Τι περιλαμβάνεται στη φετινή εαρινή δέσμη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου;
Η εαρινή δέσμη μέτρων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026 περιλαμβάνει:
- εισαγωγική ανακοίνωση σχετικά με τα κύρια στοιχεία της εαρινής δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·
- εκθέσεις ανά χώρα στις οποίες προσδιορίζονται οι κύριες οικονομικές, διαρθρωτικές, εργασιακές και κοινωνικές προκλήσεις των κρατών μελών·
- ειδικές ανά χώρα συστάσεις (ΣΑΧ) για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις·
- Έκθεση βάσει του άρθρου 126 παράγραφος 3 για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των κρατών μελών της ΕΕ με τα κριτήρια του ελλείμματος και του χρέους. Με βάση την αξιολόγηση που περιλαμβάνεται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή προτείνει στο Συμβούλιο να κινήσει διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τη Βουλγαρία·
- Σύσταση της Επιτροπής για απόφαση του Συμβουλίου δυνάμει του άρθρου 126 παράγραφος 12 της ΣΛΕΕ για την κατάργηση της απόφασης (ΕΕ) 2024/2128 του Συμβουλίου σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στη Μάλτα.
- Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με Δημοσιονομικούς Στατιστικούς Πίνακες που περιέχει βασικά στοιχεία σχετικά με την αξιολόγηση των δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών·
- Εκθέσεις εποπτείας μετά το πρόγραμμα για την αξιολόγηση των ικανοτήτων αποπληρωμής των κρατών μελών που έχουν επωφεληθεί από προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής. Στόχος είναι να αξιολογηθεί η οικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση των κρατών μελών, ώστε να διασφαλιστεί ότι διατηρούν την ικανότητά τους να εξυπηρετούν το χρέος τους·
- Αξιολόγηση του αναθεωρημένου εθνικού μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού διαρθρωτικού σχεδίου (ΠΜΔΣ) των Κάτω Χωρών. Τα ΠΜΔΣ καθορίζουν τη δέσμευση των κρατών μελών για ανώτατα όρια καθαρών δαπανών, καθώς και για δημόσιες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις προτεραιότητας. Μετά τις γενικές εκλογές, οι Κάτω Χώρες υπέβαλαν αναθεωρημένο σχέδιο. Σήμερα, η Επιτροπή παρέχει την αξιολόγησή της και δημοσιεύει τη σύστασή της για σύσταση του Συμβουλίου για την έγκριση ενός τέτοιου σχεδίου·
- Κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση που παρουσιάζουν κοινές προτεραιότητες για τις εθνικές πολιτικές απασχόλησης και παρέχουν τη νομική βάση για τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις στον τομέα της απασχόλησης και στον κοινωνικό τομέα.
Ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2026;
Η εαρινή δέσμη μέτρων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2026 καθορίζει τις προτεραιότητες για συντονισμένη δράση της ΕΕ με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας, της κοινωνικής συνοχής και της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ.
Με βάση την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας, επικεντρώνεται σε βασικές προτεραιότητες της Ένωσης: απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού της ενιαίας αγοράς, κάλυψη του χάσματος καινοτομίας, επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων και προώθηση των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων.
Η δέσμη καλεί τα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τις αποταμιεύσεις σε παραγωγικές επενδύσεις, μεταξύ άλλων μέσω εθνικών μέτρων για την οικοδόμηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, οι ΣΑΧ του 2026 αποσκοπούν επίσης στη γεφύρωση του χάσματος καινοτομίας της Ευρώπης και στην τόνωση των επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α). Συνιστάται στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν στο έπακρο την ενιαία αγορά για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και τη διασφάλιση αποτελεσματικών θεσμικών πλαισίων.
Η δέσμη μέτρων τονίζει περαιτέρω την ανάγκη να αυξηθεί η διοικητική αποτελεσματικότητα, να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος και να προωθηθούν οι ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Η Επιτροπή τονίζει επίσης την ανάγκη αμυντικής ετοιμότητας, η οποία υποστηρίζεται από πρωτοβουλίες όπως η δράση για την ασφάλεια στην Ευρώπη (SAFE).
