Το Συμβούλιο κατέληξε σε μερική διαπραγματευτική θέση σχετικά με τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη», τον κύριο χρηματοδοτικό μηχανισμό της ΕΕ για την εξωτερική δράση της περιόδου 2028-2034.

Ο μηχανισμός «Παγκόσμια Ευρώπη» εξορθολογίζει την αρχιτεκτονική της εξωτερικής χρηματοδότησης της ΕΕ, καθώς πολλαπλά προγενέστερα μέσα ενοποιούνται σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Ο μηχανισμός συγκεντρώνει εργαλεία ανάπτυξης, γειτονίας, διεύρυνσης και εξωτερικής πολιτικής, συνδυάζοντας προγραμματιζόμενες και μη προγραμματιζόμενες δράσεις στο πλαίσιο μιας δομής που διαρθρώνεται γύρω από έξι συμπληρωματικούς πυλώνες, πέντε γεωγραφικούς πυλώνες και έναν ενισχυμένο παγκόσμιο πυλώνα. Αποσκοπεί στην προάσπιση των αξιών της Ένωσης, την προώθηση των στρατηγικών της συμφερόντων παγκοσμίως, την προαγωγή της βιώσιμης ανάπτυξης και ισχυρότερων αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων, την ενίσχυση της αποτελεσματικής πολυμέρειας και τη στήριξη των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων μελών στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ.

Σε έναν ολοένα και πιο απρόβλεπτο κόσμο, η ΕΕ χρειάζεται ένα αφενός στρατηγικό και αφετέρου ευέλικτο μέσο εξωτερικής δράσης. Η σημερινή συμφωνία ενισχύει την ικανότητά μας να προσφέρουμε στήριξη στους εταίρους μας, να προωθήσουμε τη διεύρυνση, να ανταποκριθούμε στις αναδυόμενες προκλήσεις και να προωθήσουμε τα συμφέροντα και τις αξίες της Ένωσης παγκοσμίως. Στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να δράσει με ενότητα και φιλοδοξία στην παγκόσμια σκηνή.

Κωνσταντίνος Κόμπος, Υπουργός Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η διαπραγματευτική θέση είναι «μερική», διότι δεν περιλαμβάνει οικονομικά και οριζόντια ζητήματα. Τα εν λόγω ζητήματα συζητούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) που καλύπτει την περίοδο 2028 έως 2034.

Κύριες τροποποιήσεις στη θέση του Συμβουλίου

Το συμβιβαστικό κείμενο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο εισηγείται ορισμένες τροποποιήσεις στο πλαίσιο, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο μηχανισμός «Παγκόσμια Ευρώπη» παραμένει ένα ευέλικτο και αποτελεσματικό μέσο, ενώ παράλληλα ενισχύεται ο ρόλος των κρατών μελών ως προς τον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων και την εποπτεία της εφαρμογής.

Με τη συμφωνηθείσα μερική εντολή δίνεται επίσης μεγαλύτερη έμφαση στη διεύρυνση και την ευρωπαϊκή γειτονία και ενισχύεται η ικανότητα του μέσου έναντι της μετανάστευσης και για την απόκριση στις προκλήσεις που προκύπτουν σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ισχυρότερη στρατηγική καθοδήγηση από το Συμβούλιο

Κεντρικό στοιχείο της θέσης του Συμβουλίου είναι η ενίσχυση του πλαισίου διακυβέρνησης του μέσου, μεταξύ άλλων με την ισχυροποίηση του ρόλου του Συμβουλίου όσον αφορά την παροχή στρατηγικής και πολιτικής καθοδήγησης καθ’ όλη τη διάρκεια της εφαρμογής του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη». Η εντολή καθιερώνει πιο δομημένες ανταλλαγές απόψεων και πληροφοριών μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, μεταξύ άλλων μέσω ετήσιων στρατηγικών και τακτικών συζητήσεων σχετικά με τον προγραμματισμό και την εφαρμογή.

Η συμφωνηθείσα προσέγγιση ενισχύει επίσης την εποπτεία των μηχανισμών ευελιξίας από το Συμβούλιο και ενισχύει τη διαδικασία εξέτασης στο πλαίσιο της επιτροπολογίας, διασφαλίζοντας ότι τα κράτη μέλη διατηρούν τη στενή συμμετοχή τους στις αποφάσεις που αφορούν την εφαρμογή του μέσου.

Ισχυρότερος ρόλος για τη στήριξη της διεύρυνσης και της γειτονίας

Το Συμβούλιο συμφώνησε σε ενίσχυση του ρόλου του για την υλοποίηση της στήριξης που παρέχεται στο πλαίσιο του πυλώνα Ευρώπη, ιδίως για τους εταίρους της διεύρυνσης και τις χώρες της ανατολικής γειτονίας. Ο συμβιβασμός εισάγει μεγαλύτερη χρήση εκτελεστικών πράξεων του Συμβουλίου για τον καθορισμό των όρων που θέτουν το πλαίσιο και σχετίζονται με τα σχέδια βάσει επιδόσεων —δηλαδή το πλαίσιο για τον προγραμματισμό και τις μεταρρυθμίσεις που θα υποβάλουν στην ΕΕ ορισμένες χώρες-εταίροι προκειμένου να λάβουν χρηματοδοτική στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη».

