Η ΕΕ αναλαμβάνει δράση για την καλύτερη υπεράσπιση των πολιτών της, τη διασφάλιση των συνόρων της και τη διαφύλαξη του μέλλοντός της, ευθυγραμμίζοντας τις προσπάθειές της, επενδύοντας πόρους και ενεργώντας από κοινού.

Η Επιτροπή χαιρετίζει τη πολιτική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον κανονισμό για τη θέσπιση νέου κοινού ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών. Οι νέοι κανόνες για τις επιστροφές, οι οποίοι προτάθηκαν από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025, αποτελούν βασικό παραδοτέο στο πλαίσιο των πολιτικών κατευθυντήριων γραμμών της παρούσας Επιτροπής και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης. Αποτελεί βασικό στοιχείο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της ΕΕ για τη μετανάστευση, συμπληρώνοντας το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Ο κανονισμός για την επιστροφή θα παράσχει στα κράτη μέλη τα απαραίτητα εργαλεία για να καταστήσουν τις επιστροφές πιο αποτελεσματικές, με ταχύτερες, απλούστερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Οι νέοι κοινοί κανόνες περιλαμβάνουν:

• Ένα πραγματικά ευρωπαϊκό σύστημα με τη μορφή κανονισμού, με κοινές διαδικασίες για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και ευρωπαϊκής εντολής επιστροφής, τερματίζοντας τον υφιστάμενο κατακερματισμό σε επίπεδο ΕΕ.
• Αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής, με τα κράτη μέλη να μπορούν πλέον να αναγνωρίζουν και να εκτελούν άμεσα απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος.   
• Αυστηρότεροι κανόνες για την αναγκαστική επιστροφή, η οποία καθίσταται υποχρεωτική όταν ένα παρανόμως διαμένον πρόσωπο ενέχει κίνδυνο για την ασφάλεια, δεν συνεργάζεται, διαφεύγει σε άλλο κράτος μέλος ή δεν εγκαταλείπει οικειοθελώς την ΕΕ εντός καθορισμένης προθεσμίας. Ταυτόχρονα, ο κανονισμός ενθαρρύνει την οικειοθελή επιστροφή μέσω ενισχυμένης βοήθειας για την επιστροφή και την επανένταξη.
• Αυστηρότεροι κανόνες κατά της διαφυγής, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να απαιτείται από τους επιστρέφοντες να παρέχουν οικονομικές εγγυήσεις, να υποβάλλουν τακτικά εκθέσεις ή να διαμένουν σε καθορισμένο τόπο.
• Αυστηρότεροι κανόνες για τα άτομα που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια, ώστε να μπορούν να εντοπίζονται και να επιστρέφονται ταχύτερα.
• Ο κανονισμός εισάγει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες, όπου τα άτομα που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής μπορούν να επιστραφούν. Για τον σκοπό αυτό, μπορούν να συνάπτονται συμφωνίες ή διακανονισμοί με τρίτη χώρα που τηρεί τα διεθνή πρότυπα και αρχές για τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
• Ισχυρές διασφαλίσεις καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας επιστροφής: όλα τα μέτρα που σχετίζονται με την επιστροφή πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών και διεθνών προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Επόμενα βήματα

Ο κανονισμός πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πριν τεθεί σε ισχύ, κάτι που θα συμβεί μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Ο κανονισμός αντικαθιστά την ισχύουσα οδηγία περί επιστροφής από το 2008.

Ιστορικό

Μολονότι το ποσοστό επιστροφής αυξήθηκε σε 28 % το 2025 —το υψηλότερο ποσοστό επιστροφής τα τελευταία 10 έτη— ο αριθμός των πραγματικών επιστροφών εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλός και η αποτελεσματικότητα του συστήματος επιστροφής πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω. Οι νέοι κανόνες που συμφωνήθηκαν σήμερα κάνουν ακριβώς αυτό: θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη να αυξήσουν την επιστροφή των προσώπων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, με απλούστερες, ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες.

Παράλληλα, η Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, συνεχίζει να συνεργάζεται με τρίτες χώρες για την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της επανεισδοχής και της επιστροφής. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση κινήτρων, όπως τα μέσα επανεισδοχής, τα χρηματοδοτικά εργαλεία, η πολιτική θεωρήσεων και η εμπορική πολιτική στο πλαίσιο της προσέγγισης της μεταναστευτικής διπλωματίας της ΕΕ προς τρίτες χώρες.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Kevin Bückert on Unsplash

Η Επιτροπή εξέδωσε γνώμες σχετικά με την προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα από την Αυστρία, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία, τη Σλοβενία και τη Σουηδία.

