Η προεδρία του Συμβουλίου και οι διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για νέα νομοθετήματα προκειμένουν να απλουστευθούν οι προμήθειες στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, να διευκολυνθούν οι αμυντικές επενδύσεις και να υποστηριχθεί η αμυντική βιομηχανία. Η δέσμη επιδιώκει την εξάλειψη των διοικητικών καθυστερήσεων που παρατηρούνται στις προμήθειες, την αδειοδότηση, την υποβολή εκθέσεων και τη διασυνοριακή συνεργασία, διανοίγοντας για τα κράτη μέλη και τον κλάδο έναν δρόμο με λιγότερα εμπόδια ώστε να κινηθούν χωρίς χρονοτριβή και να ενισχύσουν την αμυντική ικανότητα της Ευρώπης.

Με τη συμφωνία, απλουστεύουμε τους κανόνες για τα αμυντικά προγράμματα και παρέχουμε μεγαλύτερη στήριξη στην αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης. Πρόκειται για ένα σημαντικό παραδοτέο σε δύο βασικές προτεραιότητες της κυπριακής Προεδρίας: την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Σε μια στρατηγικά αυτόνομη Ευρώπη η αμυντική ετοιμότητα είναι αναπόσπαστα δεμένη με την ανταγωνιστικότητα.

Μαριλένα Ραουνά, Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Θεμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας

Αμυντική ετοιμότητα

Η προσωρινή συμφωνία απλουστεύει τη διαχείριση και την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (ΕΤΑ) και αποσαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο η νομοθεσία της ΕΕ για το περιβάλλον και τα χημικά προϊόντα εφαρμόζεται στις δραστηριότητες αμυντικής ετοιμότητας. Το κείμενο της προσωρινής συμφωνίας απλουστεύει τις διοικητικές απαιτήσεις για τις αιτήσεις στο ΕΤΑ και παράλληλα αυξάνει την υποστήριξη προς τις ΜΜΕ και καθιστά την υλοποίηση του Ταμείου πιο προβλέψιμη. Διαφυλάσσει επίσης τη δυνατότητα ευρωπαϊκών δημόσιων φορέων, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας, να λειτουργούν ως κεντρικές αρχές προμηθειών.

Σε σχέση με την πρόσβαση και τα δικαιώματα των χρηστών, η προσωρινή συμφωνία διαφυλάσσει τα δικαιώματα των συγχρηματοδοτούντων κρατών μελών να αποκτούν πρόσβαση στα αποτελέσματα των δράσεων που χρηματοδοτεί το ΕΤΑ και παράλληλα εξασφαλίζει ικανοποιητική προστασία για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας των βιομηχανικών οντοτήτων που συμμετέχουν στη δράση.

Επιπλέον, οι συννομοθέτες συμφώνησαν να δημιουργηθούν πρόσθετα κίνητρα για την ενίσχυση της συμμετοχής ΜΜΕ σε έργα του ΕΤΑ, ιδίως με την αύξηση της πριμοδότησης του ποσοστού χρηματοδότησης για έργα στα οποία συμμετέχουν ΜΜΕ.

Τέλος, η προσωρινή συμφωνία επαναλαμβάνει ότι στόχος είναι η παροχή προστασίας υψηλού επιπέδου όσον αφορά την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Ως εκ τούτου, διατηρούνται οι τροποποιήσεις που πρότεινε η Επιτροπή επί της νομοθεσίας για το περιβάλλον και τα χημικά προϊόντα σχετικά με τις εξαιρέσεις που ισχύουν όσον αφορά τη χρήση χημικών ουσιών για σκοπούς αμυντικής ετοιμότητας.

Επιτάχυνση των διαδικασιών χορήγησης αδειών

Η προσωρινή συμφωνία εισάγει εναρμονισμένο πλαίσιο για την επιτάχυνση της χορήγησης αδειών για έργα αμυντικής ετοιμότητας, ενώ διαφυλάσσει παράλληλα τις αρμοδιότητες των κρατών μελών. Η μέγιστη διάρκεια που μπορεί να διαρκέσει μια διαδικασία αδειοδότησης ορίστηκε σε 102 εργάσιμες ημέρες. Η προσωρινή συμφωνία διατηρεί την πρόταση της Επιτροπής για σιωπηρή έγκριση μιας αίτησης αδειοδότησης εάν η αρμόδια αρχή δεν έχει λάβει απόφαση πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Ταυτόχρονα, η προσωρινή συμφωνία μεριμνά ώστε να συνεχίσουν να επιτρέπονται παρεκκλίσεις από τον κανόνα περί σιωπηρής έγκρισης· το εθνικό δίκαιο θα μπορεί να προβλέπει τέτοιες παρεκκλίσεις όποτε υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία ή την εθνική ασφάλεια.

Ενδοενωσιακές μεταφορές και προμήθειες στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας

Η προσωρινή συμφωνία εξαλείφει τις διοικητικές καθυστερήσεις στις προμήθειες του τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, διευκολύνει τις μεταφορές προϊόντων συνδεόμενων με τον τομέα της άμυνας εντός της ΕΕ και ενισχύει την συνεργασία εντός της ΕΕ, διανοίγοντας για τα κράτη μέλη και τον κλάδο έναν δρόμο με λιγότερα εμπόδια για να ενισχύσουν την αμυντική ετοιμότητα της Ευρώπης με ορίζοντα το 2030. Ευθυγραμμίζει περαιτέρω την πρόταση της Επιτροπής με τους γενικούς κανόνες περί δημόσιων προμηθειών κατά περίπτωση, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ιδιαιτερότητες της αμυντικής αγοράς.

Η προσωρινή συμφωνία αυξάνει τα κατώτατα όρια στην οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της άμυνας προκειμένου να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος και να διαθέτουν οι αρχές περισσότερο χρόνο για να επικεντρωθούν σε μεγάλα αμυντικά προγράμματα που είναι όντως σημαντικά. Εισάγει επίσης τη δυνατότητα για περιστασιακές από κοινού προμήθειες, έναν κανόνα de minimis για τροποποιήσεις συμβάσεων και αυξημένη ευελιξία στις συμφωνίες-πλαίσια.

