Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια πρώτη δέσμη πιλοτικών δράσεων για την επιτάχυνση της μετάβασης της Ευρώπης σε μια κυκλική οικονομία, με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των πλαστικών υλών . Με τη βελτιστοποίηση της ανακύκλωσης των πλαστικών, τα μέτρα αυτά θα απελευθερώσουν περαιτέρω το δυναμικό της ενιαίας αγοράς και θα ενισχύσουν την οικονομική ασφάλεια, τη στρατηγική αυτονομία, την ανταγωνιστικότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα της ΕΕ. Αυτό συνάδει με την ανάλυση της έκθεσης Draghi, στην οποία επισημαίνονται η κυκλικότητα και η αποδοτική χρήση των πόρων ως βασικοί μοχλοί για την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.
Για να επιταχυνθεί η μετάβαση στην κυκλικότητα, η Επιτροπή ακολουθεί προσέγγιση δύο σταδίων. Στο πρώτο βήμα, καθώς η πίεση σε ορισμένους τομείς είναι έντονη, αυτή η δέσμη πιλοτικών μέτρων περιλαμβάνει ένα σύνολο συγκεκριμένων βραχυπρόθεσμων δράσεων για τη στήριξη της κυκλικότητας, ιδίως στον τομέα των πλαστικών, ενθαρρύνοντας παράλληλα τις επενδύσεις και την καινοτομία γενικότερα. Δεύτερον, το 2026 η Επιτροπή θα προτείνει πράξη για την κυκλική οικονομία με περαιτέρω οριζόντια μέτρα που θα βελτιώσουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.
Η κυκλική οικονομία αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τον τομέα των πλαστικών. Στοιχεία από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι οι κυκλικές λύσεις μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές του τομέα που σχετίζονται με το κλίμα κατά 45 %, να απαλλάξουν τη χρήση ενέργειας από τις ανθρακούχες εκπομπές και να βελτιώσουν το εμπορικό ισοζύγιο του τομέα κατά 18 δισ. EUR ετησίως έως το 2050.
Ο τομέας της ανακύκλωσης πλαστικών αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις: κατακερματισμένες αγορές ανακυκλωμένων υλικών, υψηλό ενεργειακό κόστος, ασταθείς τιμές παρθένων πλαστικών και αθέμιτος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες. Οι προκλήσεις αυτές έχουν ήδη διογκωθεί, με μειωμένη χρήση της παραγωγικής ικανότητας και οικονομικές απώλειες για τους ανακυκλωτές της ΕΕ, οι οποίες απειλούν τους στόχους κυκλικότητας της ΕΕ και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Αντιμετώπιση του κατακερματισμού της αγοράς
Η απουσία εναρμονισμένων και προβλέψιμων κανόνων σε επίπεδο ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των ανακυκλωμένων πλαστικών έχει οδηγήσει σε κατακερματισμό της αγοράς. Τα μέτρα που παρουσιάστηκαν σήμερα θα συμβάλουν σε μια πιο ολοκληρωμένη αγορά πλαστικών.
Στο πλαίσιο της σημερινής δέσμης μέτρων, η Επιτροπή υποβάλλει εκτελεστική πράξη για τη δημιουργία κριτηρίων αποχαρακτηρισμού των πλαστικών σε επίπεδο ΕΕ βάσει της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα. Ο καθορισμός προτύπων σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με το πότε τα ανακυκλωμένα υλικά θεωρούνται και πάλι υλικά για επαναχρησιμοποίηση αποτελεί βασικό βήμα για τη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς ανακυκλωμένων πλαστικών, την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών για τους ανακυκλωτές, ιδίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, και τη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού με υψηλής ποιότητας ανακυκλωμένα υλικά σε ολόκληρη την Ευρώπη. Πριν από την τελική έκδοση, το σχέδιο πράξης δημοσιεύεται με σκοπό την υποβολή παρατηρήσεων από το κοινό έως τις 26 Ιανουαρίου 2026.
Η Επιτροπή υποβάλλει επίσης προς ψηφοφορία από τα κράτη μέλη εκτελεστική πράξη σχετικά με το ανακυκλωμένο περιεχόμενο πλαστικών φιαλών ποτών μίας χρήσης από PET στο πλαίσιο της οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης. Οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για τους φορείς χημικής ανακύκλωσης πλαστικών, διασφαλίζοντας ότι τα χημικά ανακυκλωμένα πλαστικά συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης της ΕΕ υπό ορισμένες προϋποθέσεις και συμπληρωματικά προς τα μηχανικά ανακυκλωμένα πλαστικά. Ένα σαφέστερο κανονιστικό πλαίσιο αναμένεται επίσης να βελτιώσει την ασφάλεια δικαίου, συμβάλλοντας στην απελευθέρωση των επενδύσεων στη χημική ανακύκλωση σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να δρομολογήσει εκ νέου και να ενισχύσει τη Συμμαχία για την Κυκλικότητα των Πλαστικών, ενισχύοντας την ως διαρθρωμένη και χωρίς αποκλεισμούς πλατφόρμα συνεργασίας σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα των πλαστικών, όπου τα ενδιαφερόμενα μέρη της βιομηχανίας, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή μπορούν να προσδιορίσουν από κοινού κοινές προτεραιότητες και να αντιμετωπίσουν βασικές προκλήσεις που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα και την κυκλικότητα του ευρωπαϊκού τομέα πλαστικών.
Διασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού
Για να διασφαλιστεί ο θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ των πλαστικών που κατασκευάζονται στην ΕΕ και των εισαγόμενων πλαστικών, η Επιτροπή δημιουργεί χωριστούς τελωνειακούς κωδικούς για τα παρθένα και τα ανακυκλωμένα πλαστικά. Αυτό θα στηρίξει την επιβολή των κανόνων της ΕΕ για τα εισαγόμενα πλαστικά από τις τελωνειακές αρχές και τις εθνικές αρχές εποπτείας της αγοράς.
Η Επιτροπή ανακοινώνει επίσης προσπάθειες παρακολούθησης για τις ενωσιακές και παγκόσμιες αγορές παρθένων και ανακυκλωμένων πλαστικών, οι οποίες θα τροφοδοτήσουν πιθανά εμπορικά μέτρα για τη διασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ των πλαστικών που παράγονται στην ΕΕ και των εισαγόμενων πλαστικών. Η Επιτροπή θα προβεί σε απολογισμό των μέτρων αυτών κατά τη διάρκεια του 2026.
Ενθάρρυνση των επενδύσεων και της καινοτομίας
Η Επιτροπή θα εντείνει τη στήριξη για κυκλικά έργα, αξιοποιώντας τη συνεργασία με τις εθνικές τράπεζες και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Θα στηρίξει τους διαπεριφερειακούς κόμβους κυκλικότητας με τη δημιουργία πιλοτικού εργαλείου συντονισμού της ανταγωνιστικότητας (CCT). Οι κόμβοι θα ενθαρρύνουν την έξυπνη εξειδίκευση και τη διασυνοριακή συνεργασία για την κλιμάκωση της ανακύκλωσης και των κυκλικών πρακτικών.
Αξιολόγηση των επιπτώσεων της οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης
Η Επιτροπή δρομολόγησε σήμερα δημόσια διαβούλευση και πρόσκληση υποβολής στοιχείων για την αξιολόγηση της οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης (SUPD). Αυτό είναι το πρώτο βήμα για την εξέταση του βαθμού στον οποίο η οδηγία έχει μειώσει τον αντίκτυπο ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο θαλάσσιο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία, προωθώντας παράλληλα μια κυκλική, καινοτόμο και βιώσιμη οικονομία. Η διαβούλευση και η πρόσκληση υποβολής στοιχείων είναι ανοικτές σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έως τις 17 Μαρτίου 2026.
Ιστορικό
Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τη μετάβασή της σε μια κυκλική οικονομία. Η συνετή χρήση των περιορισμένων φυσικών πόρων είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της οικονομικής ασφάλειας, της ανταγωνιστικότητας και της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Μολονότι η ΕΕ πρωτοστατεί στις πολιτικές κυκλικότητας, η πρόοδος υπήρξε αργή. Το 2024, το 12,2 % των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ προέρχονταν από ανακυκλωμένα υλικά, ποσοστό που συνιστά μέτρια αύξηση από το 11,2 % το 2015. Για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ, καθώς και στην πυξίδα ανταγωνιστικότητας, στην καθαρή βιομηχανική συμφωνία και στο σχέδιο δράσης REsourceEU, η Ευρώπη πρέπει να άρει τα εμπόδια στις κυκλικές πρακτικές.
Στόχος της ΕΕ είναι να καταστεί ο παγκόσμιος ηγέτης στην κυκλική οικονομία έως το 2030, όπως περιγράφεται στην Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας. Ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή είναι η πράξη για την κυκλική οικονομία, η οποία πρόκειται να εγκριθεί έως το τέλος του 2026. Η παρούσα πράξη θα συμβάλει στη δημιουργία ενιαίας αγοράς για τα ανακυκλωμένα υλικά, βελτιώνοντας την προσφορά και τη ζήτησή τους εντός της ΕΕ.
Τα μέτρα εκπληρώνουν την υπόσχεση της προέδρου φον ντερ Λάιεν από την ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης τον Σεπτέμβριο του 2025 για την επιτάχυνση της μετάβασης της Ευρώπης σε μια κυκλική οικονομία. Εστιάζοντας σε βασικούς τομείς και θεσπίζοντας στοχευμένα πρακτικά μέτρα, η δέσμη αυτή θέτει τις βάσεις για μια ισχυρή πράξη για την κυκλική οικονομία το 2026.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Killari Hotaru on Unsplash
