ΔΕΙΚΤΗΣ

Γενικές ερωτήσεις

Α. Ασφαλή εξωτερικά σύνορα

1. Στιβαρός έλεγχος
2. Βάση δεδομένων Eurodac για το άσυλο και τη μετανάστευση
3. Διαδικασία στα σύνορα και επιστροφές
4. Πρωτόκολλα κρίσης και δράση κατά της εργαλειοποίησης

Β. Ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες

Γ. Αποτελεσματικό σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης

1. Μόνιμο πλαίσιο αλληλεγγύης
2. Επιχειρησιακή και χρηματοδοτική στήριξη
3. Σαφέστεροι κανόνες σχετικά με την ευθύνη για τις αιτήσεις ασύλου
4. Πρόληψη δευτερογενών μετακινήσεων

Γενικές ερωτήσεις

Τι είναι το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο;

Το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2024 και τέθηκε σε εφαρμογή στις 12 Ιουνίου 2026, αποτελείται από 10 νομοθετικούς φακέλους που αποσκοπούν στην ενίσχυση και την εναρμόνιση της προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά τη μετανάστευση και το άσυλο. Θεσπίζει κανόνες και διαδικασίες για ένα σταθερό και δίκαιο ευρωπαϊκό σύστημα.

Μετά τη θέσπισή του, οι κανόνες που διέπουν το σύστημα ασύλου και μετανάστευσης της ΕΕ συνέχισαν να εξελίσσονται, με πρόσθετη νομοθεσία για τις ασφαλείς χώρες καταγωγής και την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας. Το σύμφωνο συμπληρώνεται επίσης από τον νέο κανονισμό για την επιστροφή, επί του οποίου οι συννομοθέτες συμφώνησαν τον Ιούνιο του 2026.

Το σύμφωνο, σε συνδυασμό με μια πιο δυναμική μεταναστευτική διπλωματία, ισχυρότερους ελέγχους των εξωτερικών συνόρων, αποτελεσματικές επιστροφές και την προώθηση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού και των ταλέντων, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για τη μετανάστευση και το άσυλο, όπως περιγράφεται στην πενταετή ευρωπαϊκή στρατηγική για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης.

Τι θα συμβεί στις 12 Ιουνίου 2026;

Από τις 12 Ιουνίου 2026, όλη η νομοθεσία που εγκρίθηκε στο πλαίσιο του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο θα εφαρμόζεται σε ολόκληρη την ΕΕ.

Ωστόσο, η εφαρμογή αυτής της πολύπλοκης δέσμης μεταρρυθμίσεων απαιτεί σημαντικό νομικό και επιχειρησιακό έργο. Τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν να προσαρμόζουν και να τελειοποιούν τις νέες διαδικασίες και μετά τις 12 Ιουνίου, με τη συνεχή υποστήριξη της Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ.

Το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο καθορίζει το πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος για την προστασία των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας, την ενίσχυση της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και τη διασφάλιση δίκαιης κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών. Περιλαμβάνει τους κανόνες και τις διαδικασίες για τη διαχείριση της μετανάστευσης τόσο υπό κανονικές συνθήκες όσο και σε καταστάσεις κρίσης και εργαλειοποίησης. Εν ολίγοις, η εφαρμογή του συμφώνου αποφέρει:

1. Ασφαλέστερα εξωτερικά σύνορα: Όλοι οι παράτυποι μετανάστες καταγράφονται κατά την άφιξή τους και υποβάλλονται σε ενδελεχείς ελέγχους ταυτότητας, ασφάλειας, υγειονομικούς ελέγχους και έλεγχο τρωτότητας. Όσοι είναι απίθανο να χρειαστούν προστασία, να παρουσιάσουν κίνδυνο για την ασφάλεια ή να παραπλανήσουν τις αρχές υπόκεινται σε ταχεία διαδικασία στα σύνορα. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την ταχεία εξέταση της αίτησης ασύλου και, σε περίπτωση απόρριψης, την ταχεία επιστροφή, χωρίς να επιτρέπεται στο πρόσωπο να εισέλθει στο έδαφος της Ένωσης.

Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν την ικανότητα να φιλοξενούν ορισμένο αριθμό αιτούντων άσυλο κατά τη διάρκεια των διαδικασιών στα σύνορα υπό κατάλληλες συνθήκες. Εφαρμόζονται ισχυρές νομικές εγγυήσεις και οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται από τη διαδικασία στα σύνορα, εκτός εάν συνιστούν απειλή για την ασφάλεια. Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την ανεξάρτητη παρακολούθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής και της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα.

2. Δίκαιοι και αυστηροί κανόνες για το άσυλο και την επιστροφή: Οι νέοι κανόνες θεσπίζουν αποτελεσματικότερες διαδικασίες ασύλου με συντομότερες προθεσμίες και αυστηρότερους κανόνες για καταχρηστικές ή μεταγενέστερες αιτήσεις. Οι κανόνες αυτοί εξισορροπούνται με σημαντικές εγγυήσεις για τα δικαιώματα των ατόμων, συμπεριλαμβανομένης της δωρεάν παροχής νομικών συμβουλών σε όλες τις διαδικασίες, με ιδιαίτερη προσοχή στις ευάλωτες ομάδες. Οι νέοι κανόνες θεσπίζουν επίσης πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ για τις συνθήκες υποδοχής, καθώς και για την εναρμόνιση των προσόντων και των δικαιωμάτων των δικαιούχων διεθνούς προστασίας.
3. Ισορροπία μεταξύ αλληλεγγύης και ευθύνης: Η ΕΕ επωφελείται από έναν μόνιμο υποχρεωτικό «μηχανισμό αλληλεγγύης» για να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες μεταναστευτικές πιέσεις δεν θα μείνουν μόνα τους. Στο πλαίσιο του νέου συστήματος, κάθε κράτος μέλος συμβάλλει με ευέλικτο τρόπο και μπορεί να επιλέξει το είδος αλληλεγγύης που παρέχει. Το σύστημα περιλαμβάνει επίσης αποτελεσματικούς κανόνες για τον καθορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου και για τον εντοπισμό και την πρόληψη δευτερογενών μετακινήσεων.