Τέλος, η προσωρινή συμφωνία εισάγει δύο νέες υποχρεωτικές γενικές άδειες μεταφοράς: μία για μεταφορές μεταξύ πιστοποιημένων προμηθευτών και πιστοποιημένων παραληπτών και μία για μεταφορές στο πλαίσιο ενδοενωσιακής βιομηχανικής σύμπραξης.

Επόμενα βήματα

Η προσωρινή συμφωνία πρέπει τώρα να εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού διατυπωθεί οριστικά από τους γλωσσομαθείς νομικούς με σκοπό την τυπική έκδοση των νομοθετικών πράξεων από τους συννομοθέτες κατά τους προσεχείς μήνες.

Γενικές πληροφορίες

Στις 17 Ιουνίου 2025 η Επιτροπή ενέκρινε την πέμπτη δέσμη «Omnibus» για την αμυντική ετοιμότητα, η οποία περιλαμβάνει προτάσεις απλούστευσης νομοθεσίας και προγραμμάτων που αφορούν ειδικά την άμυνα, αλλά και νομοθεσίας και προγραμμάτων μη αμυντικού χαρακτήρα. Η δέσμη περιλαμβάνει προτάσεις για δύο κανονισμούς και μία οδηγία, καθώς και σχέδια κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμών που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των αμυντικών επενδύσεων και των συνθηκών για την αμυντική βιομηχανία, καθώς και στην απλούστευση των προμηθειών στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Η δέσμη Omnibus για την αμυντική ετοιμότητα αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες που καθορίζονται στη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή άμυνα — Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030.

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί συνέχεια μιας ευρύτερης πολιτικής επιδίωξης για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ μέσω της μείωσης του διοικητικού φόρτου των επιχειρήσεων και της δημιουργίας ευνοϊκότερων συνθηκών για τη λειτουργία τους στην ΕΕ. Συγκεκριμένα, στις 6 Μαρτίου 2025, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή και τους συννομοθέτες «να προωθήσουν ταχέως τις εργασίες για την απλούστευση του νομικού και διοικητικού πλαισίου, ιδίως όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, τη συνεργασία εντός του κλάδου, τις απαιτήσεις αδειοδότησης και υποβολής στοιχείων, προκειμένου να αντιμετωπιστούν όλα τα εμπόδια και τα σημεία συμφόρησης που εμποδίζουν την ταχεία ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας, μεταξύ άλλων για τις ΜΜΕ και τις εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης».

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Hacı Elmas on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να οριστεί ο ετήσιος προϋπολογισμός της ΕΕ για το 2027 σε 200 δισ. ευρώ (σε αναλήψεις υποχρεώσεων).

Το σχέδιο προϋπολογισμού αντικατοπτρίζει επίσης το αποτέλεσμα της ενδιάμεσης επανεξέτασης της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να χρησιμοποιήσουν αυτούς τους πόρους για τις νέες προτεραιότητες της Ένωσης στους τομείς της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας, της οικονομικά προσιτής στέγασης, της ανθεκτικότητας των υδάτων και της ενεργειακής μετάβασης, παρέχοντας την ευκαιρία για εφάπαξ προχρηματοδότηση και υψηλότερη συγχρηματοδότηση της ΕΕ για τις εν λόγω προτεραιότητες.

Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 έρχεται μετά από μια σειρά κρίσιμων εξελίξεων τα τελευταία χρόνια, συμπεριλαμβανομένης μιας παγκόσμιας πανδημίας, μιας ενεργειακής κρίσης και του αυξανόμενου πληθωρισμού, της επιστροφής του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, καθώς και των αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων. Και πάλι, τους τελευταίους μήνες, η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρέασε ευρύ φάσμα οικονομικών τομέων, λόγω των αυξημένων τιμών της ενέργειας, οι οποίες οδήγησαν σε πιο ευμετάβλητες προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό στην Ευρώπη.

Ο προϋπολογισμός του επόμενου έτους θα συνεχίσει να παρέχει ζωτικής σημασίας χρηματοδότηση για τις καθιερωμένες πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της σημαντικής στήριξης της Ουκρανίας μέσω της διευκόλυνσης για την Ουκρανία και του νέου δανείου στήριξης της Ουκρανίας.

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας υπογράμμισε την ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις στην ασφάλεια και την άμυνα στα κράτη μέλη, ώστε να οικοδομηθεί ένα ασφαλέστερο μέλλον για την Ευρώπη. Ο προϋπολογισμός του επόμενου έτους αντικατοπτρίζει τον αυξανόμενο ρόλο της Ένωσης στην ενίσχυση της ετοιμότητας της Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, καθώς και στη στήριξη επενδύσεων στην έρευνα στον τομέα της άμυνας, στη βιομηχανική ικανότητα, στη στρατιωτική κινητικότητα και στη στρατηγική ανθεκτικότητα. Συμβάλλει στην εφαρμογή του σχεδίου ReArm Europe/Readiness 2030 και συμπληρώνεται από το μέσο «Δράση για την ασφάλεια στην Ευρώπη» (SAFE), το οποίο στηρίζει τις κοινές προμήθειες και επενδύσεις στον τομέα της άμυνας από τα κράτη μέλη.

Η οικονομική ασφάλεια και μια ισχυρή και ανταγωνιστική οικονομία βρίσκονται στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 περιλαμβάνει αυξημένη χρηματοδότηση για εμβληματικά προγράμματα —όπως το Erasmus+, ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» και το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά—ενώ εξακολουθεί να παρέχει στήριξη στη γεωργία, όχι μόνο για τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας της Ένωσης, αλλά και για την προώθηση της οικονομικής σταθερότητας και της ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών.

