ στην αποτελεσματική προσαρμογή των κτιρίων στη ζέστη το καλοκαίρι και στο κρύο τον χειμώνα. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Ο συνασπισμός για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης μπορεί να συμβάλει στην κλιμάκωση της ιδιωτικής χρηματοδότησης για ανακαινίσεις. Η Επιτροπή θα θεσπίσει «συμπράξεις για καλύτερες κατοικίες» για την προσέλκυση και την επιτάχυνση καινοτόμων χρηματοδοτικών και επιχειρηματικών μοντέλων για αντλίες θερμότητας στο πλαίσιο ενεργειακά αποδοτικών ανακαινίσεων.

Πώς θα συμβάλει αυτό το σχέδιο δράσης στην ενίσχυση των αξιακών αλυσίδων εξηλεκτρισμού της Ευρώπης;

Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί ταχύτερα από τη δοκιμή στην κλίμακα όσον αφορά την καθαρή τεχνολογία. Χρειάζεται πολύς χρόνος για να καταστούν εμπορικά βιώσιμες οι νέες λύσεις ηλεκτροκίνησης. Αυτό απαιτεί επενδύσεις σε μεγάλη κλίμακα. Επειδή ο εξηλεκτρισμός επηρεάζει πολλά τμήματα της οικονομίας, η Ευρώπη χρειάζεται μια ολιστική προσέγγιση για να αξιοποιηθεί στο έπακρο. Αυτό σημαίνει διασφάλιση της πρόσβασης σε πρώτες ύλες, αύξηση της μεταποίησης στην ΕΕ και ενθάρρυνση μεγαλύτερης ζήτησης για καθαρές τεχνολογίες.

Για να συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου, η Επιτροπή θα φέρει σε επαφή τους κύριους παράγοντες —τις ενωσιακές και τις εθνικές αρχές, τις επιχειρήσεις, τη βιομηχανία και βασικούς παράγοντες στον τομέα της ενέργειας, όπως οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, οι φορείς αποθήκευσης και οι κατασκευαστές καθαρής τεχνολογίας— σε μια νέα συμμαχία για το σχέδιο δράσης για την ηλεκτροδότηση.  Στόχος της θα είναι η επιτάχυνση της χρήσης λύσεων καθαρής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Απαιτούνται επίσης επενδύσεις σε δεξιότητες. Ο εξηλεκτρισμός έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες ποιοτικές, τοπικές θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Οι αξιακές αλυσίδες καθαρού εξηλεκτρισμού, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι αντλίες θερμότητας, οι τεχνολογίες μόνωσης, τα δίκτυα και η πυρηνική ενέργεια απασχολούν πάνω από τέσσερα εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ και αντιπροσώπευαν το 30 % της αύξησης του ΑΕΠ της ΕΕ το 2025.  Το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό αποτελεί τη βάση της ικανότητας της ΕΕ να σχεδιάζει, να κατασκευάζει, να κατασκευάζει, να συνδέει και να συντηρεί τις τεχνολογίες και τις υποδομές καθαρής ενέργειας που χρειάζεται η ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση. Η ΕΕ στηρίζει ήδη την κατάρτιση μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus+, οι ακαδημίες της βιομηχανίας συσσωρευτών και μηδενικών καθαρών εκπομπών και η δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να αποκτήσουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για θέσεις εργασίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θα εγκρίνει πρωτοβουλία για τη στήριξη της φορητότητας των προσόντων και των δεξιοτήτων σε ολόκληρη την ΕΕ με σκοπό την προσέλκυση περισσότερων ηλεκτρολόγων και εγκαταστατών καθαρής τεχνολογίας. Θα στηρίξει επίσης την κατάρτιση μέσω κινήτρων για τους κατασκευαστές ώστε να στηρίξουν την κατάρτιση ηλεκτρολόγων και εγκαταστατών στο πλαίσιο ενός νέου μηχανισμού αγοράς καθαρής θερμότητας. Επιπλέον, ένας νέος νόμος για τις κατασκευαστικές υπηρεσίες θα διευκολύνει την απόκτηση πιστοποιήσεων για ενεργειακά αποδοτικές οικοδομικές εργασίες και εργασίες εγκατάστασης. Για να βοηθήσει την Ευρώπη να παραμείνει ανταγωνιστική στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών και να ανταποκριθεί στους αυξανόμενους κινδύνους για την κυβερνοασφάλεια, η ΕΕ εστιάζει όλο και περισσότερο τη δημόσια χρηματοδότηση σε προϊόντα που παράγονται στην Ευρώπη.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Michael Marais on Unsplash

Ποιες είναι οι κύριες αλλαγές που προτείνονται στο πλαίσιο της επανεξέτασης του συστήματος εμπορίας αποστολών Ε της ΕΕ;

Η παρούσα πρόταση διασφαλίζει ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ συμβάλλει στις οικονομικές επενδύσεις, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, επιτυγχάνοντας παράλληλα τον κλιματικό στόχο για το σύνολο της οικονομίας για το 2040, μέσω αλλαγών σε τέσσερις βασικές διαστάσεις. Παρέχει τις ευελιξίες και τα κίνητρα στη βιομηχανία να επιλέξει την καθαρότερη πορεία, απαλλαγμένη από τις ανθρακούχες εκπομπές και ανταγωνιστική στην Ευρώπη.

1. Ουσιαστική ενίσχυση της στήριξης για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές με έμφαση στις επενδύσεις, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2026 και τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία:

• Σύσταση της Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας (IDB) — για την παροχή χρηματοδότησης ύψους 100 δισ. ευρώ σε έργα απανθρακοποίησης της βιομηχανίας και την επιστροφή υψηλότερου μεριδίου των εσόδων του ΣΕΔΕ της ΕΕ σε τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το ETS Investment Booster θα δώσει ώθηση στην Τράπεζα, ανταμείβοντας τις εταιρείες που επενδύουν νωρίς στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές με περίπου 30 δισ. ευρώ ως φάση Ι της βιομηχανικής τράπεζας απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.  
• Διατήρηση του Ταμείου Καινοτομίας ως βασικού εργαλείου για την προώθηση της καινοτομίας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στην αγορά και την ενίσχυση της ανάπτυξης βιομηχανιών καθαρής τεχνολογίας.
• Ενίσχυση των απαιτήσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη δαπανούν τα έσοδα από πλειστηριασμούς στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δαπανήσουν το 50 % των εθνικών εσόδων τους από το ΣΕΔΕ σε επενδύσεις για την απαλλαγή των τομέων του ΣΕΔΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές.

2. Παροχή ανακούφισης στη βιομηχανία, με παράλληλη διασφάλιση μιας ισχυρής αγοράς ανθρακούχων εκπομπών της ΕΕ, ευθυγραμμισμένης με τον στόχο για το 2040:

• Ευθυγράμμιση του ΣΕΔΕ της ΕΕ με τον στόχο της Ένωσης για μείωση των εκπομπών κατά -90 % έως το 2040, με προσαρμογή της πορείας μείωσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ από το 2031. Η αλλαγή αυτή σημαίνει ότι τα δικαιώματα θα συνεχίσουν να εκχωρούνται στη δεκαετία του 2040. Επικαιροποιεί τον συντελεστή γραμμικής μείωσης (LRF) κατά 3,7 % για την περίοδο 2031-2035 και κατά 1,7 % για την περίοδο 2036-2040.
• Λαμβανομένης υπόψη της χρήσης διεθνών πιστωτικών μορίων υψηλής ακεραιότητας από το 2036, όπως ορίζεται στο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα, με τη θέσπιση μηχανισμού που θα εξετάζει το ενδεχόμενο αγοράς τέτοιων πιστωτικών μορίων για τη δημιουργία πρόσθετου χώρου εκπομπών στο ΣΕΔΕ της ΕΕ έως και 2 %, διατηρώντας παράλληλα τον στόχο του 90 %.
• Η ενσωμάτωση 250 Mt μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα υψηλής ποιότητας στο ΣΕΔΕ θα δημιουργήσει περισσότερο χώρο αναπνοής για τη βιομηχανία της ΕΕ (μπορούν να διατεθούν περισσότερα δικαιώματα) και θα δώσει ώθηση στην αγορά απορροφήσεων.
• Το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς θα καταστεί πιο δυναμικό, με τις παραμέτρους του προσαρμοσμένες στη συρρικνούμενη αγορά μετά το 2030. Ο ρυθμός απορρόφησης των δικαιωμάτων θα μειωθεί στο 12% από το σημερινό 24%, μια αλλαγή που θα σημαίνει ότι περισσότερες άδειες μπορούν να παραμείνουν στην αγορά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
• Εκσυγχρονισμός της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων με την επέκταση της κατανομής βάσει δεικτών αναφοράς πέραν του 2030, με παράλληλη εξάρτηση της συνεχούς στήριξης από επενδύσεις στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στην ΕΕ και συνέχιση της δυνατότητας στήριξης του έμμεσου κόστους ανθρακούχων εκπομπών
• Θέσπιση στοχευμένων στοιχείων απλούστευσης προς όφελος της βιομηχανίας και των δημόσιων αρχών μέσω της μείωσης του διοικητικού κόστους συμμόρφωσης και της ενίσχυσης της εφαρμογής του συστήματος.