Πώς θα συμβάλει το νέο σύστημα μετανάστευσης και ασύλου στην επίλυση των μεταναστευτικών προκλήσεων;

Η ΕΕ διαθέτει πλέον σαφείς και κοινούς κανόνες για τη διασφάλιση ενός δίκαιου και σταθερού συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης. Αυτό το ισχυρό νομικό πλαίσιο διασφαλίζει επίσης ότι κάθε κράτος μέλος έχει την ευελιξία να αντιμετωπίσει τις συγκεκριμένες προκλήσεις που αντιμετωπίζει, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι κανένα κράτος μέλος δεν αφήνεται μόνο του υπό πίεση.

Η ΕΕ θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προκλήσεων που υπάρχουν ήδη ή ενδέχεται να προκύψουν στο μέλλον. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να εργάζεται στον επιχειρησιακό τομέα, στηρίζοντας τα κράτη μέλη, από κοινού με τους οργανισμούς της ΕΕ, για τη διαχείριση της μετανάστευσης με στοχευμένες δράσεις.

Επιπλέον, μια πιο δυναμική μεταναστευτική διπλωματία αποτελεί προτεραιότητα της νέας πενταετούς ευρωπαϊκής στρατηγικής για το άσυλο και τη μετανάστευση.  Αυτό σημαίνει συνεργασία με τις χώρες εταίρους μέσω μιας νέας προσέγγισης, η οποία ενσωματώνει τη μετανάστευση στις διεθνείς εταιρικές σχέσεις με σκοπό την πρόληψη των παράτυπων αναχωρήσεων, την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, την ενίσχυση της συνεργασίας για την επανεισδοχή και την προώθηση νόμιμων οδών κατά μήκος των διαδρομών. Περιλαμβάνει την εξεύρεση συνεργειών και τη χρήση μόχλευσης από άλλους τομείς πολιτικής, όπως το εμπόριο και οι θεωρήσεις, η χρηματοδοτική στήριξη και η προσέλκυση ταλέντων.

Ασφαλή εξωτερικά σύνορα

Στιβαρός έλεγχος

Πώς λειτουργεί ο προσυμπτωματικός έλεγχος στο πλαίσιο του νέου συστήματος;

Ο κανονισμός για τον έλεγχο διαλογής θεσπίζει ενιαίους κανόνες για την ΕΕ, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα άτομα που εισέρχονται παράνομα στο έδαφος υποβάλλονται σε ελέγχους ταυτότητας, ασφάλειας, υγείας και τρωτότητας και διοχετεύονται στην κατάλληλη διαδικασία (διαδικασία στα σύνορα, διαδικασία ασύλου ή διαδικασία επιστροφής). Ο έλεγχος διαλογής εφαρμόζεται επίσης σε άτομα εντός του χώρου Σένγκεν τα οποία θα είχαν αποφύγει τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα.

Οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να διενεργούν υποχρεωτικούς προκαταρκτικούς υγειονομικούς ελέγχους και ελέγχους τρωτότητας, καθώς και ελέγχους ταυτότητας και ασφάλειας σε όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που διέρχονται παράνομα τα σύνορα της ΕΕ, εάν συλλαμβάνονται στα εξωτερικά σύνορα ή εντός της επικράτειας. Υπάρχει ένα σύντομο χρονοδιάγραμμα για να γίνει αυτό: 7 ημέρες για τον έλεγχο διαλογής στα εξωτερικά σύνορα και 3 ημέρες για τον έλεγχο διαλογής εντός της επικράτειας. Ο έλεγχος αυτός ενισχύει την ασφάλεια εντός του χώρου Σένγκεν, καθώς θα διασφαλίσει ότι οι παράτυποι μετανάστες που υποβάλλονται σε έλεγχο δεν συνιστούν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος συμβάλλει επίσης στην προστασία της δημόσιας υγείας και στην παροχή θεραπείας στους μετανάστες σε περίπτωση επείγουσας ή ουσιαστικής ανάγκης.

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη Σένγκεν, δηλαδή σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ εκτός από την Ιρλανδία, και στις τέσσερις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν, δηλαδή τη Νορβηγία, το Λιχτενστάιν, την Ελβετία και την Ισλανδία.

Πώς προστατεύονται οι ευάλωτες ομάδες κατά τη διάρκεια του προσυμπτωματικού ελέγχου;

Ο νέος κανονισμός για τον έλεγχο διαλογής θα πρέπει να διασφαλίζει τον ταχύ προσδιορισμό της ορθής διαδικασίας που εφαρμόζεται σε πρόσωπο που φθάνει στο έδαφος της ΕΕ χωρίς να πληροί τις προϋποθέσεις εισόδου. Ο ταχύτερος καθορισμός της κατάλληλης διαδικασίας θα συμβάλει στη διαχείριση των αιτήσεων των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας και των ευάλωτων ατόμων που χρήζουν ειδικής βοήθειας, ακόμη και αν πολλοί άνθρωποι φθάνουν ταυτόχρονα. Σκοπός των υγειονομικών ελέγχων είναι η προκαταρκτική αξιολόγηση της υγείας του ατόμου για την προστασία της δημόσιας υγείας και την παροχή θεραπείας σε περίπτωση επείγουσας ή ουσιώδους ανάγκης.

Ο κανονισμός για τον έλεγχο διαλογής θεσπίζει επίσης προκαταρκτικό έλεγχο τρωτότητας που πρέπει να διενεργείται από εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι έλεγχοι αυτοί συμβάλλουν στον προσδιορισμό του κατά πόσον ένα πρόσωπο μπορεί να είναι ανιθαγενές, θύμα βασανιστηρίων ή άλλης απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή να έχει ειδικές ανάγκες. Αυτό θα επιτρέψει στα ευάλωτα άτομα να λαμβάνουν επαρκή προστασία στις επακόλουθες διαδικασίες ασύλου ή επιστροφής. Οι νέοι κανόνες προβλέπουν επίσης ειδικές εγγυήσεις για την προστασία των ανηλίκων.

Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης, ο οποίος θα ενισχύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία κατά τον έλεγχο διαλογής και τη διαδικασία στα σύνορα, ενώ ταυτόχρονα θα προωθεί τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Βάση δεδομένων Eurodac για το άσυλο και τη μετανάστευση

Τι νέο υπάρχει στη βάση δεδομένων Eurodac;

Ο νέος κανονισμός Eurodac επεκτείνει τη βάση δεδομένων ταυτοποίησης της ΕΕ, στηρίζοντας τις αρχές για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης, την παρακολούθηση των δευτερογενών μετακινήσεων και τη βελτίωση των επιστροφών παράτυπων μεταναστών. Τα δακτυλικά αποτυπώματα όσων εισήλθαν παράνομα θα παραμείνουν στο σύστημα για 5 έτη, καθιστώντας δυνατή την ανάκτηση πληροφοριών σχετικά με άτομα στο σύστημα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Για τους αιτούντες άσυλο, η περίοδος αποθήκευσης παραμένει 10 έτη.

Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να καταχωρίζουν στο Eurodac τις ακόλουθες κατηγορίες προσώπων:  αιτούντες άσυλο· άτομα που διήλθαν παράνομα τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ· άτομα που αποβιβάστηκαν έπειτα από επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, καθώς και άτομα που διαπιστώθηκε ότι διαμένουν παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους· άτομα που είναι εγγεγραμμένα σε διαδικασία εισδοχής βάσει του κανονισμού για την επανεγκατάσταση· άτομα που επανεγκαταστάθηκαν στο πλαίσιο εθνικού προγράμματος· Δικαιούχοι προσωρινής προστασίας.

Αυτό θα συμβάλει στη διευκόλυνση της ταυτοποίησης των ατόμων και θα παράσχει στις αρχές περισσότερες πληροφορίες που θα επιτρέψουν ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και καλύτερο εντοπισμό δευτερογενών μετακινήσεων.

Ποιες είναι οι διασφαλίσεις για τους ανηλίκους;

Η καταγραφή των βιομετρικών δεδομένων των ανηλίκων επιτρέπει στις αρχές να ταυτοποιούν αυτά τα παιδιά, αλλά βοηθά επίσης στον εντοπισμό εξαφανισμένων παιδιών που μπορεί να έχουν πέσει θύματα εμπορίας ανθρώπων και σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Ο νέος κανονισμός περιλαμβάνει πρόσθετες διασφαλίσεις για τους ανηλίκους που είναι καταχωρισμένοι στο Eurodac (δηλαδή ανηλίκους ηλικίας 6 ετών και άνω), οι οποίες επιτρέπουν την προστασία των παιδιών που ενδέχεται να χωριστούν από τις οικογένειές τους.  

Ο ασυνόδευτος ανήλικος πρέπει να διαθέτει εκπρόσωπο ή, σε περίπτωση που δεν έχει οριστεί εκπρόσωπος, πρόσωπο εκπαιδευμένο να διασφαλίζει το μείζον συμφέρον του ανηλίκου και τη γενική ευημερία, καθ' όλη τη διάρκεια της λήψης βιομετρικών δεδομένων. Εάν ο ανήλικος συνοδεύεται από ενήλικο μέλος της οικογένειας, πρέπει να συνοδεύει τον ανήλικο κατά τη λήψη των βιομετρικών δεδομένων. Ο υπάλληλος που είναι υπεύθυνος για τη λήψη βιομετρικών δεδομένων ανηλίκου θα πρέπει επίσης να λαμβάνει κατάρτιση ώστε να λαμβάνεται επαρκής μέριμνα και να διασφαλίζεται ότι η διαδικασία είναι φιλική προς τα παιδιά.

Διαδικασία στα σύνορα και επιστροφές

Ποια είναι η διαδικασία στα σύνορα;

Η διαδικασία στα σύνορα είναι ένα είδος ταχείας διαδικασίας ασύλου στο πλαίσιο της οποίας, κατά γενικό κανόνα, ο αιτών παραμένει στην παραμεθόρια περιοχή κατά τη διάρκεια της εξέτασης της αίτησης.

Η υποχρεωτική διαδικασία στα σύνορα εφαρμόζεται στους αιτούντες που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του ελέγχου διαλογής ως: είναι υπήκοοι χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης (≤ 20 %) για διεθνή προστασία· ή παραπλάνησε τις αρχές· ή αποτελούν απειλή για την εθνική ασφάλεια. Για άλλους, η τακτική διαδικασία ασύλου θα εφαρμόζεται στο έδαφος του κράτους μέλους.

Η διαδικασία στα σύνορα εφαρμόζεται για περιορισμένη διάρκεια. Μπορεί να διαρκέσει μόνο 12 εβδομάδες και περιλαμβάνει ολόκληρη τη διαδικασία προσφυγής. Η περίοδος αυτή μπορεί να παραταθεί σε 16 εβδομάδες εάν ο αιτών μετεγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται επαρκής χρόνος για την ορθή αξιολόγηση υποθέσεων οι οποίες, κατ' αρχήν, δεν θεωρείται ότι είναι πολύπλοκες, διασφαλίζοντας ότι όσοι δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα διαμονής μπορούν να επιστραφούν με ταχύτερο και αξιοπρεπή τρόπο.

Εάν δεν ληφθεί απόφαση εντός αυτών των 12 εβδομάδων, οι αιτούντες παραπέμπονται στην τακτική διαδικασία ασύλου και τους επιτρέπεται να εισέλθουν στο έδαφος του κράτους μέλους.

Σε περίπτωση απόρριψης αίτησης στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, ο υπήκοος τρίτης χώρας μεταφέρεται στη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει το πολύ 12 εβδομάδες με σκοπό την ταχεία επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.

Πώς θα διασφαλιστούν τα θεμελιώδη δικαιώματα των προσώπων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα;

Κατά τη διαδικασία στα σύνορα εφαρμόζονται όλες οι αναγκαίες διασφαλίσεις και εγγυήσεις.

Τα θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει πάντα να γίνονται σεβαστά. Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφαρμόζεται όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ.

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις συνθήκες της διαδικασίας στα σύνορα. Εάν χρειαστεί, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τον EUAA να διενεργήσει ad hoc παρακολούθηση στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού παρακολούθησης του Οργανισμού.

Εάν οι συνθήκες υποδοχής για τους ανηλίκους και τα μέλη των οικογενειών τους δεν είναι επαρκείς, η διαδικασία στα σύνορα για τις οικογένειες με ανηλίκους θα πρέπει να αναστέλλεται βάσει σύστασης της Επιτροπής.

Πού θα βρίσκεται η υποδομή για τη διαδικασία στα σύνορα;

Η έννοια της «επαρκούς ικανότητας» απαιτεί από τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν την ικανότητα υποδοχής και τους ανθρώπινους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ειδικευμένου και καλά καταρτισμένου προσωπικού, που απαιτούνται για την εξέταση, ανά πάσα στιγμή, καθορισμένου αριθμού αιτήσεων που υπόκεινται στη διαδικασία ασύλου και επιστροφής στα σύνορα υπό κατάλληλες συνθήκες.