Όσον αφορά τους εταίρους της διεύρυνσης, το Συμβούλιο θα συμμετάσχει και στην έγκριση των θετικών αξιολογήσεων των σχεδίων βάσει επιδόσεων. Όσον αφορά την Ουκρανία, το Συμβούλιο θα συνεχίσει να καθορίζει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τις εκταμιεύσεις, διατηρώντας κεντρικό ρόλο στη διακυβέρνηση της ενωσιακής στήριξης.

Αποτελεσματικότερη απόκριση στις αναδυόμενες προκλήσεις

Ο κανονισμός καθορίζει ένα αποθεματικό αναδυόμενων προκλήσεων και προτεραιοτήτων για την ταχεία αντιμετώπιση απρόβλεπτων παγκόσμιων κλυδωνισμών, φυσικών καταστροφών ή μεταναστευτικών κρίσεων. Αναγνωρίζοντας το ολοένα και πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον, το Συμβούλιο συμφώνησε επί διατάξεων που ενισχύουν την πολιτική εποπτεία του μηχανισμού που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αναδυόμενων προκλήσεων και προτεραιοτήτων.

Το συμφωνηθέν κείμενο διευκρινίζει ότι ο μηχανισμός θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την απόκριση σε απρόβλεπτες περιστάσεις και αναδυόμενες προκλήσεις και προβλέπει τακτικές ανταλλαγές απόψεων μεταξύ της Επιτροπής και του Συμβουλίου πριν από πιθανές κινητοποιήσεις. Στόχος είναι να παρέχεται ισόρροπα ευελιξία και στρατηγική καθοδήγηση για την έγκαιρη απόκριση σε κρίσεις και σε εξελισσόμενες και νέες γεωπολιτικές προκλήσεις.

Ισορροπημένη προσέγγιση της μετανάστευσης και του αναγκαστικού εκτοπισμού

Η μερική εντολή θεσπίζει ένα ισορροπημένο πλαίσιο συνεργασίας με τις χώρες εταίρους για τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Οι συμφωνηθείσες διατάξεις συνδυάζουν θετικά κίνητρα που προάγουν τη συνεργασία με έναν μηχανισμό αναστολής που συνδέεται με τις υποχρεώσεις των χωρών εταίρων βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της επανεισδοχής των υπηκόων τους. Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο θα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο όσον αφορά την αξιολόγηση του αν ενδείκνυται από πολιτική άποψη η ενεργοποίηση των εν λόγω μέτρων, διασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις λαμβάνουν υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες εταίρους.

Με την εν λόγω προσέγγιση, επιδιώκεται να ενισχυθούν οι ολοκληρωμένες εταιρικές σχέσεις για τη μετανάστευση, ενώ παράλληλα θα τηρούνται οι διεθνείς υποχρεώσεις και θα συνεχιστεί η στήριξη για βιώσιμες λύσεις όσον αφορά τον εκτοπισμό.

Προώθηση των ευρωπαϊκών συμφερόντων και «Ομάδα Ευρώπη»

Η θέση του Συμβουλίου διατηρεί την αρχή του ανοικτού και θεμιτού ανταγωνισμού, ενώ παράλληλα επιτρέπει την προώθηση της ευρωπαϊκής προτίμησης και την άμεση συμμετοχή των ευρωπαϊκών εταιρειών στις διαδικασίες προμηθειών, χορήγησης, ανάθεσης και απονομής, ιδίως σε βασικούς στρατηγικούς τομείς (όπως οι ενεργειακές, οι ψηφιακές και οι κρίσιμες υποδομές) όπου διακυβεύονται η στρατηγική αυτονομία και τα συμφέροντα ασφάλειας της ΕΕ.

Το συμφωνηθέν κείμενο ενισχύει επίσης τις διατάξεις σχετικά με την προσέγγιση «Ομάδα Ευρώπη», ενδυναμώνοντας τη συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για την υλοποίηση της εξωτερικής δράσης της Ένωσης. Επιπλέον, η μερική εντολή προβλέπει την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, αλλά και του ρόλου της στρατηγικής της ΕΕ Global Gateway για βιώσιμες και αξιόπιστες παγκόσμιες επενδυτικές εταιρικές σχέσεις.

Επόμενα βήματα

Η μερική διαπραγματευτική θέση που εγκρίθηκε σήμερα είναι η εντολή του Συμβουλίου για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη». Η απόφαση σχετικά με τον προϋπολογισμό του προγράμματος για την περίοδο 2028-2034 θα εξαρτηθεί από την τελική συμφωνία για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

Ιστορικό

Στις 16 Ιουλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη», του μελλοντικού χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ για την εξωτερική δράση για την περίοδο 2028-2034, με συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους 200 δισ. ευρώ.

Το πρόγραμμα «Παγκόσμια Ευρώπη» αποτελεί βασικό στοιχείο του επόμενου ΠΔΠ, του επταετούς σχεδίου δαπανών της ΕΕ. Μετά τις αρχικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 που υποβλήθηκαν τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2025, μια συμφωνία της ΕΕ για το συνολικό ΠΔΠ πριν από το τέλος του 2026 θα επιτρέψει την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027, η οποία είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη χορήγηση ενωσιακής χρηματοδότησης στους δικαιούχους από τον Ιανουάριο του 2028 και έπειτα.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Antoine Schibler on Unsplash