3. Συνέχιση της αλληλεγγύης της ΕΕ για τη στήριξη της μετάβασης:

• Επίδειξη συνεχούς αλληλεγγύης μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού με τη χρήση χρηματοδότησης του ΣΕΔΕ για τη βελτίωση των ενεργειακών συστημάτων και τη συμβολή στην απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές σε κράτη μέλη χαμηλότερου εισοδήματος.
• Η πρόταση περιλαμβάνει ισχυρές διασφαλίσεις όσον αφορά το κράτος δικαίου για την προστασία των πόρων του Ταμείου Εκσυγχρονισμού.

4. Διασφάλιση μιας προσέγγισης για το σύνολο της οικονομίας:  Επιτάχυνση της απαλλαγής των τομέων της ναυτιλίας και της αεροπορίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, ενσωμάτωση της αποτέφρωσης αστικών αποβλήτων και παροχή περαιτέρω στήριξης στα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα:

• Ειδική άμεση στήριξη στους τομείς της ναυτιλίας και της αεροπορίας για την υιοθέτηση βιώσιμων αεροπορικών και ναυτιλιακών καυσίμων, καθαρών τεχνολογιών και υδρογόνου που παράγονται στην ΕΕ
• Εξασφάλιση αποτελεσματικής τιμολόγησης του άνθρακα για το δίκαιο μερίδιο εκπομπών της ΕΕ από τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές μέσω της εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ σε αναχωρούσες διεθνείς πτήσεις προς προορισμούς εντός 5000 km από το κέντρο της ΕΕ και σε όλες τις εισερχόμενες και αναχωρούσες πτήσεις με επιχειρηματικά αεριωθούμενα αεροσκάφη. Η πρόταση εξακολουθεί επίσης να εφαρμόζει νομικά το CORSIA για την περίοδο 2027-35 και υποστηρίζει την πολυμερή δράση με τη θέσπιση μηχανισμού μείωσης του κόστους που προκύπτει στο πλαίσιο του CORSIA, αποφεύγοντας τη διπλή τιμολόγηση του άνθρακα.
• Να καταστεί το σύστημα αποτελεσματικότερο για τον ναυτιλιακό τομέα με τη μείωση του κινδύνου φοροδιαφυγής, την επέκταση ορισμένων παρεκκλίσεων και τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού μέσω της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του ΣΕΔΕ σε ορισμένες κατηγορίες μικρότερων σκαφών (ολικής χωρητικότητας μεταξύ 400 και 5 000 τόνων). Η πρόταση εισάγει επίσης μέτρα απλούστευσης για τις ναυτιλιακές εταιρείες και υποστηρίζει την πρόοδο στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΔΝΟ), αποφεύγοντας τις διπλές πληρωμές από ναυτιλιακές εταιρείες.
• Προώθηση της κυκλικής δέσμευσης και χρήσης άνθρακα (CCU), παράλληλα με τη σταδιακή συμπερίληψη της αποτέφρωσης αστικών αποβλήτων στο ΣΕΔΕ, με την υποστήριξη κατάλληλων διασφαλίσεων και επενδυτικών μέτρων. Μετατοπίζει επίσης το σημείο στο οποίο οι εκπομπές υπολογίζονται για το δεσμευμένο CO2 που είναι ενσωματωμένο σε προϊόντα και συνθετικά καύσιμα, δημιουργώντας μια εναλλακτική οδό για την απαλλαγή των βιομηχανιών από τις ανθρακούχες εκπομπές που είναι δύσκολο να μειωθούν.
  
  

Πώς θα τονώσει το μεταρρυθμισμένο ΣΕΔΕ τις επενδύσεις και θα στηρίξει την ευρωπαϊκή βιομηχανία;

Για την επίτευξη του στόχου μας για το 2040, η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να υποστεί σημαντικό μετασχηματισμό για τον εκσυγχρονισμό, την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη μετάβαση σε καθαρότερες και ενεργειακά αποδοτικότερες τεχνολογίες, τον εξηλεκτρισμό, τη χρήση ανανεώσιμου υδρογόνου και τη δέσμευση CO₂ από βιομηχανικές εκπομπές μέσω της δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCUS).

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ παρέχει ήδη ένα από τα ισχυρότερα επενδυτικά μηνύματα της Ευρώπης. Θέτοντας μια τιμή για τον άνθρακα και καθορίζοντας μια προβλέψιμη πορεία για τη μείωση των εκπομπών, δίνει στις επιχειρήσεις και τους επενδυτές την εμπιστοσύνη να επενδύσουν σε καθαρότερες τεχνολογίες και ενθαρρύνει τη μετάβαση σε εγχώρια και οικονομικά προσιτή ενέργεια. Πολλές επενδυτικές αποφάσεις και χρηματοδοτικές ρυθμίσεις λαμβάνουν ήδη υπόψη την αναμενόμενη τιμή των ανθρακούχων εκπομπών.

Ως εκ τούτου, κεντρικός στόχος της πρότασης είναι η ενίσχυση του ΣΕΔΕ της ΕΕ ως επενδυτικής μηχανής της Ευρώπης για την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η αναθεώρηση ενισχύει αυτόν τον ρόλο με δύο τρόπους. Πρώτον, εκσυγχρονίζει το ΣΕΔΕ ώστε να παρέχει ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο για μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Δεύτερον, ενισχύει τα επενδυτικά μέσα σε επίπεδο ΕΕ που χρηματοδοτούνται μέσω του ΣΕΔΕ, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να επιταχύνουν την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στη βιομηχανική παραγωγή και την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητά τους.

Για τη στήριξη των επενδύσεων σε κλίμακα, η πρόταση επεκτείνει τη στήριξη με μέσα όπως η Τράπεζα Απαλλαγής της Βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, η οποία ανακοινώθηκε στο πλαίσιο της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία, παρέχοντας χρηματοδότηση ύψους 100 δισ. ευρώ. Σε πρώτη φάση, η Τράπεζα στοχεύει στην επιτάχυνση των επενδύσεων μέσω της επενδυτικής ενίσχυσης που είναι διαθέσιμη έως το 2030, με εκτιμώμενο ποσό 30 δισ. ευρώ. Το Ταμείο Καινοτομίας θα συνεχίσει να στηρίζει την εμπορευματοποίηση καινοτόμων, πρωτοποριακών τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπληρώνοντας την Τράπεζα εστιάζοντας σε καινοτόμα έργα με υψηλότερο τεχνολογικό κίνδυνο που χρειάζονται στήριξη για να φτάσουν σε εμπορική ωριμότητα. Τα μέτρα αυτά θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων, επιβραβεύοντας τους πρωτοπόρους και επιταχύνοντας την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να δαπανούν περισσότερα από τα εθνικά τους έσοδα από το ΣΕΔΕ σε επενδύσεις για την απαλλαγή των τομέων του ΣΕΔΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε επενδύσεις άνω των 100 δισ. ευρώ πριν από το 2030. 

Η πρόταση εξακολουθεί επίσης να στηρίζει τα κράτη μέλη χαμηλότερου εισοδήματος για την αναβάθμιση των ενεργειακών τους συστημάτων και του βιομηχανικού μετασχηματισμού τους μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού. Το ποσό αυτό χρηματοδοτείται μέσω μεριδίου δικαιωμάτων και της ανακατανομής του 10 % των δικαιωμάτων πλειστηριασμού στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ. Τα ίδια κράτη μέλη θα επωφεληθούν επίσης από την εγγυημένη πρόσβαση στη νέα επενδυτική ενίσχυση.

Όσον αφορά τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, οι τομείς αυτοί θα επωφεληθούν από τη χρηματοδοτική στήριξη για την παραγωγή και την υιοθέτηση βιώσιμων αεροπορικών και θαλάσσιων καυσίμων, καθαρών τεχνολογιών και υδρογόνου που παράγονται στην ΕΕ.

Από το 2013, το ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει αποφέρει έσοδα άνω των 270 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου τα τρία τέταρτα έχουν διατεθεί στα κράτη μέλη, ενώ παρέχει δωρεάν κατανομή περίπου 255 δισ. ευρώ για τη στήριξη της μετάβασης. Για να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός τους, η πρόταση απαιτεί από τα κράτη μέλη να επενδύσουν μερίδιο των εσόδων του ΣΕΔΕ στην απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, στις καθαρές τεχνολογίες και στην καινοτομία.

Η βιομηχανία πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστική σε μια παγκόσμια αγορά. Για τον σκοπό αυτό, η πρόταση ενισχύει επίσης τα επενδυτικά κίνητρα για τη βιομηχανία. Η δωρεάν κατανομή θα συνεχιστεί και μετά το 2030 (και η αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους ανθρακούχων εκπομπών), αλλά θα συνδέεται στενότερα με επενδύσεις στην απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Η δωρεάν κατανομή θα εξαρτάται από την ανάπτυξη σχεδίων επενδύσεων της ΕΕ για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές από τους φορείς εκμετάλλευσης και την επένδυση ποσού ισοδύναμου με το 100 % της αξίας της δωρεάν κατανομής τους για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στην ΕΕ.