Πρόσθετη χρηματοδότηση θα διατεθεί στα κράτη μέλη κατά το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, μέσω συμπληρωματικών ενισχύσεων από την ενδιάμεση αναθεώρηση του ΠΔΠ (+ 1,2 δισ. ευρώ το 2027) για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και τις Θεωρήσεις.

Η Επιτροπή προτείνει να διατεθούν τα ακόλουθα ποσά σε αναλήψεις υποχρεώσεων για τις διάφορες προτεραιότητες της ΕΕ:

Η πλήρης επισκόπηση της πρότασης της Επιτροπής για το σχέδιο ετήσιου προϋπολογισμού περιλαμβάνεται στο έγγραφο «Ερωτήσεις και απαντήσεις».

Επόμενα βήματα

Ο ετήσιος προϋπολογισμός για το 2027 θα πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πριν από το τέλος του 2026.

Ιστορικό

Το σχέδιο προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2027 περιλαμβάνει τις δαπάνες που καλύπτονται από τις πιστώσεις στο πλαίσιο των μακροπρόθεσμων ανώτατων ορίων του προϋπολογισμού, οι οποίες χρηματοδοτούνται από ιδίους πόρους. Στο σχέδιο προϋπολογισμού προτείνονται δύο ποσά για κάθε πρόγραμμα – αναλήψεις υποχρεώσεων και πληρωμές. Οι «δεσμεύσεις» αναφέρονται στη χρηματοδότηση που μπορεί να συμφωνηθεί σε συμβάσεις σε ένα δεδομένο έτος και οι «πληρωμές» στα χρήματα που έχουν πράγματι καταβληθεί. Όλα τα ποσά είναι σε τρέχουσες τιμές.

Το σχέδιο προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2027 είναι το τελευταίο στο πλαίσιο του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ). Θα εξασφαλίσει χρηματοδότηση για σημαντικά προγράμματα της ΕΕ, ενόψει της επόμενης μακροπρόθεσμης έγκρισης του προϋπολογισμού, του ΠΔΠ 2028-2034.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Carl Gruner on Unsplash

Πλήρης επισκόπηση της πρότασης της Επιτροπής για το σχέδιο ετήσιου προϋπολογισμού 2027

Η Επιτροπή προτείνει να διατεθούν 200 δισ. ευρώ στις διάφορες προτεραιότητες της ΕΕ (σε αναλήψεις υποχρεώσεων), ως εξής:

• 54 δισ. ευρώ για την Κοινή Γεωργική Πολιτική και 0,8 δισ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, για τη στήριξη των γεωργών και των αλιέων της Ευρώπης, αλλά και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του αγροδιατροφικού και του αλιευτικού τομέα, παρέχοντας το αναγκαίο περιθώριο για τη διαχείριση κρίσεων.
• 44 δισ. ευρώ για την περιφερειακή ανάπτυξη και συνοχή με σκοπό τη στήριξη της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, καθώς και για υποδομές που στηρίζουν την πράσινη μετάβαση και τα έργα προτεραιότητας της Ένωσης.
• 14,5 δισ. ευρώ για επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+).
• 15,5 δισ. ευρώ για τη στήριξη των εταίρων και των συμφερόντων της ΕΕ σε ολόκληρο τον κόσμο.  Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται 10,1 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Η Ευρώπη στον κόσμο (ΜΓΑΔΣ — Η Ευρώπη στον κόσμο), 2,1 δισ. ευρώ για τον Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ ΙΙΙ) και 0,5 δισ. ευρώ για τη διευκόλυνση ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και 2 δισ. ευρώ για την ανθρωπιστική βοήθεια (HUMA).
• Επιπλέον 4 δισ. ευρώ θα διατεθούν σε επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, τα οποία θα συμπληρωθούν με 2,2 δισ. ευρώ σε δάνεια.
• Επιπλέον, 90 δισ. ευρώ σε δάνεια θα διατεθούν στην Ουκρανία κατά την περίοδο 2026-2027 μέσω του νέου μέσου δανειοδότησης για τη στήριξη της Ουκρανίας. Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 περιλαμβάνει 1,15 δισ. ευρώ για την κάλυψη του σχετικού κόστους εξυπηρέτησης του χρέους.
• 13,8 δισ. ευρώ για την έρευνα και την καινοτομία, εκ των οποίων κυρίως 12,8 δισ. ευρώ για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το εμβληματικό ερευνητικό πρόγραμμα της Ένωσης. Το σχέδιο προϋπολογισμού εξακολουθεί επίσης να περιλαμβάνει τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής πράξης για τα μικροκυκλώματα στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και μέσω της ανακατανομής άλλων προγραμμάτων.
• 4,7 δισ. ευρώ για ευρωπαϊκές στρατηγικές επενδύσεις, εκ των οποίων, για παράδειγμα, 3,1 δισ. ευρώ για τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» για τη βελτίωση των διασυνοριακών υποδομών, 1,1 δισ. ευρώ για το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» για τη διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ένωσης και 278 εκατ. ευρώ για το InvestEU.
• 2,3 δισ. ευρώ για το διάστημα, κυρίως για το Ευρωπαϊκό Διαστημικό Πρόγραμμα, το οποίο θα συνενώσει τη δράση της Ένωσης σε αυτόν τον στρατηγικό τομέα.
• 17,3 δισ. ευρώ για την ανθεκτικότητα και τις αξίες, συμπεριλαμβανομένων 4,5 δισ. ευρώ για το Erasmus+ για τη δημιουργία ευκαιριών εκπαίδευσης και κινητικότητας, 417 εκατ. ευρώ για τη στήριξη καλλιτεχνών και δημιουργών σε ολόκληρη την Ευρώπη και 315 εκατ. ευρώ για την προώθηση της δικαιοσύνης, των δικαιωμάτων και των αξιών.
• 2,3 δισ. ευρώ για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων 846 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα LIFE για τη στήριξη του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής σε αυτήν, και 1,3 δισ. ευρώ για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ώστε να διασφαλιστεί ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο κατά την πράσινη μετάβαση.
• 3,4 δισ. ευρώ για την προστασία των συνόρων μας, συμπεριλαμβανομένων 2 δισ. ευρώ για το Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων (ΤΟΔΣ) και 1,1 δισ. ευρώ (συνολική συνεισφορά της ΕΕ) για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex).
• 2,4 δισ. ευρώ για δαπάνες που σχετίζονται με τη μετανάστευση, εκ των οποίων 2,1 δισ. ευρώ για τη στήριξη των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο σύμφωνα με τις αξίες και τις προτεραιότητές μας.
• 2,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αμυντικών προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένου 1 δισ. ευρώ για τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων και της έρευνας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (ΕΤΑ), 844 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (EDIP), 115 εκατ. ευρώ για την τόνωση της καινοτομίας στον τομέα της άμυνας στο πλαίσιο του προτεινόμενου προγράμματος AGILE και 256 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της στρατιωτικής κινητικότητας.
• 1 δισ. ευρώ για τη διασφάλιση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, συμπεριλαμβανομένων 622 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά, και 212 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της καταπολέμησης της απάτης και τη στήριξη της φορολογίας και των τελωνείων.

