Η Προεδρία του Συμβουλίου και οι εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία επί του κανονισμού σχετικά με τις απαιτήσεις κυκλικότητας για τον σχεδιασμό των οχημάτων και τη διαχείριση των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους (ΟΤΚΖ). Οι νέοι κανόνες θα αντικαταστήσουν τις δύο υφιστάμενες οδηγίες και θα καθορίσουν απαιτήσεις που διασφαλίζουν ότι τα νέα οχήματα σχεδιάζονται κατά τρόπο που να υποστηρίζει την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτησή τους.

Ο νέος κανονισμός αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, με στόχο τη μετάβαση της αυτοκινητοβιομηχανίας σε ένα πιο κυκλικό μοντέλο. Θεσπίζει μέτρα για ολόκληρο τον κύκλο ζωής των οχημάτων, από τον σχεδιασμό και την παραγωγή έως την επεξεργασία τους στο τέλος του κύκλου ζωής τους, με διττό στόχο την ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος και τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην αντιμετώπιση του επίμονου προβλήματος των «αγνοούμενων οχημάτων» με μέτρα ενισχυμένης ιχνηλασιμότητας και ελέγχου.

Κύρια στοιχεία της συμφωνίας

Πεδίο εφαρμογής του κανονισμού

Ο νέος κανονισμός επεκτείνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής των προηγούμενων οδηγιών ώστε να καλύπτει περισσότερες κατηγορίες οχημάτων, καταλαμβάνοντας έτσι μεγαλύτερο μερίδιο του στόλου οχημάτων και των κατασκευαστικών στοιχείων της ΕΕ για τις απαιτήσεις της κυκλικής οικονομίας.

Εξακολουθεί να εφαρμόζεται πλήρως στα επιβατικά αυτοκίνητα και τα ελαφρά επαγγελματικά ημιφορτηγά, αλλά η συμφωνία επεκτείνει τις απαιτήσεις επεξεργασίας (συλλογή, απορρύπανση, υποχρεωτική αφαίρεση εξαρτημάτων) ώστε να συμπεριληφθούν όλα τα συνήθη βαρέα επαγγελματικά οχήματα (π.χ. φορτηγά), οι μοτοσικλέτες και τα οχήματα ειδικού σκοπού (τόσο τα μικρά όσο και τα βαρέα επαγγελματικά).

Οι συννομοθέτες συμφώνησαν να εξαιρέσουν τους κατασκευαστές βαρέων επαγγελματικών οχημάτων ειδικού σκοπού με μικρό όγκο παραγωγής.

Κυκλικός σχεδιασμός και ανακυκλωμένο περιεχόμενο

Οι συννομοθέτες καθορίζουν απαιτήσεις για να διασφαλιστεί ότι τα νέα οχήματα σχεδιάζονται έτσι που να διευκολύνουν την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακατασκευή εξαρτημάτων και κατασκευαστικών στοιχείων. Βασικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η θέσπιση υποχρεωτικών στόχων ανακυκλωμένου περιεχομένου, ιδίως πλαστικών, στα νέα οχήματα. Οι στόχοι για τα ανακυκλωμένα πλαστικά θα εφαρμοστούν σταδιακά σε διάστημα δέκα ετών:

• 15% σε 6 έτη
• 25% σε 10 έτη

Τουλάχιστον το 20% του ανακυκλωμένου πλαστικού πρέπει να προέρχεται από ανακύκλωση κλειστού βρόχου (δηλαδή υλικά που ανακτώνται από οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους), ώστε να διασφαλίζεται ότι πολύτιμα υλικά διατηρούνται εντός της κυκλικής οικονομίας της ΕΕ.

Με βάση μελέτη σκοπιμότητας που θα ολοκληρωθεί εντός ενός έτους από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει μελλοντικούς στόχους για άλλα υλικά, όπως ανακύκλωση χάλυβα, αλουμινίου, μαγνησίου και κρίσιμων πρώτων υλών, μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης. Η έμφαση παραμένει στη διασφάλιση της επίτευξης αυτών των στόχων μέσω της χρήσης αποβλήτων μετά την κατανάλωση.

Κατάσταση και ιχνηλασιμότητα οχήματος στο τέλος του κύκλου ζωής του

Περίπου 3,5 εκατομμύρια οχήματα εξαφανίζονται χωρίς ίχνος από τους δρόμους της ΕΕ κάθε χρόνο — και εξάγονται, αποσυναρμολογούνται ή απορρίπτονται παράνομα. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος των «αγνοούμενων οχημάτων» και της παράνομης αποσυναρμολόγησης, η συμφωνία εισάγει σαφέστερους κανόνες σχετικά με τη διάκριση μεταξύ μεταχειρισμένου οχήματος και οχήματος στο τέλος του κύκλου ζωής του (ΟΤΚΖ).