Συμπληρώνοντας τους επικαιροποιημένους δείκτες αναφοράς του ΣΕΔΕ που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2026, μια χωριστή στοχευμένη πρόταση για ειδικούς δείκτες αναφοράς αποσκοπεί στην αύξηση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων στη βιομηχανία ύψους 6 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2030. Για τους τομείς που καλύπτονται από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ), η μείωση της δωρεάν κατανομής θα επιβραδυνθεί και η σταδιακή κατάργηση θα παραταθεί έως το 2038.  

Πώς προετοιμάζει η μεταρρύθμιση αυτή το ΣΕΔΕ ώστε να συμβάλει στην επίτευξη του κλιματικού στόχου για το 2040 και να στηρίξει τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα;

Η αναθεώρηση αυτή διασφαλίζει ότι ευθυγραμμιζόμαστε πλήρως με τον στόχο μας για το 2040, καθιστώντας το ΣΕΔΕ έτοιμο για την επόμενη γενιά. Η μεταρρύθμιση αυτή διασφαλίζει ότι όλοι οι τομείς συμβάλλουν, παρέχουν στήριξη στις βιομηχανίες και προετοιμάζουν το σύστημα για τη δεκαετία μετά το 2030, ευθυγραμμίζοντάς το με τον νομικά δεσμευτικό κλιματικό στόχο για το 2040, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι εξακολουθεί να στηρίζει την κλιματική ουδετερότητα της ΕΕ έως το 2050, όπως κατοχυρώνεται στο νομοθέτημα της ΕΕ για το κλίμα.

Η πρόταση επικαιροποιεί τη μακροπρόθεσμη πορεία μείωσης των εκπομπών του ΣΕΔΕ της ΕΕ αναθεωρώντας τον συντελεστή γραμμικής μείωσης κατά 3,7 % για την περίοδο 2031-2035 και κατά 1,7 % για την περίοδο 2036-2040. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η αγορά ανθρακούχων εκπομπών εξακολουθεί να επιτυγχάνει μειώσεις των εκπομπών με προβλέψιμο και οικονομικά αποδοτικό τρόπο, παρέχοντας παράλληλα περισσότερο χρόνο και ευελιξία στη βιομηχανία για τη μετάβαση και μεγαλύτερη βεβαιότητα στις επιχειρήσεις που λαμβάνουν μακροπρόθεσμες επενδυτικές αποφάσεις.

Η μεταρρύθμιση ενισχύει επίσης τη μακροπρόθεσμη λειτουργία του ΣΕΔΕ της ΕΕ με τον εκσυγχρονισμό του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς, την ενσωμάτωση μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα υπό αυστηρές διασφαλίσεις ποιότητας και ποσότητας και τη δημιουργία ισχυρότερων επενδυτικών κινήτρων για τον βιομηχανικό μετασχηματισμό σύμφωνα με τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία μέσω της Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας, της Επενδυτικής Ενίσχυσης και των συνεχιζόμενων Ταμείων Καινοτομίας και Εκσυγχρονισμού.

Η πιο στοχευμένη χρήση των εσόδων του ΣΕΔΕ και οι όροι που συνδέονται με τη συνεχιζόμενη δωρεάν κατανομή θα ενθαρρύνουν περαιτέρω τις επενδύσεις στο καθαρό βιομηχανικό μέλλον της ΕΕ.

Από κοινού, τα μέτρα αυτά διασφαλίζουν ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ παραμένει αποτελεσματική κινητήρια δύναμη για την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, τις επενδύσεις, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία πολύ μετά το 2030. Θα συνεχίσει να αποδίδει το μερίδιο που της αναλογεί, διασφαλίζοντας τη συνεχή οικονομικά αποδοτική απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και την οικονομική ανταγωνιστικότητα.

Πώς διασφαλίζει η μεταρρύθμιση ότι το ΣΕΔΕ παραμένει αποτελεσματικό καθώς οι εκπομπές εξακολουθούν να μειώνονται;

Το ΣΕΔΕ της ΕΕ έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητά του, καθώς οι τομείς του ΣΕΔΕ έχουν μειώσει τις εκπομπές τους κατά περισσότερο από 50 % από το 2005, ενώ εξακολουθούν να παρέχουν ένα τεχνολογικά ουδέτερο και οικονομικά αποδοτικό πλαίσιο για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών.

Καθώς οι εκπομπές μειώνονται και η προσφορά δικαιωμάτων μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, η αγορά ανθρακούχων εκπομπών πρέπει να συνεχίσει να παρέχει ένα σταθερό και αξιόπιστο μήνυμα τιμών για τις επενδύσεις. Ως εκ τούτου, η σημερινή πρόταση ενισχύει τη μακροπρόθεσμη λειτουργία του ΣΕΔΕ, καθιστώντας το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς πιο προσαρμοσμένο σε μια μικρότερη αγορά, βελτιώνοντας την προβλεψιμότητα της αγοράς και διατηρώντας επαρκή ρευστότητα.

Η μεταρρύθμιση εισάγει στοχευμένες απλουστεύσεις για να καταστεί το σύστημα ακόμη πιο αποτελεσματικό και να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, απλούστερη παρακολούθηση, υποβολή εκθέσεων και επαλήθευση για τους τομείς της αεροπορίας και της ναυτιλίας - ενίσχυση των ικανοτήτων επενδύσεων και καινοτομίας.

Τι αντίκτυπο θα έχει ο νέος συντελεστής γραμμικής μείωσης (LRF) στη μείωση των εκπομπών;

Ο τρέχων μακροπρόθεσμος στόχος του 4,3 % (4,4 % για την περίοδο 2028-2030) συμφωνήθηκε στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του ΣΕΔΕ του 2023 για την επίτευξη του κλιματικού στόχου της ΕΕ για το 2030. Σχεδιάστηκε για να επιταχύνει τη μείωση των εκπομπών κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας.

Η απλή διατήρηση αυτού του ποσοστού πέραν του 2030 δεν θα παρείχε ρεαλιστική πορεία για την περίοδο έως το 2040. Θα μειώσει το ανώτατο όριο του ΣΕΔΕ στο μηδέν γύρω στο 2040, υπερβαίνοντας τα απαιτούμενα βάσει του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα.

Ως εκ τούτου, ο προτεινόμενος μακροπρόθεσμος στόχος του 3,7 % από το 2031 έως το 2035 και του 1,7 % από το 2036 καθορίζει μια νέα πορεία για την περίοδο μετά το 2030, ευθυγραμμισμένη με τον κλιματικό στόχο της ΕΕ για το 2040 και την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.

Η πρόταση διατηρεί την περιβαλλοντική ακεραιότητα του ΣΕΔΕ της ΕΕ, παρέχοντας παράλληλα ένα πιο προβλέψιμο και διαχειρίσιμο επενδυτικό πλαίσιο για τη βιομηχανία μακροπρόθεσμα.

Πώς χρησιμοποιούνται τα έσοδα από την εμπορία εκπομπών;

Τα έσοδα που παράγονται από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ επανεπενδύονται για τη στήριξη της καθαρής μετάβασης της Ευρώπης, την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και την επιτάχυνση της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών. Τα περισσότερα έσοδα από το ΣΕΔΕ προέρχονται από τα κράτη μέλη, τα οποία από το 2023 πρέπει να δαπανούν το μερίδιό τους από τα έσοδα σε έργα που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια. Ένα μικρότερο μερίδιο των εσόδων χρηματοδοτεί μέσα σε επίπεδο ΕΕ.

Σε αυτές περιλαμβάνεται το Ταμείο Καινοτομίας, το οποίο στηρίζει την εμπορευματοποίηση των πρώτων και των δεύτερων στο είδος τους τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών σε ολόκληρη τη βιομηχανία, την παραγωγή καθαρής τεχνολογίας, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την κινητικότητα και τα κτίρια, βοηθώντας τα καινοτόμα έργα να φτάσουν σε εμπορική ωριμότητα.

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού στηρίζει τα κράτη μέλη χαμηλότερου εισοδήματος στον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών τους συστημάτων, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και στην επιτάχυνση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων καθαρών τεχνολογιών. Βοηθώντας τα εν λόγω κράτη μέλη να επενδύσουν σε μια δίκαιη και αποτελεσματική ενεργειακή μετάβαση, συμβάλλει σε μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, χαμηλότερες εκπομπές και ισχυρότερη οικονομική σύγκλιση σε ολόκληρη την ΕΕ. Το Ταμείο διοχετεύει επίσης την υφιστάμενη αναδιανομή αλληλεγγύης των πλειστηριαζόμενων δικαιωμάτων για να ενισχύσει τον αντίκτυπό της και επικαιροποιεί τον κατάλογο των επιλέξιμων κρατών μελών.