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην ανάγκη επιτάχυνσης της οικονομικά προσιτής μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας, ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και ευθυγράμμισης με τους κλιματικούς στόχους για το 2030. Οι συστάσεις κυμαίνονται από την ανάγκη σταδιακής κατάργησης των επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων που δεν είναι στοχευμένες και προσωρινές και την ανάπτυξη υποδομών μέσω της απαλλαγής της βιομηχανίας και των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές έως τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Οι συστάσεις καλούν επίσης τα κράτη μέλη να επενδύσουν στο ανθρώπινο κεφάλαιο για την τόνωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας και την προώθηση ποιοτικών θέσεων εργασίας. Η δέσμη τονίζει περαιτέρω την ανάγκη αντιμετώπισης της κρίσης του κόστους ζωής με την ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης, την ενίσχυση της μακροχρόνιας φροντίδας, καθώς και των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης.
Τέλος, φέτος μια ενισχυμένη εδαφική διάσταση αντικατοπτρίζεται επίσης στις ΣΑΧ, καθώς και στην ανάγκη αύξησης της εδαφικής συνοχής και της προσφοράς και της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης.
Πώς αντιμετωπίζει το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο τη συνεχιζόμενη οικονομική προσιτότητα της στεγαστικής κρίσης στην Ευρώπη;
Για πρώτη φορά, κάθε έκθεση χώρας περιλαμβάνει ειδικό παράρτημα για τη στέγαση, το οποίο παρέχει εκτενή ανάλυση της στεγαστικής αγοράς σε καθένα από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Επιτροπή έχει ως στόχο να βοηθήσει τα κράτη μέλη να σχεδιάσουν αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις για οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση, λαμβάνοντας υπόψη το ειδικό πλαίσιο κάθε χώρας. Οι συστάσεις περιλαμβάνουν διάφορα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης του αποθέματος κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης, της αύξησης της συνολικής προσφοράς στέγασης, της απλούστευσης και της επιτάχυνσης της αδειοδότησης για τον εξορθολογισμό των διαδικασιών χρήσης γης και σχεδιασμού.
Οι εργασίες αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού σχεδίου οικονομικά προσιτής στέγασης που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και συμπληρώνουν ορισμένες άλλες πρωτοβουλίες, όπως η πρόσφατα δρομολογηθείσα ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση και ο επικείμενος νόμος για την οικονομικά προσιτή στέγαση.
Ποια είναι η σχέση μεταξύ της εαρινής δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2028-2034);
Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για τα έτη 2028-2034, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θα χρησιμεύσει ως το κύριο πλαίσιο αναφοράς για τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΠΕΣ).
Σύμφωνα με την πρόταση, το ΕΠΠΑ αντιμετωπίζει αποτελεσματικά το σύνολο ή σημαντικό υποσύνολο των προκλήσεων που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
Για τον σκοπό αυτό, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2026 παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την ευθυγράμμιση των εθνικών και περιφερειακών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων με τις προτεραιότητες της ΕΕ. Χρησιμεύει επίσης ως βασική αναλυτική βάση για τον προσδιορισμό και την ιεράρχηση συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών και επενδυτικών αναγκών για βασικούς τομείς πολιτικής σε κάθε κράτος μέλος.
Οι συγκεκριμένες προτάσεις για μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις και άλλες παρεμβάσεις που θα συμπεριληφθούν στα σχέδια ΕΠΜ θα υποβληθούν από το εθνικό και/ή περιφερειακό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των εν λόγω απαιτήσεων και της συνταγματικής και θεσμικής δομής και των αρμοδιοτήτων εντός κάθε κράτους μέλους.
Ποια είναι η σχέση μεταξύ της εαρινής δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας;
Η εαρινή δέσμη μέτρων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου διαδραματίζει καίριο ρόλο στην παρακολούθηση της εφαρμογής του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), καθώς παρέχει αξιολόγηση της προόδου που έχουν σημειώσει τα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή των οικείων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ). Αυτό θα συμβάλει στο να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη βρίσκονται σε καλό δρόμο για την εκπλήρωση των δεσμεύσεών τους και την επίτευξη των στόχων του ΜΑΑ.