Μολονότι η διαδικασία στα σύνορα θα πρέπει —κατά κανόνα— να διεξάγεται στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης, τα κράτη μέλη έχουν την ευελιξία να διενεργούν τη διαδικασία στα σύνορα σε τοποθεσίες εντός της επικράτειας, όπου απαιτείται.

Τα κράτη μέλη έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να δημιουργήσουν την αναγκαία υποδομή ώστε να έχουν την κατάλληλη ικανότητα για να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία στα σύνορα μπορεί να λειτουργήσει καλά. Όλα τα κράτη μέλη έχουν ορίσει τις τοποθεσίες για τη διαδικασία στα σύνορα, οι οποίες βρίσκονται συνήθως στα εξωτερικά σύνορα ή κοντά σε αυτά (θαλάσσια, χερσαία ή αερολιμενικά).

Οι αιτούντες άσυλο θα κρατούνται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα;

Η κράτηση μπορεί να εφαρμόζεται στις διαδικασίες στα σύνορα υπό τις συνθήκες που ορίζονται από τη νομοθεσία, αλλά τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επιβάλλουν αυτομάτως κράτηση στους αιτούντες διεθνή προστασία.

Η κράτηση μπορεί να εφαρμοστεί μόνο σύμφωνα με τις εγγυήσεις που προβλέπονται στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής —δηλαδή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο όταν αποδεικνύεται αναγκαία και αναλογική βάσει ατομικής αξιολόγησης, ως μέτρο έσχατης ανάγκης όταν δεν είναι δυνατά λιγότερο καταναγκαστικά μέτρα, και υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο.

Καταρτίστηκαν κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης.

Τι είναι οι «ασφαλείς χώρες καταγωγής»;

Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου θέσπισε νομική βάση για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς χώρας καταγωγής. Σύμφωνα με αυτό, οι αιτούντες από χώρες που θεωρούνται ασφαλείς χώρες καταγωγής τεκμαίρεται ότι διαθέτουν επαρκή προστασία έναντι του κινδύνου δίωξης ή σοβαρών παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους στις χώρες καταγωγής τους. Οι τρίτες χώρες μπορούν να χαρακτηριστούν ως ασφαλείς χώρες καταγωγής μόνον όταν πληρούν υψηλό όριο ασφάλειας.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάζουν τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας από αιτούντες από ασφαλείς χώρες καταγωγής στο πλαίσιο της ταχείας διαδικασίας ή μπορούν να επιλέξουν να το πράξουν στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα.

Τον Φεβρουάριο του 2026 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκριναν τον πρώτο ενωσιακό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής, ο οποίος περιλαμβάνει τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες (επί του παρόντος εκτός από την Ουκρανία λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας), οι οποίες θεωρείται ότι πληρούν τα κριτήρια για να χαρακτηριστούν ως ασφαλείς χώρες καταγωγής στο πλαίσιο της ενταξιακής πορείας τους στην ΕΕ, καθώς και το Κόσοβο, το Μπαγκλαντές, την Κολομβία, την Αίγυπτο, την Ινδία, το Μαρόκο και την Τυνησία.

Τι είναι οι «ασφαλείς τρίτες χώρες»;

Η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεωρούν μια αίτηση ασύλου απαράδεκτη όταν οι αιτούντες θα μπορούσαν να λάβουν αποτελεσματική προστασία σε τρίτη χώρα της οποίας δεν είναι υπήκοοι, αλλά η οποία θεωρείται ασφαλής για αυτούς.

Οι τρίτες χώρες μπορούν να χαρακτηριστούν ως ασφαλείς τρίτες χώρες μόνον εφόσον πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια ασφάλειας.

Τα κριτήρια για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας αναθεωρήθηκαν το 2026. Τα κράτη μέλη θα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία και θα μπορούν να εφαρμόζουν την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας εάν πληρούται ένα από τα ακόλουθα τρία κριτήρια που ορίζονται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου:

• Υπάρχει σύνδεση μεταξύ του αιτούντος άσυλο και της ασφαλούς τρίτης χώρας·
• Ο αιτών άσυλο διήλθε μέσω ασφαλούς τρίτης χώρας πριν φθάσει στην ΕΕ·
• Όταν δεν υπάρχει σύνδεση ή διέλευση, υπάρχει συμφωνία ή διακανονισμός με την ασφαλή τρίτη χώρα που περιέχει εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο που μεταφέρονται εκεί, ιδίως όσον αφορά την εξέταση της ουσίας της αίτησης αποτελεσματικής προστασίας. Η επιλογή αυτή δεν θα ισχύει για τους ασυνόδευτους ανηλίκους.

Εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές διασφαλίσεις. Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, οι τρίτες χώρες μπορούν να θεωρούνται ασφαλείς μόνο όταν τα εθνικά τους συστήματα μπορούν να διεκπεραιώνουν αιτήσεις και να παρέχουν αποτελεσματική προστασία, όπου απαιτείται, διασφαλίζοντας την προστασία από την επαναπροώθηση και την απουσία κινδύνων δίωξης, απειλής κατά της ζωής ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.

Οι νέοι κανόνες θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη να διεκπεραιώνουν ταχύτερα τις αιτήσεις ασύλου, θα μειώσουν την πίεση στα συστήματα ασύλου και θα μειώσουν τα κίνητρα για παράνομη μετανάστευση στην ΕΕ, διατηρώντας παράλληλα τις νομικές εγγυήσεις για τους αιτούντες και διασφαλίζοντας τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Πώς θα καταστούν αποτελεσματικότερες οι επιστροφές στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα;

Οι επιστροφές αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ αφού έχουν λάβει απόφαση επιστροφής σε ένα από τα κράτη μέλη.

Στο πλαίσιο του νέου συστήματος, η απόφαση επιστροφής θα πρέπει να εκδίδεται μαζί με αρνητική απόφαση ασύλου και οι προσφυγές θα πρέπει να διεκπεραιώνονται εντός των ίδιων προθεσμιών.  