Σύμφωνα με τη σημερινή πρόταση, τα έσοδα του ΣΕΔΕ θα χρηματοδοτήσουν επίσης την Τράπεζα Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας (IDB), η οποία ανακοινώθηκε στο πλαίσιο της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία. Το IDB είναι το εμβληματικό επενδυτικό μέσο της ΕΕ για τη στήριξη της ευρείας κλίμακας ανάπτυξης αποδεδειγμένων τεχνολογιών απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ενεργοβόρες βιομηχανίες. Με εκτιμώμενο προϋπολογισμό 100 δισ. ευρώ, θα συμβάλει στη μείωση των εμπορικών κινδύνων των έργων απαλλαγής της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και στην ευρεία χρήση ώριμων τεχνολογιών μετά το 2030.

Ως πρώτη φάση της Τράπεζας, η επενδυτική ενίσχυση, που ανακοινώθηκε από την πρόεδρο κ. φον ντερ Λάιεν στις 19 Μαρτίου 2026, θα παράσχει στήριξη ύψους 30 δισ. ευρώ κατ' εκτίμηση για την περίοδο 2028-2030, η οποία θα χρηματοδοτηθεί μέσω 400 εκατομμυρίων δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ. Θα επιταχύνει τις επενδύσεις πριν από το 2030. Τα έργα θα υποστηρίζονται κατά σειρά προτεραιότητας, διασφαλίζοντας παράλληλα ειδική πρόσβαση για τα κράτη μέλη χαμηλότερου εισοδήματος.

Από κοινού, τα μέσα αυτά θα διασφαλίσουν ότι τα έσοδα από την εμπορία εκπομπών επανεπενδύονται στην καινοτομία, τον βιομηχανικό εκσυγχρονισμό, την καθαρή ενέργεια και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Γιατί προτείνει η Επιτροπή την ενσωμάτωση των απορροφήσεων άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ και πώς θα λειτουργήσει;

Η επανεξέταση του ΣΕΔΕ της ΕΕ ευθυγραμμίζει το σύστημα με τον κλιματικό στόχο της ΕΕ για το 2040 και την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα, στο οποίο αναγνωρίζεται ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι εγχώριες μόνιμες απορροφήσεις άνθρακα στην αντιστάθμιση των περιορισμένων υπολειμματικών εκπομπών στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.

Ως εκ τούτου, η πρόταση εισάγει μια προσεκτικά σχεδιασμένη και περιορισμένη ενσωμάτωση των απορροφήσεων άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ. Θα δημιουργήσει προβλέψιμη ζήτηση για υψηλής ποιότητας μόνιμες απορροφήσεις άνθρακα, συμβάλλοντας στην κλιμάκωση αυτών των τεχνολογιών και στη στήριξη των επενδύσεων σε μια αγορά που θα είναι απαραίτητη για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.

Ταυτόχρονα, η μείωση των εκπομπών εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Η ποσότητα των απορροφήσεων άνθρακα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ θα είναι αυστηρά περιορισμένη και θα συνοδεύεται από διασφαλίσεις για τη διατήρηση της περιβαλλοντικής ακεραιότητας του συστήματος και τη διατήρηση ισχυρών κινήτρων για τη μείωση των εκπομπών.

Επιλέξιμες θα είναι μόνο οι εγχώριες μόνιμες απορροφήσεις άνθρακα που έχουν πιστοποιηθεί βάσει του πλαισίου πιστοποίησης για την απορρόφηση άνθρακα (CRCF). Η μόνιμη αποθήκευσή τους θα εξακολουθήσει να υπόκειται στους κανόνες παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και επαλήθευσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια, την αυστηρή λογιστική καταγραφή και την κατάλληλη ευθύνη σε περίπτωση αντιστροφής.

Τι αλλάζει στην αναθεώρηση του ΣΕΔΕ για τον ναυτιλιακό τομέα;

Η πρόταση ενισχύει το ΣΕΔΕ της ΕΕ για τις θαλάσσιες μεταφορές, ώστε να επιταχυνθεί η απαλλαγή του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι παραμένει ευθυγραμμισμένο με τις διεθνείς εξελίξεις.

Επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ σε διάφορους τύπους μικρότερων πλοίων μειώνοντας το όριο από 5 000 GT σε 400 GT, γεγονός που θα είναι επωφελές για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του ΣΕΔΕ της ΕΕ και των ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των κατηγοριών πλοίων. Η σημερινή πρόταση ενισχύει επίσης τα κίνητρα για την ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων, καθαρών τεχνολογιών πρόωσης και υδρογόνου.

Η πρόταση βελτιώνει επίσης τη συνοχή με το αναδυόμενο παγκόσμιο πλαίσιο στο πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ). Η ρήτρα επανεξέτασης προβλέπει, όταν υπάρχει συμφωνία του ΔΝΟ, επανεξέταση για την αποφυγή διπλών πληρωμών, παρέχοντας μεγαλύτερη βεβαιότητα για τον τομέα. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μέσω ενός μηχανισμού για την αποφυγή της διπλής τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών, όπου οι εκπομπές καλύπτονται τόσο από το ΣΕΔΕ της ΕΕ όσο και από ένα μελλοντικό μέτρο τιμολόγησης του ΔΝΟ.

Αντιμετωπίζει επίσης τον κίνδυνο αποφυγής από πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και σκάφη που συμμετέχουν ή υποστηρίζουν υπεράκτιες δραστηριότητες με ενισχυμένες διασφαλίσεις. Η Επιτροπή εξακολουθεί να έχει την εξουσία να επικαιροποιεί τον κατάλογο των γειτονικών λιμένων μεταφόρτωσης εμπορευματοκιβωτίων κάθε χρόνο και να παρακολουθεί περαιτέρω τον εν λόγω κίνδυνο.

Η πρόταση ενισχύει τη στήριξη για την παγκόσμια μετάβαση στην καθαρή ναυτιλία με τη θέσπιση του μηχανισμού βιώσιμης θαλάσσιας εναλλακτικής πρόωσης (SMAP), ο οποίος επανεπενδύει τα έσοδα του ΣΕΔΕ σε βιώσιμα ναυτιλιακά καύσιμα και καθαρές τεχνολογίες πρόωσης. Παρέχει επίσης στοχευμένη στήριξη στα αναπτυσσόμενα μικρά νησιωτικά κράτη (ΑΜΝΚ) και στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ) για να συμβάλει στην απαλλαγή των θαλάσσιων τομέων τους από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Η υφιστάμενη παρέκκλιση για πλοία κατηγορίας πάγου, για πλόες που περιλαμβάνουν εξόχως απόκεντρες περιοχές και μικρά νησιά χωρίς σταθερή χερσαία σύνδεση, και για ορισμένες υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών που εκτελούνται στο πλαίσιο υποχρεώσεων ή συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας παρατείνεται έως το 2035.

Τι αλλάζει στην αναθεώρηση του ΣΕΔΕ για τον τομέα των αερομεταφορών;

Η πρόταση ενισχύει το ΣΕΔΕ της ΕΕ για τις αεροπορικές μεταφορές με σκοπό την προώθηση της απαλλαγής του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές προς την κλιματική ουδετερότητα, μέσω στοχευμένων μεταρρυθμίσεων για ισχυρότερο μήνυμα σχετικά με την τιμή των ανθρακούχων εκπομπών, με παράλληλη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού και στήριξη της διεθνούς συνεργασίας.

Η σημερινή πρόταση ενισχύει σημαντικά τη στήριξη για την υιοθέτηση βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών, καθαρότερων τεχνολογιών πρόωσης, υδρογόνου και εξηλεκτρισμού. Επεκτείνει τη χρηματοδοτούμενη από το ΣΕΔΕ στήριξη για την παραγωγή αυτών των τεχνολογιών, συμβάλλοντας στην επιτάχυνση της ανάπτυξής τους.

Επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ στις πτήσεις που αναχωρούν προς τη γειτονία της Ένωσης. Το πεδίο εφαρμογής θα επεκταθεί ώστε να καλύπτει όλες τις πτήσεις που αναχωρούν από αερολιμένα που βρίσκεται στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και προσγειώνονται σε τρίτες χώρες σε απόσταση που δεν υπερβαίνει τα 5.000 χιλιόμετρα από το μεγαλύτερο αεροδρόμιο στο γεωγραφικό κέντρο της Ένωσης.

Σε διεθνές επίπεδο, διατηρεί στενή ευθυγράμμιση με το παγκόσμιο σύστημα αντιστάθμισης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές (CORSIA) του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ). Αποφεύγει τη διπλή τιμολόγηση του άνθρακα όταν εφαρμόζονται και τα δύο συστήματα, συνεχίζοντας παράλληλα να στηρίζει την ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής παγκόσμιας προσέγγισης για τη μείωση των εκπομπών των αεροπορικών μεταφορών.