Ενώ το δίκαιο της ΕΕ επιτρέπει την προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα υπό ορισμένες προϋποθέσεις, απαιτεί επίσης από την Επιτροπή να εκδίδει γνώμη όταν οι εν λόγω έλεγχοι διαρκούν περισσότερο από 12 μήνες. Στις γνώμες που εκδόθηκαν αξιολογείται η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα των κοινοποιηθέντων ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, καθώς και τα διαθέσιμα εναλλακτικά μέτρα και μέτρα μετριασμού που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών στα διασυνοριακά ταξίδια. 

Η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στην τήρηση των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας και της ασφάλειας σε ολόκληρο τον χώρο Σένγκεν. Οι γνώμες που εκδόθηκαν περιλαμβάνουν συστάσεις που θα επιτρέψουν στα κράτη μέλη να εργαστούν για τη σταδιακή κατάργηση και τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.

Βασικά πορίσματα και συστάσεις

Ενώ η κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος διαφέρει, μπορούν να επισημανθούν ορισμένα κοινά βασικά πορίσματα:

• Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να επαναφέρουν κατ' εξαίρεση και προσωρινά τους προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους όταν αντιμετωπίζουν σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια. Τα κράτη μέλη έχουν κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας λόγω πραγματικών και θεμιτών ανησυχιών σχετικά με τις απειλές κατά της ασφάλειας και τη μεταναστευτική κατάσταση.  
• Η επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα έχει αναπόφευκτα συνέπειες για τα γειτονικά κράτη μέλη. Όταν επαναφέρονται οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα, είναι ζωτικής σημασίας τα κράτη μέλη να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό τυχόν αρνητικών συνεπειών για τους διασυνοριακούς μετακινούμενους εργαζομένους και τις διασυνοριακές κοινότητες. Ο διαρθρωμένος διάλογος της Επιτροπής και η διαδικασία διαβούλευσης που ξεκίνησε ο συντονιστής Σένγκεν με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη συνέβαλαν στη σημαντική μείωση του χρόνου αναμονής και στη βελτίωση του επιχειρησιακού συντονισμού και της ανταλλαγής πληροφοριών.
• Η επικείμενη έναρξη εφαρμογής του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο θα ενισχύσει σημαντικά τις διαρθρωτικές συνθήκες που απαιτούνται για τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Το σύμφωνο θα ενισχύσει τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και θα παράσχει στα κράτη μέλη αποτελεσματικότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση των μη επιτρεπόμενων μετακινήσεων εντός του χώρου Σένγκεν.
• Το σύστημα εισόδου-εξόδου (που εφαρμόζεται πλήρως από τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους) και η μελλοντική ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) θα ενισχύσουν την εποπτεία των μετακινήσεων διαμέσου των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, βελτιώνοντας σημαντικά την παρακολούθηση του ποιος εισέρχεται και εξέρχεται από την Ένωση και πότε και πού πραγματοποιούνται οι διελεύσεις.  
• Υπάρχουν πιο αποδοτικές και αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις αντί των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα . Ειδικότερα, οι μη συστηματικοί αστυνομικοί έλεγχοι ή οι κινητές τεχνολογίες βιομετρικής ταυτοποίησης και παρακολούθησης οχημάτων αποτελούν αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις αντί των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.
• Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ήδη ελέγχους βάσει κινδύνου και μη συστηματικούς ελέγχους. Οι έλεγχοι αυτοί μοιάζουν με μη συστηματικούς αστυνομικούς ελέγχους και θα μπορούσαν με σχετική ευκολία να αντικατασταθούν σταδιακά από εναλλακτικές λύσεις. 

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συνιστά στα εννέα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να εργαστούν για τη σταδιακή κατάργηση και τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, αξιοποιώντας πλήρως τα διαθέσιμα εναλλακτικά μέτρα και την περιφερειακή συνεργασία.

Επόμενα βήματα 

Η Επιτροπή θα διαβουλευθεί με όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι γνώμες μπορούν να εφαρμοστούν καλύτερα στην πράξη και θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για να διασφαλίσει ότι οι προσωρινοί έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα δεν υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη λειτουργικότητα της ελεύθερης κυκλοφορίας.  