Πόσα ποσά προτείνει η Επιτροπή να κατανεμηθούν στις πληρωμές;

Με βάση διεξοδική τεχνική ανάλυση των αναγκών πληρωμών για καθένα από τα προγράμματα της ΕΕ το 2027, η Επιτροπή προτείνει συνολικό επίπεδο πιστώσεων πληρωμών ύψους 212 δισ. ευρώ. Το συνολικό αυτό ποσό αντικατοπτρίζει τις αυξανόμενες ανάγκες για πληρωμές το 2027, τώρα που όλα τα προγράμματα της ΕΕ λειτουργούν με κανονικό ρυθμό, ιδίως για την πολιτική συνοχής.

Οι τεχνικές εργασίες της Επιτροπής σχετικά με τις ανάγκες πληρωμών το 2027 περιλαμβάνουν επίσης αξιολόγηση των επικαιροποιημένων προβλέψεων των κρατών μελών για τις πληρωμές που σχετίζονται με την πολιτική συνοχής και την αγροτική ανάπτυξη. Η αξιολόγηση αυτή επιβεβαίωσε τις προηγούμενες μακροπρόθεσμες προβλέψεις της Επιτροπής που χρονολογούνται από τον Ιούλιο του 2025, οι οποίες αποσκοπούσαν να δώσουν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη μια έγκαιρη εικόνα της μεσοπρόθεσμης εξέλιξης των εσόδων και των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί ο σχεδιασμός.

Γιατί το επίπεδο των πληρωμών στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 είναι κατά 7 % υψηλότερο από ό,τι το προηγούμενο έτος;

Το προτεινόμενο επίπεδο πληρωμών για το 2027, ύψους 212 δισ. ευρώ, είναι πράγματι κατά 7 % υψηλότερο από ό,τι για το 2026. Αυτό αντικατοπτρίζει τον χαρακτήρα του προϋπολογισμού της ΕΕ ως επενδυτικού προϋπολογισμού, με πληρωμές που πραγματοποιούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε συνάρτηση με την πρόοδο που σημειώνεται στην υλοποίηση έργων και δράσεων.

Αυτό είναι το σύνηθες πρότυπο που έχουμε επίσης παρατηρήσει στο τέλος προηγούμενων μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών περιόδων.

Ως εκ τούτου, αυτές οι αυξανόμενες ανάγκες για πληρωμές είναι γνωστές εκ των προτέρων.

Τι αντίκτυπο θα έχει αυτή η αύξηση των πληρωμών στις συνεισφορές των κρατών μελών στον προϋπολογισμό της ΕΕ;

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από ιδίους πόρους, συν άλλα έσοδα. Ως εκ τούτου, οι αυξανόμενες ανάγκες για πληρωμές, όπως περιγράφονται ανωτέρω, οδηγούν σε αύξηση των συνεισφορών ιδίων πόρων του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) από τα κράτη μέλη, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα έσοδα και οι δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ παραμένουν ισοσκελισμένα. Επίσης, στην περίπτωση αυτή, το πρότυπο της σταδιακής αύξησης των αναγκών πληρωμών και της αντίστοιχης αύξησης των συνεισφορών βάσει του ΑΕΕ για την ισοσκέλιση του προϋπολογισμού είναι γνωστό με την πάροδο του χρόνου.

Πώς αντικατοπτρίζει το σχέδιο προϋπολογισμού τις προτεραιότητες της ΕΕ;

Το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 στηρίζει τις προτεραιότητες της Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια, την άμυνα, τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, την καθαρή και την ψηφιακή μετάβαση, την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα.

Περιλαμβάνει αυξημένη χρηματοδότηση για εμβληματικά προγράμματα που συμβάλλουν στην οικονομική ασφάλεια και σε μια ανταγωνιστική οικονομία. Ταυτόχρονα, διατηρεί ισχυρή στήριξη για τη γεωργία, συμβάλλοντας στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας της Ένωσης, προωθώντας παράλληλα την οικονομική σταθερότητα και την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

Πώς συνδέεται το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 με την πρόταση για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό;

Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 είναι ο οριστικός ετήσιος προϋπολογισμός στο πλαίσιο του τρέχοντος μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027. Προτείνεται σύμφωνα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ).

Οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό (που θα ξεκινήσει το 2028) συνεχίζονται παράλληλα.

Υπάρχει κάτι από το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 που μεταφέρεται στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό;

Το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 παρέχει επαρκή χρηματοδότηση για τις προτεραιότητες της Ένωσης. Δεν μεταφέρονται δαπάνες στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, εκτός από τις «κανονικές» πληρωμές για την κάλυψη των συμβατικών υποχρεώσεων που απορρέουν από τον προϋπολογισμό του 2027, ο οποίος αποτελεί τακτικό χαρακτηριστικό του προϋπολογισμού της ΕΕ ως επενδυτικού προϋπολογισμού (βλ. την ερώτηση σχετικά με τη διαφορά μεταξύ αναλήψεων υποχρεώσεων και πληρωμών κατωτέρω).