Η σημερινή απόφαση για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του ΣΕΔΕ για τις αεροπορικές μεταφορές λαμβάνει υπόψη τα πορίσματα σχετικά με την περιβαλλοντική ακεραιότητα του CORSIA στο πλαίσιο της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής που συνοδεύει τη σημερινή πρόταση. Καταδεικνύει ότι το καθεστώς δεν έχει ακόμη ενισχυθεί επαρκώς. Το 2032, η Επιτροπή θα διενεργήσει νέα αξιολόγηση σχετικά με την εφαρμογή του CORSIA. Μέχρι τότε, τα αποτελέσματα της λειτουργίας του καθεστώτος όσον αφορά την αντιστάθμιση θα είναι εμφανή. Σε περίπτωση που το CORSIA αποδειχθεί φιλόδοξο, αποδοτικό και επιτυχημένο, το πεδίο εφαρμογής της αποτελεσματικής τιμολόγησης του άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ θα περιοριστεί στις πτήσεις εντός του ΕΟΧ και με αναχώρηση προς το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία, από και προς το Γιβραλτάρ και άλλες χώρες που επωφελούνται από το ΣΕΔΕ ως υπηρεσία. Αντιθέτως, εάν το CORSIA εξακολουθεί να μην παράγει αποτελέσματα έως τότε, η Επιτροπή μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο επέκτασης του πεδίου εφαρμογής στις πτήσεις πλήρους αναχώρησης.

Οι εκπομπές από φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών που ελευθερώνονται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2035 από πτήσεις μεταξύ αεροδρομίου που βρίσκεται σε εξόχως απόκεντρη περιοχή κράτους μέλους και αεροδρομίου που βρίσκεται στο ίδιο κράτος μέλος, συμπεριλαμβανομένου άλλου αεροδρομίου που βρίσκεται στην ίδια εξόχως απόκεντρη περιοχή ή σε άλλη εξόχως απόκεντρη περιοχή του ίδιου κράτους μέλους, θα εξακολουθήσουν να εξαιρούνται.

Για την Ισλανδία, η Επιτροπή θα ήταν ευνοϊκή για την παράταση κατά τρία έτη του υφιστάμενου μηχανισμού στην απόφαση της μεικτής επιτροπής.

Τι αλλάζει στην αναθεώρηση του ΣΕΔΕ για τον τομέα της αποτέφρωσης αποβλήτων;

Η πρόταση εισάγει σταδιακά την αποτέφρωση αστικών αποβλήτων στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, με σταδιακή προσέγγιση από το 2031 έως το 2034. Αυτό παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια σχεδιασμού για τις τοπικές αρχές και τους φορείς εκμετάλλευσης, υποστηρίζοντας παράλληλα την πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για τα απόβλητα και το κλίμα. Αυτά θα είναι τα στάδια για τις εγκαταστάσεις που υπόκεινται σε παράδοση δικαιωμάτων για την αποτέφρωση αστικών αποβλήτων:

25 % των εξακριβωμένων εκπομπών που δηλώθηκαν για το 2031

50 % των εξακριβωμένων εκπομπών που δηλώθηκαν για το 2032

75 % των εξακριβωμένων εκπομπών που δηλώθηκαν για το 2033

100 % των εξακριβωμένων εκπομπών που δηλώθηκαν για το 2034 και κάθε επόμενο έτος

Παρεκκλίσεις είναι δυνατές για εγκαταστάσεις συναποτέφρωσης αποβλήτων που βρίσκονται σε εξόχως απόκεντρες περιοχές.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα εθνικής εξαίρεσης έως το 2035, εάν πληρούνται δύο από τις τρεις προϋποθέσεις (ισοδύναμος εθνικός φόρος άνθρακα· σε καλό δρόμο για τους στόχους ανακύκλωσης· σε τροχιά επίτευξης του στόχου για την υγειονομική ταφή/του χαμηλότερου στόχου για την υγειονομική ταφή).   

Ταυτόχρονα, η πρόταση παρέχει σημαντική στήριξη στον τομέα μέσω της συνεχούς στήριξης της τηλεθέρμανσης, της χρηματοδότησης καθαρότερων τεχνολογιών και της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και της κατά προτεραιότητα χρήσης των εσόδων του ΣΕΔΕ για τη βελτίωση της τοπικής διαχείρισης των αποβλήτων.

Η συμπερίληψη της αποτέφρωσης αποβλήτων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων με την επικείμενη πράξη για την κυκλική οικονομία για την προώθηση της πρόληψης, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης των αποβλήτων, με παράλληλη θέσπιση ισχυρότερων διασφαλίσεων κατά της αυξημένης υγειονομικής ταφής.

Πώς θα διασφαλίσει η μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ τη σταθερότητα στην αγορά ανθρακούχων εκπομπών και ποιος είναι ο αντίκτυπος στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας;

Μια εύρυθμα λειτουργούσα, σταθερή και προβλέψιμη αγορά ανθρακούχων εκπομπών είναι απαραίτητη για να δοθεί στις επιχειρήσεις η εμπιστοσύνη να επενδύσουν σε καθαρές τεχνολογίες και στη μακροπρόθεσμη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η μεταρρύθμιση διατηρεί τον βασικό σχεδιασμό του ΣΕΔΕ της ΕΕ, εισάγοντας παράλληλα στοχευμένες βελτιώσεις για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της προβλεψιμότητάς του. Σε αυτά περιλαμβάνονται μέτρα για τη βελτίωση της λειτουργίας του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς, τη διασφάλιση προβλέψιμης προσφοράς δικαιωμάτων και τη διατήρηση ισχυρού μηνύματος σχετικά με την τιμή των ανθρακούχων εκπομπών που στηρίζει τις επενδύσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα την ακεραιότητα του συστήματος.

Ωστόσο, το ΣΕΔΕ της ΕΕ δεν αποτελεί τον κύριο παράγοντα διαμόρφωσης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας. Οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζονται κυρίως από το κόστος παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, τα τέλη δικτύου και τους εθνικούς φόρους και εισφορές.

Η μεγαλύτερη διαρθρωτική κινητήρια δύναμη των υψηλών και ασταθών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει η εξάρτηση της Ευρώπης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ιδίως το φυσικό αέριο. Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με φυσικό αέριο εκτίθενται σε ασταθείς παγκόσμιες αγορές καυσίμων, ενώ η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές συγκαταλέγεται όλο και περισσότερο στις φθηνότερες πηγές ενέργειας.

Παρέχοντας ένα σταθερό μήνυμα σχετικά με την τιμή των ανθρακούχων εκπομπών, το ΣΕΔΕ της ΕΕ ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε καθαρή, εγχώρια ενέργεια, στον εξηλεκτρισμό και στην ενεργειακή απόδοση, συμβάλλοντας στη μείωση της έκθεσης της Ευρώπης σε κλυδωνισμούς των τιμών των ορυκτών καυσίμων με την πάροδο του χρόνου. Η μεταρρύθμιση ενισχύει επίσης την επενδυτική στήριξη μέσω μέσων όπως η Τράπεζα Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας και η Επενδυτική Ενίσχυση, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να επιταχύνουν τη μετάβασή τους σε καθαρότερες τεχνολογίες. Η πρόσφατη έκθεση για τις αγορές άνθρακα της ΕΕ του 2026 που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) στις 9 Ιουλίου επιβεβαιώνει ότι το ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί εύρυθμα και δεν υπάρχει σημαντικό ζήτημα όσον αφορά τη διαφάνεια και την ακεραιότητα των αγορών άνθρακα της ΕΕ.

Το ETS είναι μόνο ένα μέρος της λύσης. Παράλληλα με τη σημερινή μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ, η Επιτροπή παρουσιάζει το σχέδιο δράσης της για την ηλεκτροδότηση, το οποίο αντιμετωπίζει άλλους βασικούς παράγοντες του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας. Η δέσμη μέτρων περιλαμβάνει μέτρα για την καλύτερη χρήση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, τον καλύτερο σχεδιασμό των τελών δικτύου, την ενθάρρυνση της εξυπνότερης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της ευρύτερης ανάπτυξης έξυπνων μετρητών και λύσεων ευελιξίας και την καλύτερη ευθυγράμμιση της φορολογίας της ηλεκτρικής ενέργειας με τους στόχους εξηλεκτρισμού της ΕΕ.

Από κοινού, τα μέτρα αυτά θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, θα βελτιώσουν την προβλεψιμότητα της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών και θα στηρίξουν ένα καθαρότερο, πιο ανταγωνιστικό και πιο προσιτό ενεργειακό σύστημα.

Πώς θα συνεχίσει η μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ να προστατεύει την ευρωπαϊκή βιομηχανία από τη διαρροή άνθρακα;

Η πρόληψη της διαρροής άνθρακα εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ. Η μεταρρύθμιση διατηρεί την προστασία των βιομηχανιών που είναι εκτεθειμένες στον διεθνή ανταγωνισμό, ενισχύοντας παράλληλα τα κίνητρα για επενδύσεις στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στην Ευρώπη. Εάν οι εταιρείες μετεγκατασταθούν, η πρόταση παρέχει διασφαλίσεις για την ανάκτηση της χρηματοδότησης.