Κατά συνέπεια, μόλις ένα πρόσωπο λάβει αρνητική απόφαση στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, θα λάβει επίσης απόφαση επιστροφής και θα μεταφερθεί στο μέρος της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η απρόσκοπτη σύνδεση μεταξύ του ασύλου και της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα, η οποία υπό κανονικές συνθήκες δεν θα πρέπει να διαρκεί συνολικά περισσότερο από 24 εβδομάδες. Υπάρχει συνέχεια μεταξύ των αρχών που συμμετέχουν στη διαδικασία, συμβάλλοντας στην αποφυγή καταστάσεων στις οποίες το άτομο διαφεύγει.

Τα κράτη μέλη εργάστηκαν για να θέσουν σε εφαρμογή τα αναγκαία συστήματα και πρακτικές ρυθμίσεις για να διασφαλίσουν την ταχεία επιστροφή των ατόμων. Αυτό περιλαμβάνει τη δημιουργία αποτελεσματικών συμβουλευτικών δομών για την επιστροφή, μέτρα για την πρόληψη της διαφυγής και πρακτικές ρυθμίσεις για τη διασφάλιση της λήψης ταξιδιωτικών εγγράφων από τη σχετική τρίτη χώρα επιστροφής.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, ο Frontex παρέχει στήριξη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής (πριν από την επιστροφή, επιχειρήσεις επιστροφής και μετά την επιστροφή, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για την επανένταξη). Ο συντονιστής επιστροφών της ΕΕ συγκεντρώνει διάφορα σκέλη της πολιτικής επιστροφών της ΕΕ, στηρίζοντας τη συνεπή και συνεκτική εφαρμογή της, και θα επιβλέπει τη θέσπιση ενός κοινού συστήματος της ΕΕ για τις επιστροφές.

Πρωτόκολλα κρίσης και δράση κατά της εργαλειοποίησης

Τι είναι μια κατάσταση κρίσης; Πώς ορίζεται;

Ο κανονισμός ορίζει την κατάσταση κρίσης ως εξαιρετική κατάσταση μαζικών αφίξεων υπηκόων τρίτων χωρών ή απάτριδων σε κράτος μέλος διά ξηράς, αέρος ή θαλάσσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποβιβάζονται μετά από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.

Το βασικό κριτήριο είναι ότι η κατάσταση καθιστά το σύστημα ασύλου, υποδοχής ή επιστροφής ενός κράτους μέλους μη λειτουργικό, σε σημείο που ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρές συνέπειες για τη λειτουργία του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου στο σύνολό του.

Ποια είναι η κατάσταση της εργαλειοποίησης;

Ως κατάσταση εργαλειοποίησης ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία τρίτη χώρα ή εχθρικός μη κρατικός παράγοντας ενθαρρύνει ή διευκολύνει την κυκλοφορία υπηκόων τρίτων χωρών και απάτριδων στα εξωτερικά σύνορα ή σε κράτος μέλος. Αυτό γίνεται με σκοπό την αποσταθεροποίηση της ΕΕ ή ενός κράτους μέλους και όταν οι ενέργειες αυτές ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο βασικές λειτουργίες ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της δημόσιας τάξης ή της διαφύλαξης της εθνικής του ασφάλειας.

Τι συνιστά κατάσταση «ανωτέρας βίας»;

Οι καταστάσεις «ανωτέρας βίας» αναφέρονται σε ασυνήθεις και απρόβλεπτες περιστάσεις που εκφεύγουν του ελέγχου ενός κράτους μέλους, οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν, όπως φυσικές καταστροφές και πανδημίες. Αυτό συνεπάγεται μια απρόβλεπτη κατάσταση που εμποδίζει το κράτος μέλος να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης και τον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου.

Ποια ευελιξία διαθέτουν τα κράτη μέλη σε καταστάσεις κρίσης;

Τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν κατάσταση κρίσης, εργαλειοποίησης ή ανωτέρας βίας μπορούν να παρεκκλίνουν από ορισμένους κανόνες περί ευθύνης που προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ για το άσυλο, μεταξύ των οποίων: 

• Η προθεσμία για την καταχώριση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας παρατείνεται από 7 ημέρες σε τέσσερις εβδομάδες·
• Μεγαλύτερη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα από 12 εβδομάδες σε 18 εβδομάδες· 
• Παρατεταμένες προθεσμίες για τον προσδιορισμό του υπεύθυνου κράτους μέλους (μόνο σε περιπτώσεις μαζικών αφίξεων λόγω κρίσης και ανωτέρας βίας)·
• Παρεκκλίσεις από την εφαρμογή της διαδικασίας στα σύνορα και επέκταση του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας στα σύνορα, ανάλογα με την κατάσταση.

Όταν μια κατάσταση μαζικών αφίξεων είναι τόσο εξαιρετικής κλίμακας και έντασης, ώστε το σύστημα ασύλου της ΕΕ κινδυνεύει να καταστεί μη λειτουργικό, διότι θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές ελλείψεις στη μεταχείριση των αιτούντων, ο κανονισμός προβλέπει τη δυνατότητα απαλλαγής του πληττόμενου κράτους μέλους από την υποχρέωσή του να αναλαμβάνει εκ νέου αιτούντες.

Ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες

Ποιες είναι οι υποχρεώσεις των αιτούντων άσυλο;

Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου θεσπίζει σαφείς και αυστηρές υποχρεώσεις για τους αιτούντες κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου, και ιδίως: σχετικά με τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται για την καταχώριση μιας αίτησης (συμπεριλαμβανομένων των βιομετρικών στοιχείων για την καταχώριση στο Eurodac)· να καταθέτουν αιτήσεις εντός 21 ημερών από την καταχώριση· να παρίστανται σε συνεντεύξεις· να παραμένουν στο κράτος μέλος στο οποίο υποτίθεται ότι βρίσκονται σύμφωνα με τον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης· και να συνεργάζεται με τις αρχές σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Η μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις αυτές συνεπάγεται σοβαρές συνέπειες, όπως οι περιορισμοί της βοήθειας για την υποδοχή και η ρητή ή σιωπηρή ανάκληση της αίτησης.

Πώς διασφαλίζονται τα δικαιώματα των πολιτών;

Το νέο σύστημα περιλαμβάνει διασφαλίσεις για τους αιτούντες άσυλο και τα ευάλωτα άτομα, ιδίως τους ανηλίκους και τις οικογένειες με παιδιά. Εισάγει δωρεάν νομικές συμβουλές για όλους τους αιτούντες στις διαδικασίες ασύλου, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας καθορισμού της ευθύνης, και ενισχύει τα δικαιώματα ενημέρωσης.