Καθώς ο ΜΑΑ πλησιάζει στο τέλος του το 2026, ο κύκλος του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μεταφέρθηκε πέρυσι σε ένα ενοποιημένο σύνολο ΣΑΧ, καταργώντας σταδιακά την προσέγγιση που θεσπίστηκε κατά τα προηγούμενα στάδια της εφαρμογής του ΜΑΑ.
Η εαρινή δέσμη μέτρων του 2026 παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές και επενδυτικές προτεραιότητες σε κάθε κράτος μέλος με βάση ανάλυση διεύρυνσης για τον προσδιορισμό των σχετικών διαρθρωτικών προκλήσεων. Αυτό θα συμβάλει στη διασφάλιση ομαλής μετάβασης μετά την ολοκλήρωση του ΜΑΑ και θα στηρίξει τη συνέχιση της υλοποίησης μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης της ΕΕ.
Ποιος είναι ο αντίκτυπος της επικείμενης προθεσμίας του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και τι θα συμβεί όταν λήξει ο ΜΑΑ;
Δεδομένου ότι ο ΜΑΑ πρόκειται να ολοκληρωθεί το 2026, στις 4 Μαΐου η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές για τα κράτη μέλη σχετικά με επιχειρησιακές πτυχές που σχετίζονται με την τελική φάση και το κλείσιμό του. Ενημερώνει τα κράτη μέλη σχετικά με τα τελικά στάδια της υλοποίησης του προγράμματος έως το τέλος του 2026 και τις εφαρμοστέες διαδικασίες και υποχρεώσεις μετά το 2026.
Προτεραιότητα το 2026 είναι η επιτυχής ολοκλήρωση του ΜΑΑ και η τήρηση των αντίστοιχων προθεσμιών:
- 31 Αυγούστου 2026 για την ολοκλήρωση όλων των οροσήμων και των στόχων·
- 30 Σεπτεμβρίου 2026 για την υποβολή από τα κράτη μέλη της τελευταίας αίτησης πληρωμής·
- 31 Δεκεμβρίου 2026 για την πραγματοποίηση εκταμιεύσεων από την Επιτροπή.
Παρά το γεγονός ότι ο ΜΑΑ αποτελεί προσωρινό μέσο για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να ανακάμψουν από την οικονομική κρίση της νόσου COVID-19 και να στηρίξουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις τους, ο αντίκτυπος του ΜΑΑ θα συνεχιστεί και μετά το 2026.
Τα οφέλη των μεταρρυθμίσεων που υποστηρίζονται από τον ΜΑΑ θα γίνονται ολοένα και πιο ορατά κατά τα επόμενα έτη, ενώ ορισμένες επενδύσεις του ΜΑΑ, ιδίως εκείνες που διοχετεύονται μέσω χρηματοδοτικών μέσων, θα επηρεάσουν την πραγματική οικονομία μόνο το 2027 και μετέπειτα.
Ποια είναι τα κύρια θέματα των ΣΑΧ προς τα κράτη μέλη;
Όπως και πέρυσι, οι ΣΑΧ εστιάζουν στους πυλώνες και τους οριζόντιους παράγοντες διευκόλυνσης της ανταγωνιστικότητας και, ως εκ τούτου, καλούν τα κράτη μέλη να αναλάβουν πολιτική δράση για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Επιπλέον, τα κράτη μέλη έλαβαν επίσης σύσταση για τη διασφάλιση της ταχείας εκτέλεσης των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής.
Όπως κάθε χρόνο, οι δημοσιονομικές ΣΑΧ καθορίζουν τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις δημοσιονομικές πολιτικές που αναμένεται να ακολουθήσουν τα κράτη μέλη.