Επιπλέον, ορισμένες από τις εν εξελίξει δανειοληπτικές πράξεις της Ένωσης θα έχουν αντίκτυπο στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό για την περίοδο 2028-2034. Αυτό αφορά, ειδικότερα, την αποπληρωμή του NextGenerationEU, του ταμείου ανάκαμψης της Ένωσης μετά την πανδημία COVID-19, καθώς και τη χρηματοδότηση που παρέχεται στην Ουκρανία, μεταξύ άλλων μέσω του προσφάτως συμφωνηθέντος δανείου στήριξης της Ουκρανίας (βλ. κατωτέρω).

Η Επιτροπή πρότεινε ένα σταθερό ετήσιο ποσό για την κάλυψη των σχετικών δαπανών για τόκους και την αποπληρωμή του κεφαλαίου στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό για την περίοδο 2028-2034, ώστε να διασφαλιστεί πλήρης προβλεψιμότητα.

Πότε θα εγκριθεί το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2028;

Ο ετήσιος προϋπολογισμός για το 2028 θα προταθεί από την Επιτροπή το 2027, μετά τη συμφωνία για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

Όπως συμβαίνει με κάθε ετήσιο προϋπολογισμό, στη συνέχεια θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με στόχο την έγκρισή του πριν από το τέλος του 2027.

Τι θα συμβεί εάν δεν υπάρξει έγκαιρη συμφωνία για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο;

Οι Συνθήκες παρέχουν διασφαλίσεις για τη διασφάλιση της συνέχειας της χρηματοδότησης της ΕΕ σε περίπτωση μη έγκαιρης συμφωνίας για ένα νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ).

Σύμφωνα με το άρθρο 312 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα ανώτατα όρια και άλλες διατάξεις που αντιστοιχούν στο τελευταίο έτος του τρέχοντος ΠΔΠ [= 2027] θα παραταθούν προσωρινά έως ότου εγκριθεί νέο πλαίσιο.

Κατά συνέπεια, ενώ οι πληρωμές για νομικές δεσμεύσεις από τα προγράμματα της περιόδου 2021-2027 θα συνεχιστούν όπως έχει προγραμματιστεί, οι νέες δαπάνες του προϋπολογισμού θα είναι δυνατές μετά το 2027, όπου υπάρχει αντίστοιχη νομική βάση γι' αυτές. Η χρηματοδότηση προγραμμάτων χωρίς τέτοια νομική βάση θα παύσει έως ότου εγκριθούν τα σχετικά διάδοχα προγράμματα.

Ως εκ τούτου, η έγκαιρη συμφωνία για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό είναι ζωτικής σημασίας για την εξασφάλιση προβλεψιμότητας για τους δικαιούχους, τη στήριξη νέων προτεραιοτήτων πολιτικής και τη διασφάλιση ότι η Ένωση μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις μελλοντικές προκλήσεις.

Πώς χρηματοδοτείται η άμυνα και πώς αντικατοπτρίζονται τα δάνεια SAFE στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027;

Η Ένωση εξακολουθεί να ενισχύει τις ικανότητες ασφάλειας και άμυνας της Ευρώπης ως απάντηση σε ένα ολοένα και πιο δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 στηρίζει την εφαρμογή του σχεδίου ReArm Europe/Readiness 2030, με στόχο την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας, της βιομηχανικής ικανότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.

Παρέχει στήριξη για έρευνα στον τομέα της άμυνας, ανάπτυξη ικανοτήτων και στρατιωτική κινητικότητα, ιδίως μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (ΕΤΑ). Το σχέδιο προϋπολογισμού στηρίζει επίσης την εφαρμογή του προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (EDIP), όπως εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανταπόκρισης της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης στον τομέα της άμυνας. Περιλαμβάνει επίσης χρηματοδότηση για τη νέα πρωτοβουλία AGILE με σκοπό την επιτάχυνση της μετάβασης από την καινοτομία στην ανάπτυξη για αμυντικές δαπάνες, για την οποία η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση τον Μάρτιο του 2026.

Επιπλέον, το μέσο «Δράση για την ασφάλεια στην Ευρώπη» (SAFE) επιτρέπει στην Επιτροπή να παρέχει έως και 150 δισ. ευρώ σε δάνεια στα κράτη μέλη, με την υποστήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ που είναι διαθέσιμος έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030, για τη στήριξη κοινών προμηθειών και επενδύσεων στον τομέα της άμυνας. Οι πρώτες πληρωμές προχρηματοδότησης στα κράτη μέλη στο πλαίσιο του SAFE ξεκίνησαν τον Μάιο του 2026.

Οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες αποβαίνουν εις βάρος της πολιτικής συνοχής ή της γεωργίας;

Όχι. Η αυξημένη στήριξη για την άμυνα δεν αποβαίνει εις βάρος της πολιτικής συνοχής ή της γεωργίας. Και οι δύο παραμένουν βασικές προτεραιότητες του προϋπολογισμού της ΕΕ, με προγραμματισμένη χρηματοδότηση ύψους περίπου 100 δισ. ευρώ το 2027.

Ταυτόχρονα, η Ένωση πρέπει επίσης να ανταποκριθεί σε νέες προτεραιότητες, όπως η ασφάλεια, η άμυνα, η ετοιμότητα, η διαχείριση της μετανάστευσης, η ενεργειακή ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα. Η πρόταση της Επιτροπής επιδιώκει να εξισορροπήσει αυτούς τους στόχους εντός των ορίων του τρέχοντος μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού.

