H Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει έκθεση σχετικά με την πορεία των εργασιών όσον αφορά την εφαρμογή του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο. Τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή του συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να έχουν πλέον τεθεί σε εφαρμογή. Ωστόσο, απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την ολοκλήρωση όλων των δομικών στοιχείων, ενόψει της πλήρους έναρξης εφαρμογής του Συμφώνου.
Το σύμφωνο, το οποίο εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024, αναθεωρεί το πλαίσιο της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή διαχείριση της μετανάστευσης. Παρέχει ένα κοινό πλαίσιο με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, δίκαιους και αυστηρούς κανόνες για το άσυλο και ισορροπία μεταξύ αλληλεγγύης και ευθύνης.
Η εφαρμογή αυτής της πολύπλοκης δέσμης μεταρρυθμίσεων με δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις απαιτεί σημαντικό νομικό και επιχειρησιακό έργο και, συνολικά, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε όλα τα μέτωπα. Τα περισσότερα κράτη μέλη βρίσκονται σε καλό δρόμο για την προσαρμογή της εθνικής τους νομοθεσίας, τη θέσπιση υποχρεωτικών διαδικασιών ελέγχου διαλογής και συνοριακών διαδικασιών, μεταξύ άλλων με ανεξάρτητους μηχανισμούς παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και την επίτευξη επαρκούς ικανότητας υποδοχής. Τα κράτη μέλη έχουν επίσης σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση της ικανότητάς τους να διεκπεραιώνουν μεταφορές στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για αίτηση ασύλου και να υλοποιούν δεσμεύσεις αλληλεγγύης. Σε επίπεδο ΕΕ, το αποφασιστικό βήμα του Συμβουλίου για τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης έθεσε σε καλό δρόμο την εφαρμογή του μηχανισμού αλληλεγγύης.
Ταυτόχρονα, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την κάλυψη των εναπομενόντων κενών, με έμφαση στις διαδικασίες και τις υποδομές που απαιτούνται περισσότερο για τη λειτουργία του συμφώνου. Δεδομένου ότι η ετοιμότητα ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών, απαιτούνται πρόσθετες εργασίες για την οριστικοποίηση ιδίως:
- Δοκιμή και εφαρμογή του νέου συστήματος Eurodac, της κεντρικής βάσης βιομετρικών δεδομένων που υποστηρίζει το Σύμφωνο·
- εγκαταστάσεις για τον έλεγχο διαλογής και τις διαδικασίες στα σύνορα·
- μέτρα για την αποτελεσματική πρόληψη της διαφυγής και των δευτερογενών μετακινήσεων·
- κανόνες σχετικά με την ευθύνη και τις μεταφορές, παράλληλα με τη θέση σε λειτουργία της πρώτης δεξαμενής αλληλεγγύης·
- Εφαρμογή νομικών διασφαλίσεων και εγγυήσεων, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ενώ η έναρξη εφαρμογής του συμφώνου στις 12 Ιουνίου 2026 αποτελεί σημαντικό βήμα, δεν είναι το τέλος της διαδικασίας. Θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες πολύ μετά τον Ιούνιο για να τεθεί σε εφαρμογή το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της ΕΕ για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης.
Η Επιτροπή στηρίζει τα κράτη μέλη στην εφαρμογή του νέου πλαισίου από κοινού με τους οργανισμούς της ΕΕ —τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA), τον eu-LISA, τον Frontex, την Ευρωπόλ και τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA). Η Επιτροπή διέθεσε 3 δισ. ευρώ για τη στήριξη της εφαρμογής του συμφώνου και την κάλυψη της προσωρινής προστασίας των Ουκρανών.
Ιστορικό
Η Επιτροπή καθόρισε τη μελλοντική πορεία για τα επόμενα έτη στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής της για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης στις αρχές του τρέχοντος έτους. Από το 2024 έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα σε επίπεδο ΕΕ για την περαιτέρω επιχειρησιακή εφαρμογή, ενίσχυση και συμπλήρωση του πλαισίου του συμφώνου. Αυτό περιλαμβάνει τη θέσπιση κανόνων για ασφαλείς τρίτες χώρες, για τη μείωση της πίεσης στα εθνικά συστήματα ασύλου και τη μείωση των κινήτρων για παράνομη μετανάστευση, τον πρώτο πανευρωπαϊκό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής, για την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου που ενδέχεται να είναι αβάσιμες, καθώς και την πρόταση για ένα νέο κοινό ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών, η οποία αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τους συννομοθέτες.
Παράλληλα με το σύμφωνο, οι συνεχείς προσπάθειες της Επιτροπής για τη διπλωματία στον τομέα της μετανάστευσης με τρίτες χώρες εξακολουθούν να αποφέρουν ισχυρά αποτελέσματα. Οι παράνομες διελεύσεις των συνόρων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ μειώθηκαν κατά 26 % το 2025, σε σύγκριση με το 2024.
Μετά από μεταβατική περίοδο δύο ετών από την έναρξη ισχύος του, το Σύμφωνο θα αρχίσει να εφαρμόζεται στις 12 Ιουνίου 2026. Με βάση το κοινό σχέδιο εφαρμογής, τα κράτη μέλη, η Επιτροπή και οι οργανισμοί της ΕΕ συνεργάζονται στενά για να μετουσιώσουν το νέο νομοθετικό πλαίσιο σε επιχειρησιακή πραγματικότητα, καθιστώντας δυνατή την αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης σε ολόκληρη την Ένωση, με βάση την ισορροπία μεταξύ δικαιοσύνης και ελέγχου, κοινής ευθύνης και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών. Οι εργασίες αυτές θα διασφαλίσουν επίσης την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα της Ένωσης εν μέσω του ολοένα και πιο περίπλοκου γεωπολιτικού πλαισίου.
Η Επιτροπή έχει εγκρίνει τρεις εκθέσεις —συμπεριλαμβανομένης της παρούσας— για την παρακολούθηση της εφαρμογής του Συμφώνου. Η πρώτη έκθεση προόδου εγκρίθηκε στις 11 Ιουνίου 2025 και η δεύτερη έκθεση προόδου εγκρίθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2025, μαζί με την ευρωπαϊκή ετήσια έκθεση για τη μετανάστευση και το άσυλο 2025.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Leo_Visions on Unsplash