Ειδικότερα, υπάρχουν:

• Νέα και ενισχυμένα δικαιώματα ενημέρωσης για τους αιτούντες σε όλες τις νέες νομοθετικές πράξεις, ώστε οι αιτούντες να κατανοούν τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις τους και τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις τους·
• Το δικαίωμα δωρεάν παροχής νομικών συμβουλών σε όλους τους αιτούντες άσυλο κατά το διοικητικό στάδιο της διαδικασίας. Αυτό ισχύει για όλες τις διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας στα σύνορα και της διαδικασίας καθορισμού της ευθύνης του κράτους μέλους για μια αίτηση ασύλου. Στο στάδιο της προσφυγής, όλοι οι αιτούντες θα συνεχίσουν να έχουν το δικαίωμα να επικουρούνται και να εκπροσωπούνται από δικηγόρο·
• Έγκαιρος εντοπισμός των τρωτών σημείων και των ειδικών διαδικαστικών αναγκών·
• Περισσότερες δυνατότητες επανένωσης των αιτούντων με τις οικογένειές τους σε άλλα κράτη μέλη: ενισχύθηκαν τα κριτήρια ευθύνης που σχετίζονται με την οικογένεια, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις οικογενειακές υποθέσεις και υπάρχουν νέες υποχρεώσεις όσον αφορά τον εντοπισμό της οικογένειας. Για να είναι αποτελεσματικές οι διατάξεις αυτές, ο αιτών θα πρέπει να παρέχει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες στο κράτος μέλος πρώτης εισόδου.
• Καλύτερες διασφαλίσεις όσον αφορά τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να δημιουργήσουν ανεξάρτητο μηχανισμό για την παρακολούθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τον αρχικό έλεγχο διαλογής και τη διαδικασία ασύλου στα σύνορα.

Ποιες είναι οι ειδικές εγγυήσεις για τους ανηλίκους;

Η νέα νομοθεσία εισάγει νέες εγγυήσεις για τους ανηλίκους.

Τα κράτη μέλη πρέπει πρώτα να αξιολογήσουν την ηλικία μέσω μιας πολυεπιστημονικής προσέγγισης (συμπεριλαμβανομένων των ψυχολόγων, των παιδίατρων, των κοινωνικών λειτουργών κ.λπ.), ώστε να ελαχιστοποιηθεί η χρήση παρεμβατικών ιατρικών εξετάσεων, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο εάν η πρώτη πολυεπιστημονική αξιολόγηση είναι ασαφής.

Όλοι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι πρέπει να διαθέτουν εκπρόσωπο που διορίζεται ταχέως για να μεριμνά για τα συμφέροντα του παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της ευημερίας του.

Νέες διατάξεις εμποδίζουν την εξαφάνιση παιδιών (δακτυλικά αποτυπώματα από την ηλικία των 6 ετών).

Η πρόσβαση στην εκπαίδευση πρέπει να διασφαλίζεται το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο εντός δύο μηνών από την υποβολή της αίτησης.

Πώς βελτιώνει η νέα οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής τις συνθήκες διαβίωσης;

Η οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής αποσκοπεί στη δημιουργία συνθηκών διαβίωσης σε όλα τα κράτη μέλη. Εναρμονίζει τους υφιστάμενους κανόνες και πρακτικές των κρατών μελών, τα οποία υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τους δείκτες του EUAA και την καθοδήγηση σχετικά με την υποδοχή.

Τα κράτη μέλη έχουν την ευθύνη να διασφαλίζουν επαρκή ικανότητα υποδοχής και επαρκές βιοτικό επίπεδο που προστατεύει τη σωματική και ψυχική υγεία και σέβεται τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Ενισχύονται οι εγγυήσεις και οι διασφαλίσεις όσον αφορά την κράτηση. Για παράδειγμα, δεν θα πρέπει να υπάρχει κράτηση εάν θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη σωματική και ψυχική υγεία των αιτούντων.

Πώς εξασφαλίζονται ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες;

Εξασφαλίζονται ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες με βάση τα συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα που ορίζονται στη νομοθεσία. Τα κράτη μέλη πρέπει να τηρούν αυτά τα χρονοδιαγράμματα κατά την επεξεργασία των αιτήσεων. Εδώ είναι μερικά παραδείγματα.

Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου αποσαφηνίζει και εξορθολογίζει την πρόσβαση στη διαδικασία καθορίζοντας σαφείς προθεσμίες για κάθε στάδιο. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται ο αιτών που εκφράζει την επιθυμία να λάβει διεθνή προστασία (η υποβολή), οι αρχές που καταχωρίζουν την αίτηση (η καταχώριση) και ο αιτών που υποβάλλει την αίτηση (η υποβολή). Ως εκ τούτου, ο κανονισμός διευκρινίζει τι συνεπάγεται καθένα από τα τρία στάδια, ποιες υποχρεώσεις έχουν ο αιτών και οι αρχές και ποιες είναι οι προθεσμίες για καθένα από τα στάδια.

Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου ορίζει προθεσμία 21 ημερών για την υποβολή της αίτησης από τους αιτούντες μετά την ημερομηνία καταχώρισής τους στην τακτική διαδικασία. Τα κράτη μέλη μπορούν να παρατείνουν τη διάρκεια εξέτασης των αιτήσεων μόνο κατά 6 μήνες. Έτσι, η κανονική διαδικασία μπορεί να διαρκέσει το πολύ 6 + 6 μήνες.

Η ταχεία διαδικασία είναι υποχρεωτική σε ολόκληρη την ΕΕ για την εξέταση καταχρηστικών αξιώσεων και μεταγενέστερων αιτήσεων. Επιπλέον, ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου ορίζει σαφή προθεσμία 3 μηνών για την ολοκλήρωση της ταχείας διαδικασίας. Ομοίως, ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου ορίζει σαφείς προθεσμίες για τον έλεγχο του απαραδέκτου των αιτήσεων (από 10 ημέρες έως 2 μήνες, ανάλογα με την περίπτωση).

