Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας δημοσίευσαν νέα κοινή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων (ΣΓΠ) – του κύριου εργαλείου εμπορικής πολιτικής της ΕΕ για τη στήριξη των εξαγωγών των αναπτυσσόμενων χωρών προς την Ένωση. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι το σύστημα εξακολουθεί να συμβάλλει στην οικονομική πρόοδο και τη βιώσιμη ανάπτυξη στις δικαιούχους χώρες. Το ΣΓΠ, το οποίο προσφέρει μονομερώς πρόσβαση στις αγορές της ΕΕ με χαμηλούς ή μηδενικούς δασμούς, εξακολουθεί να αποτελεί πηγή σταθερότητας και προβλεψιμότητας σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας.
Η έκθεση καλύπτει την εφαρμογή και τον αντίκτυπο του ΣΓΠ κατά την περίοδο 2023-2025 μέσω των τριών ρυθμίσεών του [τυποποιημένο ΣΓΠ, ΣΓΠ+ και «Όλα εκτός από όπλα» (ΟΕΟ)]. Το 2024 η ΕΕ εισήγαγε εμπορεύματα αξίας σχεδόν 60 δισ. ευρώ στο πλαίσιο των προτιμήσεων του ΣΓΠ, προς όφελος των χωρών-εταίρων, καθώς και των εισαγωγέων και των καταναλωτών της ΕΕ. Οι δικαιούχες χώρες του ΣΓΠ έτυχαν προτιμησιακής δασμολογικής μεταχείρισης με αποτέλεσμα εξοικονόμηση περίπου 5 δισ. ευρώ. Η μεγαλύτερη κατηγορία δικαιούχων παρέμεινε οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, οι οποίες επωφελήθηκαν από περισσότερα από 3 δισ. ευρώ του συνόλου στο πλαίσιο του μέσου «Όλα εκτός από όπλα» (ΟΕΟ). Συνολικά, το Μπανγκλαντές, η Ινδία και το Πακιστάν ήταν οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι του συστήματος και ο τομέας της ένδυσης ήταν ο κορυφαίος τομέας, αντιπροσωπεύοντας το 59 % του συνόλου των εμπορικών συναλλαγών με τη χρήση προτιμήσεων του ΣΓΠ.
ΣΓΠ που στηρίζει τη βιωσιμότητα και τη χρηστή διακυβέρνηση
Πέρα από τα εμπορικά και οικονομικά οφέλη του, το ΣΓΠ εξακολουθεί να αποτελεί ελκυστικό και αποτελεσματικό κίνητρο για τη βιώσιμη ανάπτυξη στις δικαιούχους χώρες στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των εργασιακών δικαιωμάτων, των περιβαλλοντικών και κλιματικών ζητημάτων, του κράτους δικαίου, του ελέγχου των ναρκωτικών και της καταπολέμησης της διαφθοράς. Η παρακολούθηση και η δέσμευση της ΕΕ στο πλαίσιο του ΣΓΠ διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη στήριξη της προόδου τους. Επιπλέον, τα έργα εταιρικής σχέσης της ΕΕ μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από αυτές τις προκλήσεις μέσω της συνεργασίας και ειδικών ανά χώρα μέτρων.
Η έκθεση συνοδεύεται από εννέα ειδικά ανά χώρα έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD) για καθέναν από τους οκτώ σημερινούς δικαιούχους του ΣΓΠ+ (Βολιβία, Πράσινο Ακρωτήριο, Κιργιζία, Μογγολία, Πακιστάν, Φιλιππίνες, Σρι Λάνκα και Ουζμπεκιστάν) και μία για τις τρεις χώρες ΟΕΟ στο πλαίσιο ενισχυμένης δέσμευσης (Μπανγκλαντές, Καμπότζη και Μιανμάρ).