Μειώνεται η χρηματοδότηση για την έρευνα, την καινοτομία και το διάστημα;

Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 θα διαθέσει σχεδόν 22 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων προτεραιότητας στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, του διαστήματος, των στρατηγικών υποδομών και της ενίσχυσης της ενιαίας αγοράς. Η μικρή μείωση σε σύγκριση με τον ετήσιο προϋπολογισμό του 2026 οφείλεται κυρίως στο ειδικό προφίλ του προγράμματος ITER για την ανάπτυξη της ενέργειας σύντηξης, όπου η χρηματοδότηση συγκεντρώθηκε κατά τα πρώτα έτη του τρέχοντος ΠΔΠ σύμφωνα με τις ειδικές επενδυτικές ανάγκες, και στην αναδιαμόρφωση του προγράμματος «Ορίζων» στην ενδιάμεση αναθεώρηση του ΠΔΠ.

Μειώνεται η χρηματοδότηση της εξωτερικής δράσης;

Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 προβλέπει μια ισχυρή δέσμη 15,5 δισ. ευρώ για την εξωτερική δράση. Το ποσό αυτό είναι σε γενικές γραμμές συγκρίσιμο με τον ετήσιο προϋπολογισμό του 2026 και αντικατοπτρίζει την επιλογή της εμπροσθοβαρούς παροχής βοήθειας σε τρίτες χώρες κατά την έναρξη του παρόντος ΠΔΠ.

Η χρηματοδότηση της εξωτερικής δράσης στο σχέδιο προϋπολογισμού θα διασφαλίσει τη συνεχή στήριξη των Σύρων προσφύγων και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε ολόκληρο τον κόσμο. Θα συμβάλει επίσης στη χρηματοδότηση της δέσμης μέτρων ύψους 1,6 δισ. ευρώ για την Παλαιστίνη που συμφωνήθηκε το 2025, καθώς και στη χορήγηση 200 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της Γροιλανδίας.

Πώς θα στηρίξει το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 την Ουκρανία;

Το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας είναι δάνειο περιορισμένης προσφυγής ύψους 90 δισ. ευρώ που καλύπτει στρατιωτική βοήθεια και γενική δημοσιονομική στήριξη, το οποίο θα εκταμιευθεί το 2026 και το 2027. Για να συμπληρωθεί αυτή η στήριξη, το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 περιλαμβάνει συνολικά 1,15 δισ. ευρώ για την κάλυψη του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους του δανείου.

Επιπλέον, η διευκόλυνση για την Ουκρανία θα συνεχίσει να παρέχει στήριξη στην Ουκρανία το 2027, με μη επιστρεπτέα στήριξη ύψους 4 δισ. ευρώ και δάνεια ύψους 2,2 δισ. ευρώ. Τέλος, η Ουκρανία θα επωφεληθεί επίσης από επιδότηση του κόστους δανεισμού για τα δάνεια ΜΧΣ+ ύψους 18 δισ. ευρώ που εκταμιεύθηκαν το 2023, συνολικού ύψους 590 εκατ. ευρώ.

Πώς χρηματοδοτείται το νέο δάνειο στήριξης της Ουκρανίας στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027;

Το νέο δάνειο στήριξης της Ουκρανίας θα παράσχει στην Ουκρανία την επειγόντως αναγκαία στρατιωτική βοήθεια και τη γενική δημοσιονομική στήριξη, συνολικού ύψους 90 δισ. ευρώ το 2026 και το 2027. Οι προγραμματισμένες εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του δανείου στήριξης της Ουκρανίας κατά το δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο του 2026 ανέρχονται σε 30 δισ. EUR, γεγονός που θα οδηγήσει σε κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ύψους 1,15 δισ. EUR το 2027.

Για τη χρηματοδότηση αυτών των δαπανών, η Επιτροπή προτείνει έναν ισορροπημένο συνδυασμό εξοικονομήσεων και χρήσης ειδικών μέσων, αφήνοντας ουσιαστικά άθικτες τις προγραμματισμένες εναπομένουσες διαθέσιμες πιστώσεις για το 2027.

Πώς καλύπτεται το αυξημένο κόστος δανεισμού για το NextGenerationEU;

Λαμβανομένης υπόψη της αύξησης των επιτοκίων από το 2022, από το 2025 έχει τεθεί σε εφαρμογή ένας νέος «διαδοχικός μηχανισμός» για την κάλυψη των πρόσθετων αναγκών για τις πληρωμές τόκων του NGEU. Περιλαμβάνει διάφορα μέτρα για τη χρηματοδότηση του πρόσθετου κόστους, με τη χρήση των διαθέσιμων πόρων για τον αναπροσανατολισμό της υφιστάμενης χρηματοδότησης εντός του προϋπολογισμού, την κινητοποίηση ειδικών μέσων στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού και την κινητοποίηση ενός νέου και έκτακτου μέσου πέραν των ανώτατων ορίων του ΠΔΠ, εάν η χρηματοδότηση για τις πληρωμές τόκων δεν μπορεί να βρεθεί εντός του υφιστάμενου προϋπολογισμού της ΕΕ.

Στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027, και σύμφωνα με την προσέγγιση που συμφωνήθηκε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τον ετήσιο προϋπολογισμό του 2025, η Επιτροπή προτείνει τη χρηματοδότηση των πρόσθετων αναγκών για το κόστος δανεισμού μέσω συνδυασμού του αδιάθετου περιθωρίου στον τομέα 2β (ανθεκτικότητα και αξίες), του μηχανισμού ευελιξίας και του μέσου EURI για το υπόλοιπο ποσό, το οποίο καλύπτεται πλήρως από προηγούμενες αποδεσμεύσεις. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει ανάγκη προσφυγής στον λεγόμενο «χρηματοοικονομικό μηχανισμό ασφαλείας» (μέτρο έκτακτης ανάγκης για να διασφαλιστεί ότι υπάρχει επαρκής διαθέσιμη χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων περιστάσεων ή για τη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών συστημάτων όταν είναι αναγκαίο).