Ιστορικό

Ο χώρος Σένγκεν συμβάλλει σημαντικά στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην οικονομική ευημερία της ΕΕ. Καθώς τα αγαθά, οι εργαζόμενοι και οι υπηρεσίες διασχίζουν τα εσωτερικά σύνορα απρόσκοπτα, οι διασυνοριακές περιφέρειες ευδοκιμούν και οι εθνικές οικονομίες επωφελούνται από χαμηλότερο διοικητικό φόρτο και οικονομίες κλίμακας.

Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν προβλέπει ότι ένα κράτος μέλος μπορεί να επαναφέρει τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα με σκοπό την αντιμετώπιση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, όταν αυτό είναι αναγκαίο και αναλογικό. Καταρχήν, η μέγιστη διάρκεια των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δεν υπερβαίνει τα 2 έτη. Ωστόσο, όταν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι υπάρχει σημαντική εξαιρετική κατάσταση όσον αφορά μια συνεχιζόμενη σοβαρή απειλή που δικαιολογεί τη συνεχιζόμενη ανάγκη για ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα καθ' υπέρβαση αυτής της μέγιστης περιόδου των δύο ετών, είναι δυνατή η πρόσθετη παράταση. 

Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν απαιτεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογεί κατά πόσον οι παρατεταμένοι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα (άνω των 12 μηνών για τον ίδιο λόγο) βάσει του άρθρου 25α παράγραφος 4 είναι αναγκαίοι και αναλογικοί. Εγκρίνοντας τις σημερινές γνώμες, η Επιτροπή συμμορφώνεται με αυτή τη νομική υποχρέωση.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Artur Zudin on Unsplash

Με τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών να αυξάνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβάλλει στη χρηματοδότηση και τον συντονισμό της ανάπτυξης πρωτοφανούς αριθμού πυροσβεστών, αεροσκαφών και εμπειρογνωμόνων έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο του μηχανισμού πολιτικής προστασίας.

777 πυροσβέστες από 14 ευρωπαϊκές χώρες θα τοποθετηθούν στρατηγικά σε περιοχές υψηλού κινδύνου σε όλη την Κύπρο, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο συμμετοχής από την έναρξη του προγράμματος προτοποθέτησης το 2022. Παράλληλα, 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα από τον στόλο της ΕΕ είναι έτοιμα να στηρίξουν τις χώρες που βρίσκονται υπό πίεση.

Καθώς οι περίοδοι δασικών πυρκαγιών γίνονται μεγαλύτερες, νωρίτερα και πιο καταστροφικές, η Επιτροπή διασφαλίζει ότι πρόσθετοι πυροσβέστες, αεροσκάφη και εμπειρογνωμοσύνη είναι έτοιμοι να στηρίξουν τις εθνικές υπηρεσίες όταν και όπου ο κίνδυνος είναι υψηλότερος.

Η απάντηση αυτή υποστηρίζεται από συντονισμό και υποστήριξη όλο το εικοσιτετράωρο. Καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου των δασικών πυρκαγιών, οι εμπειρογνώμονες του Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της ΕΕ θα παρακολουθούν τους κινδύνους και θα στηρίζουν τις αποστολές με τη χρήση μετεωρολογικών και επιστημονικών αναλύσεων. Το Κέντρο θα ενισχύσει την παρακολούθησή του με πρόσθετους εμπειρογνώμονες σε θέματα δασικών πυρκαγιών από τα κράτη μέλη και τις συμμετέχουσες χώρες, καθώς και με ειδικούς από τις εταιρικές σχέσεις της Επιτροπής με επιστημονικά ιδρύματα.

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές θα παρέχει συνεχείς προβλέψεις κινδύνου δασικών πυρκαγιών, ενώ οι δορυφορικές υπηρεσίες της ΕΕ, όπως το Copernicus, θα παρέχουν χαρτογράφηση έκτακτης ανάγκης και γεωχωρική ανάλυση για τη στήριξη της επιτόπιας λήψης αποφάσεων.

Επιπλέον, η ΕΕ θα εγκαινιάσει επίσης το 2026 έναν νέο ευρωπαϊκό περιφερειακό σταθμό πυρόσβεσης στην Κύπρο για την ενίσχυση των ικανοτήτων ετοιμότητας και αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη και την περιοχή της Νότιας Μεσογείου. Ο περιφερειακός πυροσβεστικός σταθμός της Κύπρου θα φιλοξενήσει την εκ των προτέρων τοποθέτηση έξι αεροσκαφών και θα φιλοξενήσει επίσης εκπαιδεύσεις και ασκήσεις για επαγγελματίες πολιτικής προστασίας με στόχο την υποστήριξη της ανταλλαγής γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών.

