Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν σχετικά με νέους κανόνες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ενηλίκων που χρειάζονται προστασία ή υποστήριξη σε διασυνοριακές καταστάσεις. Αυτό περιλαμβάνει δικαιώματα που σχετίζονται με την πώληση περιουσιακών στοιχείων, την ιατρική περίθαλψη ή τη μετεγκατάσταση σε άλλη χώρα.

Το νέο νομοθέτημα θα προστατεύει τα δικαιώματα των ενηλίκων που δεν είναι πλέον σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις — π.χ. όσων πάσχουν από ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ — χωρίς την υποστήριξη μέλους της οικογένειας ή άλλου αντιπρόσωπου.

Ο κανονισμός ευθυγραμμίζει σε γενικές γραμμές το δίκαιο της ΕΕ στον τομέα αυτό με τους διεθνείς κανόνες που ορίζονται στη σύμβαση της Χάγης για την προστασία των ενηλίκων. Θα διασφαλίσει την αυτονομία των ευάλωτων ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας τους να κάνουν τις δικές τους επιλογές, όταν μετακινούνται εντός της ΕΕ.

Συγκεκριμένα, οι νέοι κανόνες καθορίζουν ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο για τη λήψη μέτρων προστασίας σε διασυνοριακή υπόθεση, ποιο δίκαιο εφαρμόζεται, καθώς και τις προϋποθέσεις για την αναγνώριση και την εκτέλεση μέτρων ή εξουσιών αντιπροσώπευσης που έχουν θεσπιστεί στο εξωτερικό.

Τα ευάλωτα άτομα αξίζουν αξιοπρέπεια και αυτονομία, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο μετακινούνται εντός της ΕΕ. Η αποψινή συμφωνία καθορίζει απλά στοιχεία: ότι θα πρέπει να διαφυλάσσεται η ασφάλεια δικαίου για τους ενήλικες που χρήζουν προστασίας και ότι οι επιλογές τους θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστές οπουδήποτε και αν βρίσκονται εντός της Ένωσής μας.

Κώστας Φυτιρής, Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης της Κυπριακής Δημοκρατίας

Δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις

Ο νέος κανονισμός διευκρινίζει ποιας χώρας το δικαστήριο έχει δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις που αφορούν την προστασία ενηλίκων. Βασίζεται στη σύμβαση της Χάγης, η οποία συνδέει τη δικαιοδοσία με παράγοντες όπως η συνήθης διαμονή, η ιθαγένεια ή ο τόπος όπου βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία ενός ατόμου.

Ο κανονισμός θα επιτρέψει επίσης στον ενδιαφερόμενο ενήλικο να επιλέξει το δικαστήριο το οποίο θα πρέπει να επιληφθεί της υπόθεσής του, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ του προσώπου και του δικαστηρίου επιλογής.

Αναγνώριση και εκτέλεση

Για να διαφυλαχθεί η ασφάλεια δικαίου σε διασυνοριακό επίπεδο, ο κανονισμός προβλέπει την αυτόματη αναγνώριση των μέτρων προστασίας που λαμβάνονται σε άλλο κράτος μέλος, με περιορισμένες μόνο εξαιρέσεις — για παράδειγμα, εάν δεν δόθηκε στον ενήλικο πραγματική και ουσιαστική ευκαιρία ακρόασης.

Το κείμενο εγγυάται επίσης ότι τα νομικά έγγραφα, όπως οι συμβολαιογραφικές πράξεις, θα έχουν τα ίδια αποτελέσματα σε άλλα κράτη μέλη όπως και στη χώρα έκδοσής τους.

Τοποθέτηση ενηλίκου

Στο πλαίσιο του νέου νομοθετήματος, η «τοποθέτηση ενηλίκου» αναφέρεται σε δικαστικές αποφάσεις που ορίζουν πού θα πρέπει να ζει ένας ενήλικος, όπως ο καθορισμός του τόπου διαμονής του. Περιλαμβάνει επίσης καταστάσεις στις οποίες ένας ενήλικος που δεν είναι σε θέση να εκφράσει τις επιθυμίες του πρέπει να εισαχθεί σε μονάδα φροντίδας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το οικείο κράτος μέλος

Ο κανονισμός ορίζει ότι οι αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το συμφέρον του ενηλίκου και να σέβονται τη βούληση και τις προτιμήσεις του όσον αφορά την τοποθέτησή του σε κράτος μέλος της ΕΕ διαφορετικό από τον συνήθη τόπο διαμονής του. Για να δοθεί ευελιξία στα κράτη μέλη, το συμφωνηθέν κείμενο επιτρέπει επίσης σε ένα κράτος μέλος να αντιταχθεί στην τοποθέτηση ενηλίκου στο έδαφός του — για παράδειγμα, εάν δεν συμφωνεί με τους λόγους της τοποθέτησης.

Ευρωπαϊκό πιστοποιητικό υποστήριξης και αντιπροσώπευσης

Το συμφωνηθέν νομοθέτημα εισάγει νέο πιστοποιητικό υποστήριξης και αντιπροσώπευσης σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο θα διευκολύνει τους αντιπροσώπους των ενηλίκων που χρήζουν προστασίας να αποδεικνύουν τις εξουσίες τους και την εξουσιοδότησή τους να υποστηρίζουν το πρόσωπο σε άλλο κράτος μέλος.

Επόμενα βήματα

Μόλις οριστικοποιηθεί το κείμενο και εγκριθεί επίσημα από τους συννομοθέτες, το νέο νομοθέτημα θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Στη συνέχεια, τα μέτρα θα αρχίσουν να εφαρμόζονται σταδιακά 24 μήνες αργότερα.

Ιστορικό

Ο αριθμός των ατόμων που χρειάζονται υποστήριξη για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με προσωπικές πτυχές της ζωής τους αυξάνεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών που ζουν με κάποια μορφή αναπηρίας προβλέπεται να αυξηθεί κατά 77% έως το 2050. Ταυτόχρονα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι κάνουν χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της ΕΕ και, για παράδειγμα, διαβιούν σε περισσότερες από μία χώρες ανά τα χρόνια ή έχουν περιουσιακά στοιχεία σε περισσότερα του ενός κράτη.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλές προκλήσεις σε διασυνοριακά πλαίσια, όπως η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε άλλη χώρα, η υποβολή σε επείγουσα ή προγραμματισμένη ιατρική περίθαλψη στο εξωτερικό ή η μετεγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος. Οι ενήλικες που δεν είναι πλέον σε θέση να λάβουν τέτοιες αποφάσεις χωρίς την υποστήριξη μέλους της οικογένειάς τους ή κηδεμόνα συχνά αντιμετωπίζουν πολύπλοκους και ενίοτε αντικρουόμενους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Η σύμβαση της Χάγης για την προστασία των ενηλίκων είναι διεθνής συμφωνία που εγκρίθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2000. Θεσπίζει κανόνες σχετικά με ποιας χώρας οι αρχές είναι αρμόδιες και ποιο δίκαιο εφαρμόζεται σε διασυνοριακές υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ενήλικες που χρήζουν προστασίας. Μέχρι στιγμής, έχει κυρωθεί από 13 κράτη μέλη της ΕΕ και επί του παρόντος εφαρμόζεται μόνο σε αυτές τις χώρες. Ωστόσο, η πρόταση της Επιτροπής για τον κανονισμό που συμφωνήθηκε σήμερα συνοδευόταν επίσης από πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που απαιτεί την προσχώρηση όλων των κρατών μελών. Η εν λόγω απόφαση του Συμβουλίου παραμένει υπό συζήτηση μεταξύ των κρατών μελών.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Josh Howard on Unsplash