Τι είναι οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές;

Οι αναλήψεις υποχρεώσεων είναι ο συνολικός όγκος των συμβατικών υποχρεώσεων για μελλοντικές πληρωμές που μπορούν να πραγματοποιηθούν σε ένα δεδομένο έτος. Στη συνέχεια, οι αναλήψεις υποχρεώσεων πρέπει να εκπληρώνονται με πληρωμές, είτε κατά το ίδιο έτος είτε, ιδίως στην περίπτωση πολυετών σχεδίων, κατά τα επόμενα έτη.

Οι πληρωμές είναι τα πραγματικά χρήματα που καταβάλλονται σε ένα δεδομένο έτος από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την κάλυψη των αναλήψεων υποχρεώσεων του τρέχοντος και των προηγούμενων ετών.

Για παράδειγμα, όταν η ΕΕ αποφασίζει να συγχρηματοδοτήσει την κατασκευή γέφυρας σε ένα κράτος μέλος, το συνολικό ποσό που συμφωνεί να καλύψει η ΕΕ αποτελεί δέσμευση. Οι λογαριασμοί για τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν είναι οι πληρωμές που καταβάλλονται κατά τα επόμενα έτη σύμφωνα με την υλοποίηση του κύκλου ζωής του έργου. Η ανάληψη υποχρεώσεων πραγματοποιείται το έτος Ν. Οι πληρωμές από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ενδέχεται να ακολουθήσουν το ίδιο έτος Ν, αλλά και τα επόμενα έτη, ανάλογα με τους δημοσιονομικούς κανόνες σχετικά με τον χρόνο επιστροφής των τιμολογίων (N+x).

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Markus Spiske on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε δύο ειδικές στρατηγικές, μία για τα νησιά της ΕΕ και μία για τις παράκτιες κοινότητες της ΕΕ, καθορίζοντας για πρώτη φορά μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη στήριξη και των δύο τύπων εδαφών και την απελευθέρωση του μακροπρόθεσμου δυναμικού τους.

Οι δύο πρωτοβουλίες εισάγουν μια στοχευμένη προσέγγιση, αφιερωμένη στις ειδικές ανάγκες και τις μοναδικές προκλήσεις:

• 17 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περισσότερα από 4 000 νησιά σε 16 κράτη μέλη της ΕΕ·
• 95 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κατά μήκος των 70.000 χιλιομέτρων των ακτών της ΕΕ και σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη της ΕΕ.

Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει μια συνεκτική, ολιστική προσέγγιση που θα αντιμετωπίζει την οικονομία, τη συνδεσιμότητα, την ενέργεια, το περιβάλλον, τη δημογραφία και την ασφάλεια με ολοκληρωμένο τρόπο, με στόχο τη μετατροπή των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι εν λόγω περιοχές σε ευκαιρίες και διαρκή πλεονεκτήματα. Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι οι ειδικές ανάγκες τους αντικατοπτρίζονται πλήρως στις μελλοντικές προτάσεις και ευθυγραμμίζονται με τις ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ.

Τα περισσότερα νησιά της ΕΕ αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις που επηρεάζουν την οικονομική βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής τους, όπως η γεωγραφική απομόνωση, η περιορισμένη συνδεσιμότητα, το υψηλό κόστος μεταφοράς και ο χρόνος ταξιδίου, οι μικρές και κατακερματισμένες αγορές, η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, η υπερβολική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή, η δημογραφική μείωση, η λειψυδρία, η μειωμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και άλλες πρόσθετες δαπάνες λόγω του νησιωτικού χαρακτήρα.

Στο σταυροδρόμι μεταξύ ξηράς και θάλασσας, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης αποτελούν ζωτικό πλεονέκτημα. Συνδυάζουν πλούσια περιβαλλοντική, πολιτιστική και θαλάσσια κληρονομιά με μεγάλες δυνατότητες προώθησης μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας. Ταυτόχρονα, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας και της θαλάσσιας ρύπανσης, οι οποίες επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά τους και την οικονομική τους ανάπτυξη.  Ορισμένες αντιμετωπίζουν επίσης πρόσθετες πιέσεις, συμπεριλαμβανομένου του ανισόρροπου τουρισμού, της έλλειψης οικονομικά προσιτής στέγασης, της εποχικότητας της οικονομικής δραστηριότητας και των περιορισμένων ευκαιριών απασχόλησης, με αποτέλεσμα τη μετανάστευση των νέων και την οικονομική αστάθεια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι απαραίτητη μια προσαρμοσμένη προσέγγιση. Οι δύο στρατηγικές λειτουργούν παράλληλα, ενισχύοντας η μία την άλλη για την αντιμετώπιση των κοινών πιέσεων, ενώ παράλληλα ανταποκρίνονται στη μοναδική πραγματικότητα τόσο των νησιών όσο και των παράκτιων κοινοτήτων.

Αναγνωρίζοντας αυτές τις αλληλένδετες πιέσεις, η ΕΕ έχει αναπτύξει τις δύο συμπληρωματικές στρατηγικές για την οικοδόμηση ενός συνεκτικού πλαισίου εντός των υφιστάμενων πολιτικών και της χρηματοδότησης, με σκοπό την ενίσχυση των οικονομικών ευκαιριών, της ποιότητας ζωής και της ανθεκτικότητας.

Μια μακρόπνοη στρατηγική για τα νησιά της Ευρώπης

Η στρατηγική έχει ως στόχο να ενσωματώσει τις ανάγκες των νησιών και να αποτυπώσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σε ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες:

• Οικονομική ανάπτυξη, συνδεσιμότητα, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία: τόνωση της επιχειρηματικότητας, των διαφοροποιημένων τοπικών οικονομιών, του βιώσιμου τουρισμού και της ψηφιοποίησης, με παράλληλη αντιμετώπιση των κενών συνδεσιμότητας που περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα και τη ζωή των νησιών.
• Ενεργειακή ασφάλεια, προστασία του περιβάλλοντος και ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή: επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της προστασίας της βιοποικιλότητας.
• Κοινότητες και δημογραφία: ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, της υγειονομικής περίθαλψης, της στέγασης, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ένταξης για την αντιστροφή της πληθυσμιακής συρρίκνωσης και τη διατήρηση των νέων.
• Ασφάλεια και ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων: ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική κρίση, τους θαλάσσιους κινδύνους και άλλες αναδυόμενες απειλές.