Με την ολοκλήρωση της περιόδου υλοποίησης του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), οι φετινές ΣΑΧ δεν καλούν τα κράτη μέλη να επιταχύνουν την υλοποίηση των οικείων ΣΑΑ. Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι σημαντικό να διατηρηθούν οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις που υποστηρίζονται και υλοποιούνται στο πλαίσιο του ΜΑΑ, ιδίως εκείνες που αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που προσδιορίζονται στις ΣΑΧ. Για τον σκοπό αυτό, εκδόθηκε γενική σύσταση προς όλα τα κράτη μέλη: «Διασφάλιση της συνέχειας των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που υλοποιούνται στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.».
Πώς ευθύνεται η εαρινή δέσμη μέτρων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την κρίση στη Μέση Ανατολή, ιδίως όσον αφορά την ενέργεια;
Η προώθηση της μετάβασης της ΕΕ σε καθαρές μορφές ενέργειας παραμένει ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προστασία της οικονομίας και των πολιτών μας από τις υψηλές τιμές της ενέργειας που προκαλούνται από κρίσεις, όπως στη Μέση Ανατολή. Η αντικατάσταση των ακριβών εισαγωγών ορυκτών καυσίμων με καθαρή, εγχώρια ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Είναι επίσης σημαντικό να εξασφαλιστεί οικονομικά προσιτή ενέργεια για την οικονομία του μέλλοντος.
Ως εκ τούτου, η εαρινή δέσμη μέτρων καλεί τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να επιταχύνουν τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Αυτό απαιτεί ταχύτερη εφαρμογή του σχεδίου REPowerEU και των ΣΑΧ που σχετίζονται με την ενέργεια. Για τον σκοπό αυτό, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να επιταχύνουν την ανάπτυξη καθαρής, εγχώριας ενέργειας, να ενισχύσουν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και να αυξήσουν τη δυναμικότητα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο προωθεί επίσης την ενεργειακή απόδοση και τον εξηλεκτρισμό σε όλα τα κτίρια, τις μεταφορές και τη βιομηχανία. Από κοινού, οι προσπάθειες αυτές θα μειώσουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και θα περιορίσουν την έκθεση σε ασταθείς παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» συνέβαλε στη χρηματοδότηση κρίσιμων διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών, ενισχύοντας έτσι τις διασυνδέσεις και στηρίζοντας την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης και βιώσιμης ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας και μιας πραγματικής Ενεργειακής Ένωσης. Το επικείμενο σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό θα θέσει έναν φιλόδοξο στόχο εξηλεκτρισμού και μέτρα για την αντιμετώπιση των φραγμών στους τομείς της βιομηχανίας, των μεταφορών και των κτιρίων. Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης νομοθετική πρόταση σχετικά με τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, διασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται λιγότερο από το φυσικό αέριο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη μετριασμού των βραχυπρόθεσμων οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης, ιδίως δεδομένου ότι πλήττει δυσανάλογα τα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος. Η εαρινή δέσμη μέτρων, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι τα μέτρα έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και δημοσιονομικά βιώσιμα. Είναι σημαντικό ότι τα μέτρα αυτά πρέπει να σχεδιαστούν κατά τρόπο ώστε να διατηρηθούν τα κίνητρα τιμών για τη μείωση της ζήτησης ορυκτών καυσίμων.
Ποια είναι η θέση της Επιτροπής όσον αφορά την αύξηση της δημοσιονομικής ευελιξίας στο πλαίσιο της οικονομικής διακυβέρνησης, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών επιπτώσεων των πρόσφατων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή;
Η Επιτροπή έχει επίγνωση των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών του τρέχοντος ενεργειακού κλυδωνισμού, καθώς και της σημασίας της στήριξης των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με παράλληλη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης.
Δεδομένων των αναγκαίων επενδύσεων στη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και κατόπιν αιτήματος του κράτους μέλους, η Επιτροπή προτείνει να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να ζητήσουν την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής (NEC) για την άμυνα σε μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας, με προσωρινό και περιορισμένο τρόπο.