Επισκόπηση του θερινού στόλου του 2026 που υποστηρίζεται από τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της ΕΕ

• Κροατία: Δύο μεσαία αμφίβια αεροπλάνα.
• Κύπρος: Δύο ελαφρά αεροσκάφη (επιπλέον των τεσσάρων ελαφρών αεροσκαφών που χρηματοδοτούνται από άλλα μέσα της ΕΕ).
• Τσεχία: Δύο ελικόπτερα.
• Γαλλία: Τέσσερα μεσαία αμφίβια αεροπλάνα και ένα ελικόπτερο.
• Ελλάδα: Τέσσερα μεσαία αμφίβια αεροπλάνα.
• Ιταλία: Δύο μεσαία αμφίβια αεροπλάνα.
• Βόρεια Μακεδονία: Δύο ελαφρά αεροπλάνα.
• Πορτογαλία: Δύο ελαφρά αεροπλάνα.
• Ρουμανία: Ένα ελικόπτερο.
• Σλοβακία: Ένα ελικόπτερο.
• Ισπανία: Δύο μεσαία αμφίβια αεροπλάνα.
• Σουηδία: Δύο ελαφρά αεροπλάνα.

Ιστορικό

Μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ, οι χώρες που πλήττονται από δασικές πυρκαγιές μπορούν να ζητήσουν επιχειρησιακή συνδρομή όταν οι εθνικές ικανότητες είναι υπερφορτωμένες. Το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών εξασφαλίζει αδιάλειπτες επιχειρήσεις, συντονίζοντας τις προσφορές βοήθειας και υποστηρίζοντας την ανάπτυξη προσωπικού, εξοπλισμού και εξειδικευμένων ικανοτήτων που παρέχονται από τις συμμετέχουσες χώρες.

Βασικό στοιχείο του ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης καταστροφών είναι η Ευρωπαϊκή Δεξαμενή Πολιτικής Προστασίας, η οποία συγκεντρώνει προδεσμευμένους πόρους αντιμετώπισης που διατίθενται από τις συμμετέχουσες χώρες για ταχεία ανάπτυξη. Αυτά περιλαμβάνουν πυροσβεστικά αεροσκάφη, επίγεια πληρώματα, ιατρικές ομάδες έκτακτης ανάγκης, ικανότητες καταφυγίου και εξειδικευμένους εμπειρογνώμονες εκπαιδευμένους να λειτουργούν σε δύσκολα περιβάλλοντα.

Για να συμπληρώσει αυτούς τους πόρους, η ΕΕ έχει δημιουργήσει το rescEU, ένα στρατηγικό αποθεματικό ικανοτήτων έκτακτης ανάγκης που έχει σχεδιαστεί για την παροχή πρόσθετης στήριξης κατά τη διάρκεια κρίσεων μεγάλης κλίμακας. Περιλαμβάνει πυροσβεστικά αεροσκάφη και ελικόπτερα, ικανότητες ιατρικής εκκένωσης, επιτόπια νοσοκομεία και στρατηγικά αποθέματα βασικών προμηθειών. Οι πόροι rescEU χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν οι εθνικές και συγκεντρωμένες ικανότητες είναι ανεπαρκείς.

Η ΕΕ ενισχύει επίσης την προσέγγισή της όσον αφορά την ολοκληρωμένη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών. Η ανακοίνωση, η οποία παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2026, αναγνωρίζει ότι οι δασικές πυρκαγιές πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω της πρόληψης και της ετοιμότητας για αντίδραση και ανάκαμψη. Αυτό περιλαμβάνει τη στήριξη των τοπίων μέσω της βιώσιμης διαχείρισης της γης και της αποκατάστασης των οικοσυστημάτων, βελτιωμένων εκτιμήσεων κινδύνου δασικών πυρκαγιών και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, ενισχυμένης ετοιμότητας των κοινοτήτων και ισχυρότερης συνεργασίας. Η προσέγγιση αποσκοπεί στη μείωση των κινδύνων δασικών πυρκαγιών, αυξάνοντας παράλληλα τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της Ευρώπης σε όλο και πιο συχνές και έντονες περιόδους πυρκαγιών.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Matt Palmer on Unsplash