Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, μια ετήσια επισκόπηση που παρέχει συγκριτικά δεδομένα σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και άλλους δείκτες που σχετίζονται με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Τι είναι ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;
Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει την ΕΕ και τα κράτη μέλη στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Παρέχει αντικειμενικά και αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, καθώς και σχετικά με άλλους δείκτες. Αποτελεί ένα από τα διάφορα μέσα της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και υποστηρίζει την παρακολούθηση από την Επιτροπή των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη. Για δεύτερη φορά, ο φετινός πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει επίσης δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς σε όλα τα κράτη μέλη.
Ο πίνακας αποτελεσμάτων συμβάλλει στον εντοπισμό ορθών πρακτικών και τομέων στους οποίους ενδέχεται να απαιτούνται βελτιώσεις. Παρουσιάζει τις τάσεις στη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης με την πάροδο του χρόνου, παρέχοντας επισκόπηση των επιδόσεών τους χωρίς να παρουσιάζει συνολική κατάταξη. Αυτό βασίζεται σε διάφορους δείκτες κοινού ενδιαφέροντος για όλα τα κράτη μέλη.
Ο πίνακας αποτελεσμάτων δεν προωθεί συγκεκριμένο μοντέλο δικαιοσύνης και θέτει όλα τα κράτη μέλη σε ισότιμη βάση. Σε όλα τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης και τις νομικές παραδόσεις, η επικαιρότητα, η ανεξαρτησία και η προσβασιμότητα αποτελούν ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης, τα οποία παρουσιάζονται στον πίνακα αποτελεσμάτων.
Γιατί τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης είναι σημαντικά για την ΕΕ;
Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης είναι απαραίτητα για την εφαρμογή και την επιβολή του δικαίου της ΕΕ και για την προάσπιση του κράτους δικαίου. Συμβάλλουν επίσης στη διαφύλαξη των αξιών στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και τις οποίες συμμερίζονται τα κράτη μέλη. Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης διασφαλίζουν ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους, να ενισχύουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη και να συμβάλλουν στην οικοδόμηση ενός φιλικού προς τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις περιβάλλοντος στην ενιαία αγορά. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ, διότι τα εθνικά δικαστήρια ενεργούν ως δικαστήρια της ΕΕ κατά την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ.
Συνδέονται ο πίνακας αποτελεσμάτων και η έκθεση για το κράτος δικαίου;
Ο πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης και η έκθεση για το κράτος δικαίου αλληλοσυμπληρώνονται: Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης αποτελεί μέρος της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και μία από τις πηγές πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου. Ο πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει συγκριτικά δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, ενώ η έκθεση παρουσιάζει ποιοτική αξιολόγηση των σημαντικών εξελίξεων που σχετίζονται με το κράτος δικαίου και στα 27 κράτη μέλη.
Μετά τις πολιτικές κατευθύνσεις της προέδρου φον ντερ Λάιεν για το 2024, η έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2025 εισήγαγε νέα δεδομένα σχετικά με την ενιαία αγορά, τονίζοντας τον ουσιαστικό ρόλο των αποτελεσματικών και ανεξάρτητων συστημάτων δικαιοσύνης στην προώθηση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος αγοράς.
Φέτος, ο πίνακας αποτελεσμάτων αναπτύχθηκε περαιτέρω ώστε να αντικατοπτρίζει την ανάγκη για πρόσθετες συγκριτικές πληροφορίες που εντοπίστηκαν κατά την κατάρτιση της έκθεσης του 2025 για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβάνοντας, για παράδειγμα, την πρόσβαση σε πληροφορίες για τα ανώτατα όργανα ελέγχου και τη χαρτογράφηση των μητρώων διαφάνειας σε όλα τα κράτη μέλη.
Οι πρόσθετες συγκριτικές πληροφορίες που παρέχονται από τον πίνακα αποτελεσμάτων θα τροφοδοτήσουν την έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου.
Ποιες είναι οι κύριες καινοτομίες στη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;
Η έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων του 2026 περιέχει 12 νέα ή επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία που ενισχύουν την κατανόηση τριών βασικών πτυχών ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης: αποτελεσματικότητα, ποιότητα και ανεξαρτησία.
- Όσον αφορά την ποιότητα, ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 εισάγει νέα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το ποσοστό των αμοιβών νομικής συνδρομής για δικηγόρους σε συγκεκριμένες αστικές υποθέσεις και σχετικά με τις αρχές που συμμετέχουν σε διαδικασίες διαζυγίου εκούσιας δικαιοδοσίας. Παρέχει επίσης επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών, την πρόσβαση των παιδιών στη δικαιοσύνη και την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης.