Αυτή η πιθανή παράταση θα περιλαμβάνει μέτρα, που έχουν ληφθεί από τον Φεβρουάριο του 2026, τα οποία μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και, ως εκ τούτου, ενισχύουν την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Εντός του υφιστάμενου ανώτατου ορίου (1,5 % του ΑΕΠ) για πρόσθετες αμυντικές δαπάνες στο πλαίσιο του ΕΑΟΕ, θα εφαρμοστεί ειδικό ετήσιο ανώτατο όριο για την περίοδο 2026-2028 (0,3 % του ΑΕΠ) και σωρευτικό ανώτατο όριο (0,6 % του ΑΕΠ) κατά την ίδια περίοδο ειδικά για μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας. Είναι σημαντικό ότι η προσέγγιση αυτή διασφαλίζει ότι όλες οι διασφαλίσεις δημοσιονομικής βιωσιμότητας παραμένουν πλήρως σε ισχύ.
Για να διασφαλιστεί η ίση μεταχείριση, τα κράτη μέλη που ενδέχεται να έχουν ήδη χρησιμοποιήσει πλήρως την ευελιξία στο πλαίσιο του ΕΑΟΕ για την αύξηση των αμυντικών δαπανών θα μπορούσαν να λάβουν προσωρινή και περιορισμένη πρόσθετη ευελιξία υπό τους ίδιους όρους με τα άλλα κράτη μέλη. Στις περιπτώσεις αυτές, η Επιτροπή θα πρέπει να επανεκτιμήσει κατά πόσον οι αποκλίσεις δεν θέτουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.
Σε ποιον βαθμό τα κράτη μέλη αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες τους και πώς λαμβάνεται αυτό υπόψη στο πλαίσιο του μεταρρυθμισμένου δημοσιονομικού πλαισίου;
Στο πλαίσιο του σχεδίου ReArm Europe/Readiness 2030, η Επιτροπή έχει καθορίσει ένα πλαίσιο για την εφαρμογή της ευελιξίας για τις αμυντικές δαπάνες στο πλαίσιο του μεταρρυθμισμένου δημοσιονομικού πλαισίου.
Η ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποκλίνουν προσωρινά από την πορεία των καθαρών δαπανών που συνιστά το Συμβούλιο, διευκολύνοντας τη μετάβαση σε υψηλότερες αμυντικές δαπάνες σε εθνικό επίπεδο και διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους. Επιτρέπει ευελιξία για μέγιστο ποσοστό 1,5 % του ΑΕΠ σε πρόσθετες αμυντικές δαπάνες έως το 2028. Μέχρι στιγμής, 18 κράτη μέλη έχουν ζητήσει την ενεργοποίηση της ρήτρας. Η χρήση αυτής της ευελιξίας θα πρέπει να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση των ικανοτήτων άμυνας και ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην προστασία των πολιτών της.
Οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά εκτός από το πρόσθετο περιθώριο ελιγμών για τις αμυντικές δαπάνες. Καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου ενεργοποίησης του NEC, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τη συμμόρφωση με τις πορείες των καθαρών δαπανών που συνέστησε το Συμβούλιο. Οι αποκλίσεις από τη συνιστώμενη πορεία των καθαρών δαπανών, εκτός από εκείνες που καλύπτονται από το ΕΣΑ για την άμυνα, θα εξακολουθήσουν να καταγράφονται στον λογαριασμό ελέγχου που παρακολουθεί τις αποκλίσεις από τη συνιστώμενη πορεία των καθαρών δαπανών.
Χάρη στην ενεργοποίηση του ΕΣΑ για τις αμυντικές δαπάνες και άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ, όπως το SAFE, οι αμυντικές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν σημαντικά στην ΕΕ, φθάνοντας το προβλεπόμενο 2,0 % του ΑΕΠ το 2027 (από 1,5 % το 2024) σύμφωνα με τη μεθοδολογία της COFOG.
Ποια κράτη μέλη έχουν ζητήσει την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής μέχρι στιγμής;
Μέχρι σήμερα, 18 κράτη μέλη έχουν ζητήσει την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής (NEC) στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Το ΕΣΑ έχει ενεργοποιηθεί από το Συμβούλιο, κατόπιν σύστασης της Επιτροπής, για 17 κράτη μέλη: Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Κροατία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία και Φινλανδία.