Για τους τομείς που καλύπτονται από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ), η δωρεάν κατανομή θα συνεχίσει να καταργείται σταδιακά παράλληλα με τη σταδιακή εφαρμογή του ΜΣΠΑ, σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ. Η πρόταση προσαρμόζει την πορεία σταδιακής κατάργησης, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι τα εισαγόμενα προϊόντα εξακολουθούν να υπόκεινται σε ισοδύναμη τιμή ανθρακούχων εκπομπών. Με τον τρόπο αυτό διατηρούνται ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων παραγωγών και των εισαγωγών, ενώ παράλληλα ενθαρρύνεται η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Για τους τομείς που δεν καλύπτονται από τον ΜΣΠΑ αλλά εκτίθενται σε κινδύνους διαρροής άνθρακα, η πρόταση παρατείνει το πλαίσιο για τη διαρροή άνθρακα έως το 2038. Οι τομείς αυτοί θα εξακολουθήσουν να είναι επιλέξιμοι για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων έως και 100 % βάσει δεικτών αναφοράς, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη έκθεσή τους στον διεθνή ανταγωνισμό και το γεγονός ότι δεν είναι ακόμη διαθέσιμες εμπορικά βιώσιμες τεχνολογίες απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε όλους τους τομείς.

Οι εγκαταστάσεις τηλεθέρμανσης θα παραμείνουν επιλέξιμες για δωρεάν κατανομή και στη δεκαετία του 2030. Η δωρεάν κατανομή θα ανέλθει στο 30 % του δείκτη αναφοράς θερμότητας το 2030 και στη συνέχεια θα μειωθεί γραμμικά στο 0 % έως το 2040.

Ταυτόχρονα, η δωρεάν κατανομή εξαρτάται από την επένδυση στην απαλλαγή της Ευρώπης από τις ανθρακούχες εκπομπές. Από το 2031, οι εγκαταστάσεις θα πρέπει να αναπτύξουν ανεξάρτητα επαληθευμένες «Επενδύσεις σε σχέδια απαλλαγής της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές» και να επενδύσουν σε έργα απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές στην Ευρώπη για να λάβουν την πλήρη κατανομή τους. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η συνεχής στήριξη συμβάλλει στην επιτάχυνση του εκσυγχρονισμού και της απαλλαγής της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Επιπλέον, η αυτόνομη πρόταση για τους δείκτες αναφοράς θα αυξήσει τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων που θα δοθεί στη βιομηχανία μέσω των εφεδρικών δεικτών αναφοράς για τη θερμότητα και τα καύσιμα αξίας 6 δισ. ευρώ μεταξύ 2026 και 2030. Αυτό θα επιτευχθεί με τη χρήση όλου του διαθέσιμου προϋπολογισμού από το απόθεμα ασφαλείας δωρεάν κατανομής του 3 % χωρίς να ενεργοποιηθεί ο διατομεακός διορθωτικός συντελεστής.

Από κοινού, τα μέτρα αυτά προστατεύουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία από τη διαρροή άνθρακα, διατηρούν ισότιμους όρους ανταγωνισμού με τους διεθνείς ανταγωνιστές, ενώ παράλληλα προωθούν τις επενδύσεις στη βιομηχανική μετάβαση της Ευρώπης.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Arturo Añez on Unsplash

Τι είναι η έκθεση για το κράτος δικαίου;

Η έκθεση για το κράτος δικαίου είναι το ετήσιο εργαλείο πρόληψης και παρακολούθησης της Επιτροπής για τον απολογισμό των εξελίξεων στον τομέα του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και σε τέσσερις χώρες της διεύρυνσης. Από την πρώτη έκδοσή της το 2020, η έκθεση για το κράτος δικαίου λειτουργεί όλο και περισσότερο ως κινητήρια δύναμη μεταρρυθμίσεων: συμβάλλει στον εντοπισμό κινδύνων, στην ανάπτυξη λύσεων και στην έγκαιρη παροχή στοχευμένης στήριξης για την ενίσχυση του κράτους δικαίου στην ΕΕ.

Η έκθεση αποτελείται από ανακοίνωση στην οποία παρουσιάζονται οι κύριες οριζόντιες τάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ και σε επιμέρους κεφάλαια ανά χώρα. Τα κεφάλαια καλύπτουν τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη και σε τέσσερις χώρες της διεύρυνσης (Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία) σε τέσσερις βασικούς τομείς: συστήματα απονομής δικαιοσύνης, πλαίσια για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία και πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης και άλλα θεσμικά ζητήματα που συνδέονται με τους ελέγχους και τις ισορροπίες. Για τα κράτη μέλη της ΕΕ, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης ειδικές συστάσεις , οι οποίες αποσκοπούν στη στήριξη των εν εξελίξει μεταρρυθμίσεων και στον εντοπισμό τομέων στους οποίους απαιτείται περαιτέρω πρόοδος.

Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί προληπτικό μέσο στο πλαίσιο της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και κεντρικό πυλώνα του ετήσιου κύκλου για το κράτος δικαίου. Αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας παρακολούθησης και διαλόγου στην οποία συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ, τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα εθνικά κοινοβούλια, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς. Η έκθεση παρέχει ένα κοινό σημείο αναφοράς για τις συζητήσεις σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, υποστηρίζει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και συμβάλλει στη διασφάλιση του έγκαιρου εντοπισμού και της αντιμετώπισης των προκλήσεων στον τομέα του κράτους δικαίου. 

Η έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου εξακολουθεί να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις εξελίξεις που έχουν άμεση σχέση με την ενιαία αγορά —μια σημαντική διάσταση της έκθεσης για το κράτος δικαίου, όπως θεσπίστηκε στην έκδοση του 2025. Αξιοποιεί περαιτέρω τα στοιχεία που λαμβάνονται από τους επιχειρηματικούς φορείς και εξετάζει διεξοδικότερα ζητήματα όπως το έργο των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών. Οι σχετικές εξελίξεις αντικατοπτρίζονται στους τέσσερις πυλώνες κάθε κεφαλαίου ανά χώρα.

Ποιες αρχές καθοδηγούν την επιλογή των συστάσεων;

Η έκθεση και οι συστάσεις της καταρτίζονται σύμφωνα με τη μεθοδολογία της έκθεσης . Βασίζονται σε συνεχή διάλογο με τα κράτη μέλη και μεταξύ αυτών. Σύμφωνα με τον προληπτικό χαρακτήρα της έκθεσης, στόχος των συστάσεων είναι: i) να στηρίξει τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους να προωθήσουν μεταρρυθμίσεις· ii) να ενθαρρύνουν τις θετικές εξελίξεις· και iii) προσδιορίζει πού ενδέχεται να χρειαστούν βελτιώσεις ή παρακολούθηση, μεταξύ άλλων με σκοπό την αντιμετώπιση συστημικών προκλήσεων.

Οι συστάσεις της έκθεσης αποσκοπούν στον εντοπισμό βασικών ζητημάτων και προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, παρέχοντας παράλληλα στα κράτη μέλη την ευελιξία να καθορίσουν τον τρόπο επίτευξης των επιθυμητών αποτελεσμάτων, λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό νομικό και θεσμικό τους πλαίσιο. Προκειμένου να στηρίξει τα κράτη μέλη στον εντοπισμό και την ιεράρχηση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου που μπορούν να συμπεριληφθούν στα μελλοντικά εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΠΕΣ), η Επιτροπή ενοποίησε περαιτέρω τις συστάσεις της στη φετινή έκδοση, καθιστώντας τις πιο στοχευμένες και λειτουργικές. Δεν υπάρχουν συστάσεις για τις χώρες της διεύρυνσης, δεδομένου ότι οι συστάσεις αυτές εκδίδονται αποκλειστικά στο πλαίσιο της ετήσιας δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση.

Κατά την κατάρτιση των συστάσεων της έκθεσης για το κράτος δικαίου, τηρήθηκαν οι ακόλουθες αρχές, όπως καθορίζονται στη μεθοδολογία της έκθεσης:

• Όλα τα κράτη μέλη υπόκεινται σε ειδικές ανά χώρα συστάσεις με πλήρη σεβασμό των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της αναλογικότητας·
• Οι συστάσεις βασίζονται σε εμπεριστατωμένες αξιολογήσεις στα κεφάλαια ανά χώρα και στην εφαρμογή αντικειμενικών κριτηρίων που βασίζονται στο δίκαιο της ΕΕ ή σε ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα·
• Οι συστάσεις είναι αναλογικές προς τις προκλήσεις που έχουν εντοπιστεί. Ενθαρρύνουν επίσης την επιδίωξη θετικών μεταρρυθμιστικών προσπαθειών·
• Οι συστάσεις είναι επαρκώς συγκεκριμένες ώστε να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να παρέχουν συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες επακόλουθες ενέργειες, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις εθνικές αρμοδιότητες, τα νομικά συστήματα και το θεσμικό πλαίσιο·
• Κατά την κατάρτιση των συστάσεων, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στη συνοχή και τις συνέργειες με άλλες διαδικασίες, όπως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα και τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας·
• Οι επόμενες εκδόσεις της έκθεσης για το κράτος δικαίου θα καλύψουν τη συνέχεια που δόθηκε στις φετινές συστάσεις.