Οι δικαιούχοι του ΣΓΠ εξακολουθούν, γενικά, να σημειώνουν πρόοδο προς την αειφόρο ανάπτυξη και την τήρηση των διεθνών αρχών και προτύπων που αποτελούν μέρος των προϋποθέσεων του ΣΓΠ. Πολλοί σημερινοί δικαιούχοι του ΣΓΠ+ ενίσχυσαν τη νομοθεσία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεσμικές ρυθμίσεις, ενώ οι περισσότεροι δικαιούχοι του ΣΓΠ+ σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά τα εργασιακά δικαιώματα κατά την περίοδο που καλύπτει η έκθεση. Πολλοί δικαιούχοι του ΣΓΠ+ παρέμειναν επίσης προσηλωμένοι στην προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και τη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές. Η χρηστή διακυβέρνηση όσον αφορά τον έλεγχο των ναρκωτικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς βελτιώθηκε σε ορισμένες χώρες.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή των δεσμεύσεων του ΣΓΠ+. Αυτές αφορούν ιδίως τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της ανεπαρκούς ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και της περιορισμένης πρόσβασης σε μέσα έννομης προστασίας και λογοδοσίας για παραβιάσεις και καταπατήσεις. Ομοίως, όσον αφορά τα εργασιακά δικαιώματα, η εφαρμογή και η επιβολή παραμένουν άνισες και οι επιθεωρήσεις εργασίας αντιμετωπίζουν συχνά περιορισμούς ικανότητας.
Όσον αφορά το μέλλον, οι οικονομικές προοπτικές των περισσότερων δικαιούχων χωρών του ΣΓΠ αναμένεται να συνεχίσουν να βελτιώνονται, με αρκετές από αυτές να βρίσκονται σε καλό δρόμο για να αποσυρθούν από το καθεστώς των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών του ΟΗΕ. Ωστόσο, το ΣΓΠ θα παραμείνει σημαντικό, καθώς θα συνοδεύει την αποφοίτηση των δικαιούχων κατά τη διάρκεια μεταβατικών περιόδων.
Ιστορικό
Το ΣΓΠ είναι η κύρια μονομερής εμπορική πολιτική της ΕΕ για τη στήριξη των χωρών χαμηλού και χαμηλότερου μέσου εισοδήματος όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας, την οικονομική μεγέθυνση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Μειώνει ή καταργεί τους εισαγωγικούς δασμούς στα προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ και καλύπτουν 65 δικαιούχους χώρες, αριθμός που αντιστοιχεί σε πάνω από 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ) επωφελούνται από αδασμολόγητη και χωρίς ποσοστώσεις πρόσβαση. Η εν λόγω προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ εξαρτάται από την τήρηση των διεθνών προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα εργασιακά δικαιώματα, το περιβάλλον και το κλίμα, καθώς και από τη χρηστή διακυβέρνηση όσον αφορά τον έλεγχο των ναρκωτικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Η έκθεση αντικατοπτρίζει τη συνεργασία της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) με τις αρχές των δικαιούχων, την κοινωνία των πολιτών, τους κοινωνικούς εταίρους και τις επιχειρηματικές κοινότητες, μεταξύ άλλων μέσω αποστολών παρακολούθησης στους δικαιούχους του ΣΓΠ+, καθώς και μέσω ενισχυμένης συνεργασίας με ορισμένους βασικούς δικαιούχους του καθεστώτος ΟΕΟ.
Πρόκειται για την τελευταία έκθεση στο πλαίσιο του ισχύοντος κανονισμού ΣΓΠ. Σηματοδοτεί τη μετάβαση στον νέο κανονισμό ΣΓΠ με ενισχυμένες απαιτήσεις βιωσιμότητας και διαφάνειας. Η τακτική παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μέρος της εφαρμογής του ΣΓΠ, όπως επιβεβαιώνεται στον νέο κανονισμό ΣΓΠ. Ο νέος κανονισμός ΣΓΠ της ΕΕ για την περίοδο 2027-2036 εκδόθηκε στις 17 Ιουνίου 2026 και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 22 Ιουνίου 2026. Θα εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Fateme Alaei on Unsplash