Όσον αφορά την Ισπανία, η Επιτροπή δημοσίευσε θετική αξιολόγηση του ισπανικού αιτήματος για ενεργοποίηση του NEC στις 22 Μαΐου. Το Συμβούλιο θα πρέπει να εκδώσει τη σύστασή του εντός των επόμενων τεσσάρων εβδομάδων.
Πώς αξιολογεί η Επιτροπή τις δημοσιονομικές επιδόσεις των κρατών μελών το 2025 και το 2026;
Στο πλαίσιο της εαρινής δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2026, η Επιτροπή αξιολογεί τις δημοσιονομικές επιδόσεις όλων των κρατών μελών βάσει του μεταρρυθμισμένου πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, το οποίο έχει πλέον επιτύχει σταθερή κατάσταση εφαρμογής.
Έως το 2025, όλα τα κράτη μέλη είχαν υποβάλει τα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδιά τους, ενώ το 2026 η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες υπέβαλαν αναθεωρημένα σχέδια μετά τον σχηματισμό νέων κυβερνήσεων.
Η αξιολόγηση βασίζεται σε διάφορα βασικά στοιχεία: Ετήσιες εκθέσεις προόδου των κρατών μελών που υποβλήθηκαν στα τέλη Απριλίου, εαρινές οικονομικές προβλέψεις 2026 της Επιτροπής και απολογιστικά στοιχεία της Eurostat για το 2024 και το 2025. Τα στοιχεία αυτά επιτρέπουν στην Επιτροπή να αξιολογεί τη συμμόρφωση με τους συνιστώμενους μέγιστους ρυθμούς ανάπτυξης, καθώς και, κατά περίπτωση, την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που στηρίζουν την παράταση της περιόδου δημοσιονομικής προσαρμογής.
Φέτος την άνοιξη, η αξιολόγηση καλύπτει τόσο το 2025 όσο και το 2026. Η αξιολόγηση του 2026, με βάση τις εαρινές οικονομικές προβλέψεις 2026 της Επιτροπής, θα επικαιροποιηθεί το φθινόπωρο του 2026 και εκ νέου την άνοιξη του 2027 με βάση τα απολογιστικά στοιχεία για το 2026.
Στο επίκεντρο της αξιολόγησης βρίσκεται η σύγκριση μεταξύ της παρατηρούμενης και της προβλεπόμενης αύξησης των καθαρών δαπανών, αφενός, και των μέγιστων ποσοστών αύξησης των καθαρών δαπανών που συνέστησε το Συμβούλιο, αφετέρου. Για τα κράτη μέλη που έχουν ενεργοποιήσει την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, η συμμόρφωση αξιολογείται σωρευτικά, λαμβανομένου υπόψη του κατά πόσον οποιαδήποτε θετική απόκλιση από τα συνιστώμενα ανώτατα όρια εξηγείται από τις αντίστοιχες αυξήσεις των αμυντικών δαπανών.
Ποια μέτρα έλαβε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος στο πλαίσιο της εαρινής δέσμης μέτρων;
Όσον αφορά τα κράτη μέλη που υπόκεινται επί του παρόντος σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ), η Επιτροπή αξιολόγησε τα μέτρα που ελήφθησαν σε συνέχεια των συστάσεων του Συμβουλίου.
Για τη Μάλτα, η Επιτροπή συνέστησε στο Συμβούλιο να καταργήσει τη ΔΥΕ, καθώς το έλλειμμα μειώθηκε κάτω από το 3 % του ΑΕΠ το 2025 και προβλέπεται να παραμείνει κάτω από το όριο αυτό το 2026 και το 2027.
Για τα άλλα κράτη μέλη που υπόκεινται στη διαδικασία (Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Ουγγαρία, Αυστρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία και Φινλανδία), λαμβανομένης υπόψη της ευελιξίας από την εθνική ρήτρα διαφυγής, κατά περίπτωση, η Επιτροπή αξιολόγησε επίσης ότι έχουν ληφθεί αποτελεσματικά μέτρα στο παρόν στάδιο. Ως εκ τούτου, η ΔΥΕ αναστέλλεται.