Αποτελεσματικό σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης

Μόνιμο πλαίσιο αλληλεγγύης

Ποιος είναι ο μηχανισμός αλληλεγγύης για τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν «μεταναστευτική πίεση» και πώς λειτουργεί;

Η ΕΕ διαθέτει μόνιμο υποχρεωτικό μηχανισμό αλληλεγγύης για να διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν μεταναστευτική πίεση λαμβάνουν στήριξη. Κάθε κράτος μέλος συμβάλλει στις προσπάθειες αλληλεγγύης με ευέλικτο τρόπο και επιλέγει το είδος αλληλεγγύης που παρέχουν. Το σύστημα περιλαμβάνει επίσης αποτελεσματικούς κανόνες για τον εντοπισμό και την πρόληψη δευτερογενών μετακινήσεων και τη διασφάλιση της διεκπεραίωσης των αιτήσεων ασύλου από το υπεύθυνο κράτος μέλος.

Προκειμένου να αποφασίζει ποιος επωφελείται από την αλληλεγγύη, η Επιτροπή εγκρίνει κάθε χρόνο:  ετήσια έκθεση για την αξιολόγηση της μεταναστευτικής κατάστασης· εκτελεστική απόφαση για τον προσδιορισμό των κρατών μελών που υφίστανται μεταναστευτική πίεση ή διατρέχουν κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης κατά το επόμενο έτος ή αντιμετωπίζουν σημαντική μεταναστευτική κατάσταση· και πρόταση εκτελεστικής πράξης του Συμβουλίου για τη δημιουργία της δεξαμενής αλληλεγγύης του επόμενου έτους.

Η Επιτροπή έχει ήδη εκδώσει την έκθεση και πρότεινε την εκτελεστική απόφαση σχετικά με τον πρώτο ετήσιο κύκλο διαχείρισης της μετανάστευσης και το Συμβούλιο εξέδωσε την εκτελεστική απόφαση στις 23 Δεκεμβρίου 2025.

Για λεπτομερέστερες πληροφορίες, κάντε κλικ για λεπτομερέστερες ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με τον ετήσιο κύκλο αλληλεγγύης.

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός αλληλεγγύης σε περιόδους κρίσης σε σύγκριση με τον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης;

Ο κανονισμός για την κρίση και την ανωτέρα βία προβλέπει ενισχυμένη αλληλεγγύη σε σύγκριση με το πλαίσιο που ορίζεται στον κανονισμό AMMR για τη «μεταναστευτική πίεση» ή τη «σημαντική μεταναστευτική κατάσταση»:

Πρώτον, η αντίδραση αλληλεγγύης απευθύνεται στο/στα κράτος/-η μέλος/-η που αντιμετωπίζει/-ουν την κρίση, με τη δημιουργία ειδικών δεξαμενών αλληλεγγύης για κάθε κράτος μέλος με βάση το αίτημα του οικείου κράτους μέλους και την αξιολόγηση των ειδικών αναγκών του, σε αντίθεση με την ετήσια δεξαμενή αλληλεγγύης στο πλαίσιο του κανονισμού AMMR.

Δεύτερον, θα εφαρμοστεί μια ταχύτερη διαδικασία. Η εκτελεστική πράξη για τη σύσταση της ειδικής δεξαμενής αλληλεγγύης προς όφελος του κράτους μέλους θα πρέπει να εκδίδεται εντός 3 εβδομάδων από τη στιγμή που τα οικεία κράτη μέλη εξετάζονται σε κατάσταση κρίσης (σε αντίθεση με έως και 2 μήνες στο πλαίσιο του κανονισμού AMMR).

Τρίτον, οι ανάγκες μετεγκατάστασης του κράτους μέλους πρέπει να ικανοποιούνται είτε μέσω της ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης (στο πλαίσιο του ετήσιου κύκλου του κανονισμού AMMR), εάν εξακολουθούν να υπάρχουν διαθέσιμες δεσμεύσεις μετεγκατάστασης, είτε μέσω της ειδικής δεξαμενής αλληλεγγύης που έχει συσταθεί για το κράτος μέλος που βρίσκεται σε κρίση ή, εάν καμία από τις δύο δεν περιέχει επαρκείς δεσμεύσεις μετεγκατάστασης, μέσω «αντισταθμίσεων ευθύνης» (που υπάρχουν ήδη στον κανονισμό AMMR), βάσει των οποίων το συνεισφέρον κράτος μέλος ή τα συνεισφέροντα κράτη μέλη θα αναλαμβάνουν την ευθύνη για αιτήσεις για τις οποίες το κράτος μέλος που αντιμετωπίζει κατάσταση κρίσης έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο.

Τα κράτη μέλη έχουν πλήρη διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν μεταξύ των μέτρων αλληλεγγύης, επομένως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υπάρξει υποχρεωτική μετεγκατάσταση.

Επιχειρησιακή και χρηματοδοτική στήριξη

Πώς υπολογίζει η Επιτροπή τις συνεισφορές των κρατών μελών;

Κάθε χρόνο, η Επιτροπή προτείνει μια «δεξαμενή αλληλεγγύης», στην οποία καθορίζονται οι ανάγκες για το έτος σε απόλυτες τιμές: συνολικός αριθμός μετεγκαταστάσεων και αντίστοιχος συνολικός αριθμός χρηματοδοτικών συνεισφορών.

Ο κανονισμός AMMR προβλέπει ελάχιστα όρια για τις μετεγκαταστάσεις και τις χρηματοδοτικές συνεισφορές που πρέπει να τηρεί η Επιτροπή κατά τον υπολογισμό των αναγκών για το έτος και στην ετήσια πρότασή της για την εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου: 30 000 μετεγκαταστάσεις και 600 εκατ. EUR για χρηματοδοτικές συνεισφορές σε επίπεδο ΕΕ ετησίως. 

Η πρόταση της Επιτροπής θα περιλαμβάνει επίσης ένδειξη του «δίκαιου μεριδίου» των μέτρων αλληλεγγύης κάθε συνεισφέροντος κράτους μέλους, με βάση το ΑΕΠ και τον πληθυσμό κάθε χώρας.

Η παρούσα πρόταση χρησιμοποιείται ως βάση για να δεσμευτούν τα κράτη μέλη για συγκεκριμένες συνεισφορές τους. Οι συνεισφορές αυτές μπορούν να λάβουν τη μορφή μετεγκαταστάσεων, χρηματοδοτικών συνεισφορών ή στήριξης σε είδος.

Όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συνεισφέρουν με βάση το μερίδιο που τους αναλογεί, αλλά έχουν πλήρη διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν μεταξύ των τριών τύπων μέτρων αλληλεγγύης ή συνδυασμού αυτών. Εάν το κράτος μέλος επιλέξει να δεσμεύσει βοήθεια σε είδος, η βοήθεια αυτή θα αποτιμηθεί χρηματικά ώστε να είναι σε θέση να επιβεβαιώσει τη συμμόρφωση με το υποχρεωτικό μερίδιο δίκαιης μεταχείρισης.

Το Συμβούλιο, κατά την έγκριση της πρότασης της Επιτροπής, καθορίζει τελικά τις συνολικές συνεισφορές στη δεξαμενή αλληλεγγύης για το έτος.

Τι είναι η οικονομική αλληλεγγύη; Πώς διοχετεύεται; Μπορεί να στηρίξει δραστηριότητες σε τρίτες χώρες;

Μεταξύ άλλων μέτρων, τα κράτη μέλη μπορούν να στηρίξουν άλλα κράτη μέλη που υφίστανται μεταναστευτική πίεση μέσω χρηματοδοτικών συνεισφορών, οι οποίες θα υλοποιηθούν μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι χρηματοδοτικές συνεισφορές των συνεισφερόντων κρατών μελών θα καταβάλλονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ με τη μορφή εξωτερικών εσόδων για ειδικό προορισμό στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και του Μέσου για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων (ΜΔΣΘ). Αυτοί οι πρόσθετοι χρηματοδοτικοί πόροι θα διοχετευθούν στη συνέχεια από την Επιτροπή στα επωφελούμενα κράτη μέλη μέσω της τροποποίησης των αντίστοιχων προγραμμάτων τους.

Τα επωφελούμενα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν χρηματοδοτικές συνεισφορές για σχετικές δράσεις στην επικράτειά τους, σύμφωνα με τον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης και τον κανονισμό ΤΑΜΕ ή ΜΔΣΘ. Στην περίπτωση του ΤΑΜΕ, οι χρηματοδοτικές συνεισφορές μπορούν επίσης να στηρίξουν δράσεις σε τρίτες χώρες. 

Σαφέστεροι κανόνες σχετικά με την ευθύνη για τις αιτήσεις ασύλου

Τι είναι η «αντιστάθμιση ευθύνης»; Πότε μπορούν να χρησιμοποιηθούν;

Εάν ένα κράτος μέλος υφίσταται μεταναστευτική πίεση, ένα σημαντικό μέτρο για την άμβλυνση αυτής της πίεσης είναι η μείωση του αριθμού των αιτήσεων ασύλου που το οικείο κράτος μέλος υποχρεούται να εξετάσει (δηλαδή το κράτος μέλος που υφίσταται μεταναστευτική πίεση απαλλάσσεται από την ευθύνη για συγκεκριμένο αριθμό αιτούντων άσυλο). Ο κανονισμός AMMR προβλέπει δύο δυνατότητες για τη μείωση της ευθύνης του κράτους μέλους που υφίσταται μεταναστευτική πίεση για συγκεκριμένο αριθμό αιτούντων άσυλο:

1. Μετεγκατάσταση αιτούντων διεθνή προστασία σε άλλα κράτη μέλη. Στην περίπτωση αυτή, ο αιτών μεταφέρεται σε άλλο κράτος μέλος.
2. «Αντισταθμίσεις ευθύνης». Το μέτρο αυτό καλύπτει εκείνους των οποίων οι αιτήσεις ασύλου θα έπρεπε να έχουν εξεταστεί από το κράτος μέλος υπό μεταναστευτική πίεση, αλλά οι οποίοι μετακινήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος με μη εγκεκριμένο τρόπο. Σύμφωνα με τους κανόνες περί ευθύνης, οι εν λόγω αιτούντες θα πρέπει να αποστέλλονται πίσω στο κράτος μέλος που υφίσταται μεταναστευτική πίεση. Ωστόσο, το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται ο αιτών μπορεί να αναλάβει την ευθύνη να εξετάσει την αίτηση ασύλου αντί να μεταφέρει τον αιτούντα πίσω στο κράτος μέλος που υφίσταται μεταναστευτική πίεση. Αυτό θεωρείται ως μια μορφή αλληλεγγύης.

Δεδομένου ότι στόχος και των δύο μέτρων είναι η μείωση του αριθμού των αιτούντων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου θα πρέπει να εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του κράτους μέλους που υφίσταται μεταναστευτική πίεση, τα δύο αυτά μέτρα —μετεγκατάσταση και αντισταθμίσεις ευθύνης— ονομάζονται «αλληλεγγύη των λαών».

Πρόληψη δευτερογενών μετακινήσεων

Πώς αποτρέπονται οι καταχρήσεις – όπως η διαφυγή ή οι δευτερογενείς μετακινήσεις;

Οι υποχρεώσεις των αιτούντων έχουν καταστεί σαφέστερες και αυστηρότερες.

Ο κανονισμός AMMR ενισχύει τους κανόνες που καλύπτουν καταστάσεις στις οποίες οι αιτούντες άσυλο μετακινούνται χωρίς άδεια από ένα κράτος μέλος σε άλλο. Το υπεύθυνο κράτος μέλος θα αναφέρεται στο σύστημα Eurodac. Εάν ο αιτών διαφύγει και μεταβεί σε άλλο κράτος μέλος, μπορεί να σταλεί πίσω μέσω απλούστερης και ταχύτερης διαδικασίας.

Το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται το πρόσωπο χωρίς (νομικό) λόγο μπορεί να ενημερώσει το υπεύθυνο κράτος μέλος, χρησιμοποιώντας τυποποιημένο έντυπο και συμπεριλαμβάνοντας αποδεικτικά στοιχεία και έμμεσες αποδείξεις, και, αφού ενημερώσει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο, να προχωρήσει ταχέως στην απόφαση μεταφοράς τους στο υπεύθυνο κράτος μέλος.

Σε αντίθεση με τους προηγούμενους κανόνες, δεν υπάρχει μετατόπιση της ευθύνης μεταξύ των κρατών μελών εάν η κοινοποίηση «ανάληψης» δεν αποστέλλεται εγκαίρως (από το κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το πρόσωπο). Αυτό σημαίνει ότι οι αρχές των κρατών μελών μπορούν να οργανώσουν τη μεταφορά ανά πάσα στιγμή. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιπτώσεις όπου οι αιτούντες έχουν διαφύγει για να εμποδίσουν τις μεταφορές πίσω στο αρμόδιο κράτος μέλος.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Leo_Visions on Unsplash