- Όσον αφορά την ανεξαρτησία, περιέχει αρκετούς νέους και επικαιροποιημένους δείκτες που καλύπτουν τόσο τα δεδομένα αντίληψης από τις τελευταίες έρευνες του Ευρωβαρόμετρου όσο και τις διαρθρωτικές διασφαλίσεις που συλλέγονται με τα ευρωπαϊκά δικαστικά δίκτυα, μεταξύ άλλων σχετικά με τις δοκιμαστικές περιόδους για τους δικαστές, τις εξουσίες των γενικών εισαγγελέων και τα συστήματα κατανομής υποθέσεων στις εισαγγελικές αρχές.
- Όσον αφορά την αποδοτικότητα, ο πίνακας αποτελεσμάτων βασίζεται σε υφιστάμενους δείκτες, ιδίως σε εκείνους που παρέχουν τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και σε εκείνους που αναπτύσσονται σχετικά με την αποδοτικότητα σε συγκεκριμένους τομείς του δικαίου της ΕΕ.
Ο φετινός πίνακας αποτελεσμάτων αναπτύσσει επίσης περαιτέρω δείκτες σχετικούς με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, εισάγοντας νέα και επικαιροποιημένα μέτρα που τονίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ανεξάρτητες αρχές —συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων οργάνων ελέγχου, των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, των πρωτοβάθμιων φορέων επανεξέτασης των δημόσιων συμβάσεων και των προληπτικών φορέων καταπολέμησης της διαφθοράς— συμβάλλουν στην ορθή λειτουργία του.
Πώς μπορούν τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης να έχουν αντίκτυπο στην οικονομία;
Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης που προασπίζουν το κράτος δικαίου έχουν θετικό οικονομικό αντίκτυπο. Όταν τα δικαστικά συστήματα εγγυώνται την επιβολή των δικαιωμάτων και την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς, οι πιστωτές είναι πιθανότερο να δανείζουν, οι επιχειρήσεις αποτρέπονται από την ευκαιριακή συμπεριφορά, το κόστος των συναλλαγών μειώνεται και οι καινοτόμες επιχειρήσεις είναι πιθανότερο να επενδύσουν.
Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης συμβάλλει στην παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης στο πλαίσιο των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σε όλα τα κράτη μέλη.
Πώς εξετάζει ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης;
Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί δείκτες που εξετάζουν τα τρία κύρια χαρακτηριστικά ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης: αποτελεσματικότητα, ποιότητα και ανεξαρτησία.
Αποδοτικότητα
Οι δείκτες που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών περιλαμβάνουν: φόρτος υποθέσεων, εκτιμώμενη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών (χρόνος εκδίκασης), ποσοστό διεκπεραίωσης (λόγος του αριθμού των υποθέσεων που επιλύθηκαν προς τον αριθμό των εισερχόμενων υποθέσεων) και αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων. Ο πίνακας αποτελεσμάτων παρουσιάζει επίσης τη μέση διάρκεια των διαδικασιών σε συγκεκριμένους τομείς στους οποίους εμπλέκεται το δίκαιο της ΕΕ.
Ποιότητα
Η εύκολη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, οι επαρκείς πόροι, τα αποτελεσματικά εργαλεία αξιολόγησης και η χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών αποτελούν βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ποιότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί διάφορους δείκτες για την αξιολόγηση της ψηφιοποίησης, όπως η πρόσβαση σε επιγραμμικές πληροφορίες και σε δικαστικές αποφάσεις, οι ψηφιοποιημένοι δικονομικοί κανόνες, η χρήση ψηφιακής τεχνολογίας από τα δικαστήρια και τις εισαγγελικές αρχές, καθώς και ασφαλή ηλεκτρονικά εργαλεία για την επικοινωνία ή την επιγραμμική πρόσβαση σε φακέλους υποθέσεων.
Ανεξαρτησία
Ο πίνακας αποτελεσμάτων εξετάζει την αντίληψη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, τόσο μεταξύ του ευρέος κοινού όσο και στις επιχειρήσεις. Επιπλέον, παρουσιάζει βασικούς δείκτες που σχετίζονται με την αξιολόγηση της δομής και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης όσον αφορά την προστασία της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Ειδικότερα, η έκδοση του 2026 περιλαμβάνει δείκτες που σχετίζονται με τις διαδικασίες ανάκλησης και εξαίρεσης δικαστών, καθώς και με τους ρόλους διαφόρων αρχών στον διορισμό και την παύση προϊσταμένων εισαγγελιών.
Άλλοι δείκτες σχετικοί με την ενιαία αγορά
Φέτος, ο πίνακας αποτελεσμάτων εξακολουθεί επίσης να αναπτύσσει δείκτες ιδιαίτερης σημασίας για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, στους οποίους έχουν κεντρική σημασία τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης και ο σεβασμός του κράτους δικαίου. Ενισχύει περαιτέρω τη διάσταση των επιχειρήσεων και της ενιαίας αγοράς με την παρουσίαση νέων δεικτών για τους πρωτοβάθμιους φορείς επανεξέτασης των δημόσιων συμβάσεων, τα ανώτατα όργανα ελέγχου και τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού.