Οι συστάσεις δεν προδικάζουν με κανέναν τρόπο τυχόν διαδικασίες που μπορεί να κινήσει η Επιτροπή βάσει άλλων νομικών πράξεων, όπως οι διαδικασίες επί παραβάσει ή ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα.

Πώς ανταποκρίθηκαν τα κράτη μέλη στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην έκθεση του 2025; Πώς αξιολογεί η Επιτροπή την πρόοδο και πώς στηρίζει τα κράτη μέλη στην εφαρμογή τους;

Η φετινή έκθεση δείχνει μια γενικά θετική πορεία, με αξιοσημείωτες βελτιώσεις και σημαντικές μεταρρυθμίσεις που ολοκληρώθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη στους τέσσερις βασικούς τομείς που καλύπτονται: δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες. Ενώ η εικόνα παραμένει άνιση μεταξύ των κρατών μελών και εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες προκλήσεις, η συμμετοχή στη διαδικασία παραμένει ισχυρή, όπως αντικατοπτρίζεται επίσης στον σημαντικό αριθμό συστάσεων που εκδόθηκαν στην έκθεση του 2025, οι οποίες έχουν πλέον σημειώσει πρόοδο.

Με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή έχει επιδιώξει στενή συνεργασία τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων για τη βελτίωση της παρακολούθησης και της παρακολούθησης των συστάσεων. Αυτή η αυξημένη δέσμευση συμβάλλει στη στήριξη της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων, στην παρακολούθηση της προόδου καθ' όλη τη διάρκεια του έτους και στη διασφάλιση ότι οι συστάσεις παραμένουν στενά ευθυγραμμισμένες με τις επιτόπιες εξελίξεις.

Η έκθεση περιλαμβάνει αξιολόγηση της προόδου που σημείωσαν τα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων του 2025, με βάση ποιοτική ανάλυση των εξελίξεων από τον Ιούλιο του 2025 και λαμβανομένου υπόψη του συνολικού πλαισίου στα κράτη μέλη. Στην έκθεση του 2026 διαπιστώθηκε ότι τα κράτη μέλη έδωσαν συνέχεια στο 47 % των συστάσεων που διατυπώθηκαν το 2025, είτε πλήρως είτε εν μέρει, με τουλάχιστον περιορισμένη πρόοδο σε επιπλέον 23 %. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι ορισμένες συστάσεις ενδέχεται να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να αντιμετωπιστούν, για παράδειγμα λόγω των εκλογικών κύκλων.

Υπάρχουν ήδη διάφορα μέσα και ευκαιρίες χρηματοδότησης για τη στήριξη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων μέσω τεχνικής βοήθειας και χρηματοδότησης έργων. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας κατέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ μπορεί να είναι αποτελεσματικός για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου εντός των κρατών μελών, μεταξύ άλλων για την ενίσχυση των δικαστικών συστημάτων, την προώθηση της ψηφιοποίησης για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, τη βελτίωση των δικαστικών υποδομών, την ενίσχυση των θεσμών που καταπολεμούν τη διαφθορά και τη βελτίωση της ποιότητας της νομοθετικής διαδικασίας. Άλλα προγράμματα της Επιτροπής, όπως τα προγράμματα «Δικαιοσύνη» και «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες», συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση του κράτους δικαίου, μεταξύ άλλων μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων ανοικτών στην κοινωνία των πολιτών και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η ενίσχυση του κράτους δικαίου στις χώρες της διεύρυνσης ενισχύει επίσης το κράτος δικαίου σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αποτελεί θεμελιώδες μέρος της διαδικασίας προσχώρησης και η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τις χώρες που καλύπτονται από την έκθεση καθώς προωθούν τις μεταρρυθμίσεις τους. Το κράτος δικαίου αποτελεί επίσης ουσιώδες στοιχείο της διευκόλυνσης μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης των Δυτικών Βαλκανίων. Για να επωφεληθούν πλήρως από αυτόν τον άνευ προηγουμένου μηχανισμό στήριξης, οι εταίροι πρέπει να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν ένα συμφωνημένο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων μέτρων για το κράτος δικαίου. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης τις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με το κράτος δικαίου με χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια στην περιοχή της διεύρυνσης μέσω του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ), ο οποίος συμβάλλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των δικαιούχων καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας προσχώρησης.

Ποιος θα είναι ο ρόλος της έκθεσης για το κράτος δικαίου στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ; Έχει προσαρμόσει η Επιτροπή τις συστάσεις ώστε να αντικατοπτρίζουν το γεγονός αυτό;

Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, τα νέα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΣΠΑ) θα παρέχουν ένα ενιαίο συνεκτικό πλαίσιο για τα κονδύλια της ΕΕ που εφαρμόζονται τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από τις περιφέρειες. Η προάσπιση των αξιών της Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 2 της ΣΕΕ —συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου— αποτελεί γενικό στόχο του παρόντος πλαισίου.

Η Επιτροπή πρότεινε τα ΕΣΑΜ να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που προσδιορίζονται στο πλαίσιο αναφοράς πολιτικής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσδιορίζονται στην έκθεση για το κράτος δικαίου, καθώς και στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του.

Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη αναμένεται να συμπεριλάβουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις στα επικείμενα σχέδιά τους για την προστασία και την ενίσχυση του κράτους δικαίου, με γνώμονα την έκθεση για το κράτος δικαίου και τις συστάσεις της. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βελτίωση της διακυβέρνησης μέσω της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης —συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών— και της θεσμικής ικανότητας των δημόσιων αρχών και των ενδιαφερόμενων μερών στα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις τοπικές κοινότητες.

Η εστίαση της έκθεσης για το κράτος δικαίου στην ενιαία αγορά, σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, θα βοηθήσει επίσης τα κράτη μέλη να προσδιορίσουν τις μεταρρυθμίσεις του κράτους δικαίου που πρέπει να υποστηριχθούν στα ΕΣΑΜ και οι οποίες είναι οικονομικά σημαντικές.

Μόλις υποβληθούν, τα ΕΠΜ θα συζητηθούν μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους για τις συμφωνηθείσες μεταρρυθμίσεις. Με σκοπό τη στήριξη των κρατών μελών στον προσδιορισμό και την ιεράρχηση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου που μπορούν να συμπεριληφθούν στα σχέδια, η έκθεση του 2026 ενοποίησε περαιτέρω τις συστάσεις της, καθιστώντας τις πιο στοχευμένες και λειτουργικές.

Ο προτεινόμενος κανονισμός για τα ΕΠΜ ενσωματώνει επίσης ισχυρές διασφαλίσεις για τη συμμόρφωση με το κράτος δικαίου και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ κατά την εφαρμογή των ΕΠΜ. Με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, η συμμόρφωση με τους οριζόντιους όρους για το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα θα αποτελέσει προϋπόθεση για τη λήψη στήριξης στο πλαίσιο των ΕΠΜ.

Ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των ΕΠΜ, και μετά από ανταλλαγές με το οικείο κράτος μέλος, θα υπάρχει η δυνατότητα αναστολής των πληρωμών σε ένα κράτος μέλος εάν δεν πληρούνται οι εν λόγω οριζόντιες προϋποθέσεις. Οι πληροφορίες από την έκθεση για το κράτος δικαίου θα χρησιμοποιηθούν ως μία από τις πηγές για την υποστήριξη της αξιολόγησης της Επιτροπής όσον αφορά την τήρηση των οριζόντιων προϋποθέσεων, αντικατοπτρίζοντας τον ρόλο της έκθεσης για το κράτος δικαίου ως εργαλείου για τον προσδιορισμό των προκλήσεων στον τομέα του κράτους δικαίου και των μεταρρυθμιστικών προτεραιοτήτων μέσω μιας τεκμηριωμένης διαδικασίας που θα βασίζεται σε διάλογο με τα κράτη μέλη. Ωστόσο, δεν θα υπάρχει αυτόματη σύνδεση μεταξύ των συστάσεων της έκθεσης για το κράτος δικαίου και της έγκρισης των ΕΠΜ, ούτε με την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους οριζόντιους όρους. Η εν λόγω αξιολόγηση της συμμόρφωσης απαιτεί επίσης να διαπιστωθεί ο (δυνητικός) αντίκτυπος των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στην εκτέλεση των κονδυλίων.

Πώς επελέγησαν οι χώρες της διεύρυνσης στην έκθεση και πότε θα προστεθούν και άλλες χώρες;

Το 2024 η Επιτροπή κάλεσε την Αλβανία, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία να συμμετάσχουν στην έκθεση για το κράτος δικαίου βάσει αντικειμενικών και αξιοκρατικών κριτηρίων. Τα κριτήρια κάλυπταν τόσο το επίσημο στάδιο της αντίστοιχης διαδικασίας προσχώρησής τους όσο και το επίπεδο ετοιμότητάς τους, ιδίως σε θέματα κράτους δικαίου.

Όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στις πολιτικές κατευθύνσεις της, στην έκθεση θα προστεθούν και άλλες χώρες της διεύρυνσης, εφόσον είναι έτοιμες.

Γιατί περιλαμβάνεται η ενιαία αγορά στην έκθεση για το κράτος δικαίου;

Ο σεβασμός του κράτους δικαίου είναι απαραίτητος για την υλοποίηση πολιτικών που προωθούν την ανταγωνιστικότητα και ενδυναμώνουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία και την οικονομία. Το κράτος δικαίου έχει άμεσο αντίκτυπο στην ευημερία και την ανταγωνιστικότητα: ένα δίκαιο και σαφές νομικό πλαίσιο παρέχει ασφάλεια στις επιχειρήσεις, εμπιστοσύνη στους επενδυτές και διαβεβαίωση στους καταναλωτές.

Το κράτος δικαίου αποτελεί επίσης οικονομικό πλεονέκτημα, παρέχοντας ένα σταθερό περιβάλλον βασισμένο σε κανόνες, το οποίο διασφαλίζεται από ανεξάρτητα δικαστήρια και θεσμούς. Το κράτος δικαίου αποτελεί σημαντικό ζήτημα για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, αξιοποιώντας το δυναμικό της ενιαίας αγοράς. Οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, χρειάζονται ένα σταθερό και προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο μια επιχείρηση που είναι εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος αντιμετωπίζεται ισότιμα. 

Πώς εκπόνησε η Επιτροπή την έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου; 

Η έκθεση του 2026 είναι το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας χωρίς αποκλεισμούς, η οποία βασίζεται σε στενή συνεργασία και διάλογο και ακολουθεί την ίδια μεθοδολογία με τα προηγούμενα έτη. Η έκθεση βασίζεται στη συμβολή των εθνικών αρχών, των διεθνών οργανισμών και των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και στη συλλογή δεδομένων από την ίδια την Επιτροπή.

Τον Νοέμβριο του 2025 ζητήθηκε η γνώμη των κρατών μελών σχετικά με το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε για τη συλλογή στοιχείων για την έβδομη έκθεση. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026, η Επιτροπή έλαβε γραπτές εισηγήσεις από τα κράτη μέλη και περίπου 280 γραπτές εισηγήσεις από ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Οι χώρες της διεύρυνσης έλαβαν επίσης ερωτηματολόγιο, το οποίο συμπλήρωσε τις πληροφορίες που είχαν ήδη παράσχει οι εν λόγω χώρες στο πλαίσιο της διαδικασίας διεύρυνσης.

Πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 600 συνεδριάσεις και με τα 27 κράτη μέλη και τις τέσσερις χώρες της διεύρυνσης, κυρίως μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2026. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συζήτησε τις εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου με περίπου 900 εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών, των αρχών επιβολής του νόμου και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, όπως οι ενώσεις δημοσιογράφων και δικαστών. Σε όλες τις χώρες δόθηκε η ευκαιρία να παράσχουν τεκμηριωμένες επικαιροποιήσεις σχετικά με τα κεφάλαια ανά χώρα πριν από την έγκριση της έκθεσης του 2026 για το κράτος δικαίου.

Το δίκτυο για το κράτος δικαίου, το οποίο δημιουργήθηκε το 2020, εξακολουθεί επίσης να παρέχει έναν δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, μέσω των εθνικών σημείων επαφής τους, τα οποία αποτελούν τους βασικούς συνομιλητές της Επιτροπής καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Οι χώρες της διεύρυνσης έχουν επίσης κληθεί να ορίσουν σημείο επαφής και, από τον Μάιο του 2024, συμμετέχουν ως παρατηρητές στο δίκτυο αυτό.

Ποια ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν να γνωμοδοτήσουν για την παρούσα έκθεση;

Η Επιτροπή διεξήγαγε στοχευμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η οποία παρείχε γενικές και ειδικές ανά χώρα συνεισφορές από διάφορους οργανισμούς της ΕΕ, ευρωπαϊκά δίκτυα, εθνικές και ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, επαγγελματικές ενώσεις και διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς. Σε αυτές περιλαμβάνονταν: τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δικαστικών Συμβουλίων (ENCJ), το Δίκτυο των Προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ENNHRI), το Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης (CCBE), το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, καθώς και εθνικές και διεθνείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οργανώσεις δημοσιογράφων και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Για τη στοχευμένη συμπερίληψη της διάστασης της ενιαίας αγοράς, η Επιτροπή συνεργάστηκε επίσης με επιχειρηματικές ενώσεις και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Οι πηγές για την έκθεση περιλαμβάνουν επίσης ορισμένες άλλες μελέτες και εκθέσεις, όπως το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης, τα σχετικά Ευρωβαρόμετρα και τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Πώς συνδέεται η έκθεση για το κράτος δικαίου με άλλα μέσα;

Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί προληπτικό εργαλείο, το οποίο αυξάνει την ευαισθητοποίηση και διευκολύνει την έγκαιρη εξεύρεση λύσεων για τη σφυρηλάτηση βελτιώσεων και μεταρρυθμίσεων και την πρόληψη της εμβάθυνσης των προκλήσεων. Συμπληρώνει διάφορους άλλους μηχανισμούς και μέσα της εργαλειοθήκης για το κράτος δικαίου σε επίπεδο ΕΕ. Κατά την κατάρτιση των συστάσεων της έκθεσης, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη προσοχή στη συνοχή και τις συνέργειες με άλλες διαδικασίες, όπως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου.

• Άρθρο 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ)

Η διαδικασία του άρθρου 7 της ΣΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί έκτακτο μέσο αντίδρασης της ΕΕ όταν υπάρχει σαφής κίνδυνος σοβαρής παραβίασης ή σοβαρής και διαρκούς παραβίασης των αξιών του άρθρου 2 της ΣΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου.

• Διαδικασίες επί παραβάσει

Οι διαδικασίες επί παραβάσει έχουν συγκεκριμένο στόχο, δηλαδή τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ από τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τις Συνθήκες, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη κατά κράτους μέλους που δεν εφαρμόζει το δίκαιο της ΕΕ κινώντας διαδικασία επί παραβάσει και, εν τέλει, παραπέμποντας το ζήτημα στο Δικαστήριο.

• Γενικό καθεστώς αιρεσιμότητας

Το γενικό καθεστώς αιρεσιμότητας είναι ένα δημοσιονομικό μέσο που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων των παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου στον προϋπολογισμό της Ένωσης. Κατά τον εντοπισμό και την αξιολόγηση παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου που ενδέχεται να είναι σημαντικές για την εφαρμογή του γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητας, η έκθεση για το κράτος δικαίου είναι μία από τις πηγές πληροφοριών που λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή, καθώς και πηγές από άλλα θεσμικά όργανα (για παράδειγμα, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο) και σχετικές αποφάσεις του Δικαστηρίου.

• Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

Προκειμένου να ανταποκριθούν σε ορισμένες ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με το κράτος δικαίου στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μέσω συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, αρκετά κράτη μέλη συμπεριέλαβαν συγκεκριμένα ορόσημα και στόχους στα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Οι εργασίες αυτές ολοκληρώνονται σταδιακά.

• Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης παρουσιάζει ετήσια συγκριτικά δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και άλλους δείκτες που αφορούν την ενιαία αγορά. Αποτελεί μία από τις πηγές πληροφοριών που τροφοδοτούν την έκθεση για το κράτος δικαίου, τον μηχανισμό αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου και το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

• Εκθέσεις σχετικά με τη δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση

Οι ετήσιες εκθέσεις της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση περιγράφουν την κατάσταση ετοιμότητας των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων χωρών και την πρόοδο που έχουν σημειώσει, μεταξύ άλλων όσον αφορά πτυχές του κράτους δικαίου. Όπως και στο παρελθόν, παρέχουν επίσης συστάσεις στους εταίρους της διεύρυνσης σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες για το επόμενο έτος. Η συμπερίληψη επιλεγμένου αριθμού χωρών της διεύρυνσης στην έκθεση για το κράτος δικαίου βασίζεται στην κατάσταση της προετοιμασίας τους ή στην πρόοδο της επίσημης διαδικασίας προσχώρησης. Η συμπερίληψη των τεσσάρων χωρών της διεύρυνσης στις εκθέσεις για το κράτος δικαίου έχει ως στόχο να τις θέσει σε ισότιμη βάση με τα κράτη μέλη και να στηρίξει τις μεταρρυθμιστικές τους προσπάθειες και τη διαδικασία προσχώρησης, συμβάλλοντας στη διατήρηση ενός βιώσιμου προτύπου υψηλών προτύπων μετά την προσχώρηση. Ως εκ τούτου, οι δύο ασκήσεις είναι συμπληρωματικές.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by ALEXANDRE LALLEMAND on Unsplash