Συνιστά η Επιτροπή την κίνηση νέας διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος;
Η Επιτροπή συνέταξε έκθεση δυνάμει του άρθρου 126 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ προκειμένου να αξιολογήσει τη συμμόρφωση με την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ για το έλλειμμα που ορίζει η Συνθήκη. Αυτό αφορά πέντε κράτη μέλη που υπερέβησαν ή σχεδιάζουν να υπερβούν την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ το 2025 και/ή το 2026: Βουλγαρία, Γερμανία, Εσθονία, Λετονία και Σλοβενία.
Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης που περιλαμβάνεται στην έκθεση, η κίνηση διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) είναι δικαιολογημένη για τη Βουλγαρία στο παρόν στάδιο. Αφού εξετάσει τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής σχετικά με την έκθεση, η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο να προτείνει την έναρξη της ΔΥΕ για τη Βουλγαρία, συνιστώντας στο Συμβούλιο να διαπιστώσει την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος, καθώς και την πορεία των καθαρών δαπανών για τη διόρθωσή του.
Για τις άλλες χώρες που καλύπτονται από την έκθεση, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις και να επανεξετάζει την κατάστασή τους σε σχέση με την τιμή αναφοράς για το έλλειμμα το φθινόπωρο, εφόσον αυτό δικαιολογείται.
Πώς αξιολογεί η Επιτροπή την πρόσφατη εξέλιξη των μακροοικονομικών ανισορροπιών;
Ορισμένες μακροχρόνιες ευπάθειες που σχετίζονται με το ιδιωτικό χρέος συνέχισαν να υποχωρούν, ενώ οι κίνδυνοι για το δημόσιο και το εξωτερικό χρέος, την ανταγωνιστικότητα και τη στέγαση απαιτούν παρακολούθηση σε ορισμένα κράτη μέλη. Τα κύρια συμπεράσματα των εμπεριστατωμένων επισκοπήσεων είναι τα εξής:
- Οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν επίμονες σε ορισμένα κράτη μέλη εν μέσω αυξανόμενων τιμών των τροφίμων και αυξήσεων των έμμεσων φόρων και παρά την ασθενή οικονομική δυναμική. Οι πιέσεις στις τιμές σε ορισμένα κράτη μέλη αυξάνουν τις προηγούμενες σωρευτικές αποκλίσεις των τιμών, με κίνδυνο να επηρεάσουν αρνητικά την ανταγωνιστικότητα κόστους. Οι τελευταίες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας ενέχουν τον κίνδυνο να επιδεινώσουν τις πιέσεις στις τιμές.
- Τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών ενισχύθηκαν περαιτέρω, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για μεγάλα ελλείμματα. Σε ορισμένα κράτη μέλη, τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών οφείλονται σε μεγάλα δημόσια ελλείμματα και οδηγούν σε επιδείνωση της κατάστασης του εξωτερικού χρέους.
- Οι δείκτες χρέους των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων συνέχισαν να μειώνονται, αλλά με βραδύτερο ρυθμό, καθώς οι πιστώσεις γενικά ανέκαμψαν, ενώ ο χαμηλότερος ρυθμός αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ ήταν λιγότερο ευνοϊκός για τη μείωση των λόγων χρέους προς το ΑΕΠ. Οι δείκτες δημόσιου χρέους έχουν γενικά αυξηθεί.
- Οι τιμές των κατοικιών επιταχύνθηκαν περαιτέρω το 2025 εν μέσω αύξησης των πραγματικών εισοδημάτων και περιορισμού της προσφοράς κατοικιών, και αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται.
- Ο τραπεζικός τομέας παρέμεινε υγιής, με σε γενικές γραμμές σταθερή κερδοφορία και κεφαλαιοποίηση.
Ποια είναι τα κύρια πορίσματα του πλαισίου κοινωνικής σύγκλισης; Ποιοι είναι οι κύριοι κίνδυνοι και προκλήσεις για την ανοδική κοινωνική σύγκλιση στα κράτη μέλη;
Το πλαίσιο κοινωνικής σύγκλισης περιλαμβάνει ανάλυση δύο σταδίων για την αξιολόγηση των κινδύνων σε όλα τα κράτη μέλη. Στο πρώτο στάδιο, οι πολιτικές για την αγορά εργασίας, τις δεξιότητες και τις κοινωνικές πολιτικές αναλύθηκαν και δημοσιεύθηκαν στην κοινή έκθεση για την απασχόληση 2026, στο πλαίσιο της φθινοπωρινής δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2026 και εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2026.
Στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 2026 η Επιτροπή διενήργησε λεπτομερέστερη επανεξέταση σε δεύτερο στάδιο εννέα κρατών μελών που προσδιορίστηκαν ως δυνητικά αντιμέτωπα με κινδύνους για την κοινωνική σύγκλιση (Βουλγαρία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία και Φινλανδία). Η έκθεση ανέδειξε διάφορες προκλήσεις:
- Φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός: και στα εννέα κράτη μέλη, είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των κοινωνικών μεταβιβάσεων όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας. Παρά την υπάρχουσα υποστήριξη, πολλοί άνθρωποι παραμένουν σε κίνδυνο.
- Έλλειψη εκπαίδευσης και δεξιοτήτων: ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά τη χαμηλή εκπαίδευση ενηλίκων, τις ανεπαρκείς ψηφιακές δεξιότητες και τα υψηλά ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Η τόνωση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο και η βελτίωση της ευθυγράμμισης των δεξιοτήτων των ανθρώπων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας παραμένουν ζωτικής σημασίας.
- Ζητήματα των αγορών εργασίας: ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά νέων εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης και κατάρτισης. Τέσσερις χώρες αντιμετωπίζουν προκλήσεις που συνδέονται με τη χαμηλή απασχόληση και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την καλύτερη ενσωμάτωση των υποεκπροσωπούμενων ομάδων.
Πώς αντικατοπτρίζεται η σύσταση για το ανθρώπινο κεφάλαιο στην έκθεση ανά χώρα και στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις;
Η νέα σύσταση για το ανθρώπινο κεφάλαιο απευθύνεται στην ΕΕ στο σύνολό της και παρέχει κατευθύνσεις σχετικά με τις κοινές προκλήσεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση και την κατάρτιση, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, με έμφαση σε στρατηγικούς τομείς της ΕΕ.
Οι προτεραιότητες που περιγράφονται στη σύσταση έχουν τροφοδοτήσει τις εκθέσεις ανά χώρα και τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που δημοσιεύθηκαν στην εαρινή δέσμη μέτρων.
Φέτος, κάθε κράτος μέλος έχει λάβει τουλάχιστον μία ειδική ανά χώρα σύσταση για την εκπαίδευση και την κατάρτιση.
Ειδικότερα, τα κράτη μέλη λαμβάνουν συστάσεις για την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, την ενίσχυση των βασικών δεξιοτήτων, την προώθηση της συμμετοχής στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στους τομείς STEM σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, καθώς και την ενίσχυση της εκπαίδευσης ενηλίκων.
Ποια είναι τα νέα στοιχεία στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 2026; Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Οι προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών το 2026 θέτουν κοινές προτεραιότητες για δικαιότερες και πιο συμπεριληπτικές εθνικές πολιτικές απασχόλησης και κοινωνικές πολιτικές. Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές προσθέτουν νέα στοιχεία σχετικά με:
- Δεξιότητες, εκπαίδευση και κατάρτιση και σύνδεση με την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου Ανθρώπινου Κεφαλαίου.
- Ποιότητα των θέσεων εργασίας και σύνδεση με τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού, σύμφωνα με τον χάρτη πορείας για την ποιότητα των θέσεων εργασίας και το πλαίσιο παρακολούθησης της Επιτροπής Απασχόλησης (EMCO).
- Κρίση του κόστους ζωής και επιπτώσεις στη φτώχεια και την κοινωνική ένταξη, σύμφωνα με τη στρατηγική για την καταπολέμηση της φτώχειας.
Οι προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από το Συμβούλιο και οι γνωμοδοτήσεις θα εκπονηθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) και την Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ). Στη συνέχεια, το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνει επίσημα τις κατευθυντήριες γραμμές.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Christian Lue on Unsplash