Ποια είναι η μεθοδολογία του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;
Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί διάφορες πηγές πληροφοριών. Μεγάλα τμήματα των ποσοτικών δεδομένων παρέχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης, με την οποία η Επιτροπή έχει συνάψει σύμβαση για την εκπόνηση ειδικής ετήσιας μελέτης. Τα στοιχεία αυτά κυμαίνονται από το 2014 έως το 2024 και έχουν παρασχεθεί από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τη μεθοδολογία της CEPEJ. Η μελέτη παρέχει επίσης λεπτομερείς παρατηρήσεις και ενημερωτικά δελτία ανά χώρα, τα οποία παρέχουν πιο συναφείς πληροφορίες και θα πρέπει να εξετάζονται παράλληλα με τα αριθμητικά στοιχεία.
Άλλες πηγές δεδομένων είναι η ομάδα των υπευθύνων επικοινωνίας για τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης, τα εθνικά σημεία επαφής για την καταπολέμηση της διαφθοράς, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δικαστικών Συμβουλίων (ENCJ), το Δίκτυο των Προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων της ΕΕ, η Ένωση Συμβουλίων Επικρατείας και Ανωτάτων Διοικητικών Δικαστηρίων της ΕΕ (ACA-Europe), το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού, η Επιτροπή Επικοινωνιών, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, η Eurostat, το Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατάρτισης Δικαστικών (ΕΔΚΔ), το Δίκτυο Εισαγγελέων NADAL, η Επιτροπή Επαφών για τα Ανώτατα Ελεγκτικά Όργανα, το Συμβούλιο των Συμβολαιογράφων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Δίκτυο Πρωτοβάθμιων Φορέων Ελέγχου των Δημοσίων Συμβάσεων.
Γιατί λείπουν κάποια δεδομένα;
Μολονότι ορισμένα στοιχεία εξακολουθούν να λείπουν για ορισμένα κράτη μέλη, το κενό δεδομένων εξακολουθεί να μειώνεται. Οι εναπομένουσες δυσκολίες στη συλλογή δεδομένων οφείλονται συχνά στην ανεπαρκή στατιστική ικανότητα ή στο γεγονός ότι οι εθνικές κατηγορίες για τις οποίες συλλέγονται δεδομένα δεν αντιστοιχούν ακριβώς σε εκείνες που χρησιμοποιούνται για τον πίνακα αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν περαιτέρω αυτό το κενό δεδομένων.
Πώς τροφοδοτεί ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και πώς σχετίζεται με τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ);
Συγκρίνοντας πληροφορίες σχετικά με τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης των κρατών μελών, ο πίνακας αποτελεσμάτων διευκολύνει τόσο τον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών και ελλείψεων όσο και την παρακολούθηση των προκλήσεων και της προόδου που σημειώνεται. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, οι ειδικές ανά χώρα αξιολογήσεις διενεργούνται μέσω διμερούς διαλόγου με τις εθνικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Όταν οι ελλείψεις που εντοπίζονται έχουν μακροοικονομική σημασία, η ανάλυση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μπορεί να οδηγήσει την Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο την έκδοση ειδικών ανά χώρα συστάσεων για τη βελτίωση των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στα επιμέρους κράτη μέλη.
Ο ΜΑΑ έχει διαθέσει πάνω από 577 δισ. ευρώ σε δάνεια και μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη, εκ των οποίων κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να διαθέσει τουλάχιστον 20 % στην ψηφιακή μετάβαση και τουλάχιστον 37 % σε μέτρα που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα. Περίπου 285 ορόσημα και στόχοι περιλαμβάνονται στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) των κρατών μελών για την ενίσχυση του κράτους δικαίου μέσω της αύξησης της αποδοτικότητας, της ποιότητας και της ανεξαρτησίας του δικαστικού συστήματος και του πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Έως τον Μάιο του 2026, μετά τις πληρωμές προχρηματοδότησης, καθώς και τις αιτήσεις πληρωμής από τα κράτη μέλη, έχουν εκταμιευθεί συνολικά 400 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις και δάνεια του ΜΑΑ.
Πώς στηρίζει το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Δικαιοσύνη» την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης;
Με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 305 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» στηρίζει την ανάπτυξη μιας δίκαιης Ευρώπης με βάση την ανεξαρτησία, την ποιότητα και τη συνεργασία της δικαιοσύνης. Το 2025 διατέθηκαν περίπου 40,7 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων και άλλων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των τριών ειδικών στόχων του προγράμματος:
- προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις·
- κατάρτιση των επαγγελματιών του νομικού κλάδου σχετικά με το αστικό δίκαιο, το ποινικό δίκαιο και το δίκαιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, τα νομικά συστήματα των κρατών μελών και το κράτος δικαίου·
- προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης)· την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των προσώπων που είναι ύποπτα ή κατηγορούνται για εγκληματικές πράξεις· και στήριξη της ανάπτυξης και χρήσης ψηφιακών εργαλείων και της συντήρησης και επέκτασης της δικτυακής πύλης ηλεκτρονικής δικαιοσύνης.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Stewart Munro on Unsplash