Θεσπίζεται σαφές σύνολο κριτηρίων για τον οριστικό προσδιορισμό τού πότε ένα όχημα θεωρείται απόβλητο (δηλαδή ΟΤΚΖ). Από τη στιγμή που ένα όχημα πληροί αυτά τα κριτήρια, πρέπει να υποβάλλεται σε επεξεργασία από εγκεκριμένη εγκατάσταση επεξεργασίας (ΕΕΕ) και δεν μπορεί να εξαχθεί ή να μεταπωληθεί νόμιμα ως μεταχειρισμένο όχημα.

Η συμφωνία θεσπίζει επίσης αυστηρό πλαίσιο για τις μεταβιβάσεις κυριότητας από τους οικονομικούς φορείς. Για τις μεταφορές από ιδιώτες υιοθετείται προσέγγιση βάσει κινδύνου, η οποία απαιτεί τεκμηρίωση σε καταστάσεις που είναι πιθανότερο να οδηγήσουν σε απώλεια οχημάτων, όπως όταν:

• το όχημα δηλώνεται ως ολική οικονομική ζημία από ασφαλιστική εταιρεία
• η πώληση πραγματοποιείται μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, αποκλειστικά χωρίς φυσική παράδοση του οχήματος μεταξύ πωλητή και αγοραστή

Διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού

Η συμφωνία ενισχύει σημαντικά την αρχή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (ΔΕΠ), καθιστώντας τους παραγωγούς οικονομικά και οργανωτικά υπεύθυνους για ολόκληρο τον κύκλο ζωής των οχημάτων τους.

Η ευθύνη αυτή καλύπτει την προαγωγή του σχεδιασμού κυκλικότητας και τη διασφάλιση της ελεύθερης επιστροφής και της ορθής επεξεργασίας όλων των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

Για να εξασφαλιστεί η λειτουργία του συστήματος σε ολόκληρη την ενιαία αγορά της ΕΕ, ο κανονισμός θεσπίζει διασυνοριακό μηχανισμό διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, ο οποίος διασφαλίζει ότι οι παραγωγοί μένουν οικονομικά υπεύθυνοι για την επεξεργασία των οχημάτων τους ανεξαρτήτως του κράτους μέλους στο οποίο το όχημα φτάνει στο τέλος του κύκλου ζωής του.

Εξαγωγές

Ο κανονισμός απαγορεύει την εξαγωγή μεταχειρισμένων οχημάτων που δεν είναι πλέον σε καλή τεχνική κατάσταση, διασφαλίζοντας ότι η ΕΕ συμμορφώνεται με τις δεσμεύσεις της να μη συμβάλλει στη ρύπανση σε τρίτες χώρες και να διατηρεί πολύτιμα υλικά στο έδαφός της. Οι συννομοθέτες συμφώνησαν ότι η απαγόρευση θα αρχίσει να εφαρμόζεται 5 έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού.

Επόμενα βήματα

Η προσωρινή συμφωνία θα προσυπογραφεί τώρα από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, ώστε στη συνέχεια να εκδοθεί τυπικά. Ο κανονισμός θα τεθεί σε εφαρμογή 2 έτη μετά την έναρξη ισχύος του.

Γενικές πληροφορίες

Πάνω από 6 εκατομμύρια ΟΤΚΖ (οχήματα που φθάνουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους και υποβάλλονται σε επεξεργασία ως απόβλητα) παράγονται κάθε χρόνο στην ΕΕ. Η ανεπαρκής διαχείριση των ΟΤΚΖ επιφέρει ρύπανση και απώλεια τόνων υλικών. Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι ένας από τους τομείς με τη μεγαλύτερη ένταση πόρων στην ΕΕ και από τους μεγαλύτερους καταναλωτές πρωτογενών πρώτων υλών, όπως ο χάλυβας (πάνω από 7 εκατομμύρια τόνοι/έτος), το αλουμίνιο (περίπου 2 εκατομμύρια τόνοι/έτος), ο χαλκός (6% της συνολικής κατανάλωσης στην ΕΕ και χρησιμοποιείται για εξαρτήματα αυτοκινήτων) και τα πλαστικά (6 εκατομμύρια τόνοι/έτος), αλλά χρησιμοποιεί ελάχιστα ανακυκλωμένα υλικά.

Οι υφιστάμενοι κανόνες είχαν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της συλλογής ΟΤΚΖ και την αύξηση της ανακύκλωσης των ΟΤΚΖ σε περίπου 85 % των υλικών που περιέχουν. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα υλικά είναι μεταλλικά απόβλητα που έχουν υποστεί τεμαχισμό και δεν έχουν υποστεί επαρκή διαλογή και αξιοποίηση, ενώ μόνο το 19% των πλαστικών από ΟΤΚΖ ανακυκλώνεται. Επιπλέον, τα φορτηγά, τα λεωφορεία και οι μοτοσικλέτες δεν καλύπτονται από την ισχύουσα νομοθεσία.

Πηγή: www.consilium.europa.eu

Photo by Josh Power on Unsplash