Η στρατηγική προωθεί την καθιέρωση τακτικού διαλόγου μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ενδιαφερόμενων μερών που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των νησιών, καθώς και διάφορα μέτρα τεχνικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ικανοτήτων και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών. Τα κράτη μέλη καλούνται να συμπεριλάβουν στοχευμένα μέτρα για την ανάπτυξη των νησιών στα μελλοντικά τους εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τον νησιωτικό χαρακτήρα σε τομείς όπως η συνδεσιμότητα, οι υπηρεσίες και οι υποδομές. Τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να καταρτίσουν εδαφικά επενδυτικά εργαλεία για την προώθηση ολοκληρωμένων στρατηγικών για τα νησιά και τη διευκόλυνση της καλύτερης συνεργασίας.

Στρατηγική για ευημερούσες παράκτιες κοινότητες

Η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες:

• Για την προώθηση της ευημερίας, προωθεί μια δυναμική, ανταγωνιστική και διαφοροποιημένη γαλάζια οικονομία, προωθώντας την καινοτομία, νέα επιχειρηματικά μοντέλα —όπως ο πεσκατουρισμός, η βιοοικονομία και οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας— και δημιουργώντας ευκαιρίες απασχόλησης υψηλής ποιότητας.
• Για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, ενισχύει την προσαρμοστικότητα στην κλιματική αλλαγή και τις ευρύτερες περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές προκλήσεις και προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας, ιδίως μέσω της εφαρμογής της πρωτοβουλίας OceanEye που παρουσιάστηκε πρόσφατα.
• Για την ενίσχυση της βιωσιμότητας, προωθεί ζωντανούς, συμπεριληπτικούς και ελκυστικούς τόπους όπου άνθρωποι όλων των ηλικιών μπορούν να ευδοκιμήσουν —εργαζόμενοι, ζώντας και απολαμβάνοντας το περιβάλλον τους— διαφυλάσσοντας παράλληλα τον θαλάσσιο πολιτισμό, την κληρονομιά και την τοπική ταυτότητα.

Η στρατηγική δίνει έμφαση σε εξατομικευμένες λύσεις υπό τοπική καθοδήγηση, αναγνωρίζοντας τις ποικίλες ανάγκες των παράκτιων κοινοτήτων —από τα απομακρυσμένα αλιευτικά χωριά έως τις μεγάλες πόλεις-λιμένες.

Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• Ενδυνάμωση των παράκτιων κοινοτήτων στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό μέσω του επικείμενου νόμου για τους ωκεανούς, προώθηση της βιώσιμης χρήσης του φυσικού κεφαλαίου των ωκεανών, προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και απελευθέρωση ευκαιριών για βιώσιμη ανάπτυξη.
• Στήριξη συνεργατικών σχηματισμών και αλυσίδων εφοδιασμού γαλάζιας βιοοικονομίας σε παράκτιες περιοχές μέσω έργων με πρωτοβουλία τοπικών κοινοτήτων, στο πλαίσιο της μελλοντικής πρωτοβουλίας καινοτομίας της ΕΕ για τη γαλάζια βιοοικονομία.
• Ανάπτυξη συστήματος πιστοποίησης για τα πιστωτικά μόρια γαλάζιου άνθρακα με σκοπό τη δημιουργία νέων ευκαιριών για υπηρεσίες γαλάζιας οικονομίας και εισόδημα για τις παράκτιες κοινότητες.
• Προώθηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή μέσω της αύξησης των εκτιμήσεων κινδύνου, της χαρτογράφησης των επενδύσεων και της στήριξης της ανάπτυξης ικανοτήτων για την προσαρμογή των ακτών, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και των αποστολών της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση των ωκεανών και των υδάτων μας.

Ιστορικό

Η ΕΕ φιλοξενεί πάνω από 4 000 κατοικημένα νησιά σε 16 κράτη μέλη—συμπεριλαμβανομένων των τριών νησιωτικών εθνών της Κύπρου, της Ιρλανδίας και της Μάλτας—όπου ζουν περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι. Τα νησιά αυτά αποτελούν ζωτικό μέρος της ταυτότητας, της οικονομίας, της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΕ. Η στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά βασίζεται σε εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των ενδιαφερόμενων μερών σε πρόσκληση υποβολής στοιχείων, καθώς και των εισηγήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής των Περιφερειών, της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και των νησιωτικών κοινοτήτων, οι οποίες είχαν από καιρό ταχθεί υπέρ ενός ειδικού πλαισίου πολιτικής.

Εν τω μεταξύ, 95 εκατομμύρια άνθρωποι —το 21 % του πληθυσμού της ΕΕ— κατοικούν κατά μήκος των 70.000 χιλιομέτρων ακτογραμμής της ΕΕ ή σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη. Η στρατηγική της ΕΕ για τις παράκτιες κοινότητες ενημερώθηκε ομοίως μέσω δημόσιας πρόσκλησης υποβολής στοιχείων, διασφαλίζοντας ότι οι τοπικές φωνές διαμόρφωσαν την ανάπτυξή της.

Και οι δύο στρατηγικές ευθυγραμμίζονται με το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς (που δρομολογήθηκε το 2025) και συμπληρώνουν τις ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ για τη δράση για το κλίμα, τη συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, οι εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ δεν καλύπτονται από τις εν λόγω προτάσεις, καθώς εξετάζονται στο πλαίσιο χωριστής ειδικής στρατηγικής — αναγνωρίζοντας το μοναδικό καθεστώς τους βάσει του άρθρου 349 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική αυτή θα παρουσιαστεί αργότερα φέτος.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Lisha Riabinina on Unsplash