Τι είναι η έκθεση για το κράτος δικαίου;

Η έκθεση για το κράτος δικαίου είναι το ετήσιο εργαλείο πρόληψης και παρακολούθησης της Επιτροπής για τον απολογισμό των εξελίξεων στον τομέα του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και σε τέσσερις χώρες της διεύρυνσης. Από την πρώτη έκδοσή της το 2020, η έκθεση για το κράτος δικαίου λειτουργεί όλο και περισσότερο ως κινητήρια δύναμη μεταρρυθμίσεων: συμβάλλει στον εντοπισμό κινδύνων, στην ανάπτυξη λύσεων και στην έγκαιρη παροχή στοχευμένης στήριξης για την ενίσχυση του κράτους δικαίου στην ΕΕ.

Η έκθεση αποτελείται από ανακοίνωση στην οποία παρουσιάζονται οι κύριες οριζόντιες τάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ και σε επιμέρους κεφάλαια ανά χώρα. Τα κεφάλαια καλύπτουν τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη και σε τέσσερις χώρες της διεύρυνσης (Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία) σε τέσσερις βασικούς τομείς: συστήματα απονομής δικαιοσύνης, πλαίσια για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία και πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης και άλλα θεσμικά ζητήματα που συνδέονται με τους ελέγχους και τις ισορροπίες. Για τα κράτη μέλη της ΕΕ, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης ειδικές συστάσεις , οι οποίες αποσκοπούν στη στήριξη των εν εξελίξει μεταρρυθμίσεων και στον εντοπισμό τομέων στους οποίους απαιτείται περαιτέρω πρόοδος.

Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί προληπτικό μέσο στο πλαίσιο της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και κεντρικό πυλώνα του ετήσιου κύκλου για το κράτος δικαίου. Αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας παρακολούθησης και διαλόγου στην οποία συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ, τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα εθνικά κοινοβούλια, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς. Η έκθεση παρέχει ένα κοινό σημείο αναφοράς για τις συζητήσεις σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, υποστηρίζει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και συμβάλλει στη διασφάλιση του έγκαιρου εντοπισμού και της αντιμετώπισης των προκλήσεων στον τομέα του κράτους δικαίου. 

Η έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου εξακολουθεί να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις εξελίξεις που έχουν άμεση σχέση με την ενιαία αγορά —μια σημαντική διάσταση της έκθεσης για το κράτος δικαίου, όπως θεσπίστηκε στην έκδοση του 2025. Αξιοποιεί περαιτέρω τα στοιχεία που λαμβάνονται από τους επιχειρηματικούς φορείς και εξετάζει διεξοδικότερα ζητήματα όπως το έργο των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών. Οι σχετικές εξελίξεις αντικατοπτρίζονται στους τέσσερις πυλώνες κάθε κεφαλαίου ανά χώρα.

Ποιες αρχές καθοδηγούν την επιλογή των συστάσεων;

Η έκθεση και οι συστάσεις της καταρτίζονται σύμφωνα με τη μεθοδολογία της έκθεσης . Βασίζονται σε συνεχή διάλογο με τα κράτη μέλη και μεταξύ αυτών. Σύμφωνα με τον προληπτικό χαρακτήρα της έκθεσης, στόχος των συστάσεων είναι: i) να στηρίξει τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους να προωθήσουν μεταρρυθμίσεις· ii) να ενθαρρύνουν τις θετικές εξελίξεις· και iii) προσδιορίζει πού ενδέχεται να χρειαστούν βελτιώσεις ή παρακολούθηση, μεταξύ άλλων με σκοπό την αντιμετώπιση συστημικών προκλήσεων.

Οι συστάσεις της έκθεσης αποσκοπούν στον εντοπισμό βασικών ζητημάτων και προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, παρέχοντας παράλληλα στα κράτη μέλη την ευελιξία να καθορίσουν τον τρόπο επίτευξης των επιθυμητών αποτελεσμάτων, λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό νομικό και θεσμικό τους πλαίσιο. Προκειμένου να στηρίξει τα κράτη μέλη στον εντοπισμό και την ιεράρχηση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου που μπορούν να συμπεριληφθούν στα μελλοντικά εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΠΕΣ), η Επιτροπή ενοποίησε περαιτέρω τις συστάσεις της στη φετινή έκδοση, καθιστώντας τις πιο στοχευμένες και λειτουργικές. Δεν υπάρχουν συστάσεις για τις χώρες της διεύρυνσης, δεδομένου ότι οι συστάσεις αυτές εκδίδονται αποκλειστικά στο πλαίσιο της ετήσιας δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση.

Κατά την κατάρτιση των συστάσεων της έκθεσης για το κράτος δικαίου, τηρήθηκαν οι ακόλουθες αρχές, όπως καθορίζονται στη μεθοδολογία της έκθεσης:

• Όλα τα κράτη μέλη υπόκεινται σε ειδικές ανά χώρα συστάσεις με πλήρη σεβασμό των αρχών της ίσης μεταχείρισης και της αναλογικότητας·
• Οι συστάσεις βασίζονται σε εμπεριστατωμένες αξιολογήσεις στα κεφάλαια ανά χώρα και στην εφαρμογή αντικειμενικών κριτηρίων που βασίζονται στο δίκαιο της ΕΕ ή σε ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα·
• Οι συστάσεις είναι αναλογικές προς τις προκλήσεις που έχουν εντοπιστεί. Ενθαρρύνουν επίσης την επιδίωξη θετικών μεταρρυθμιστικών προσπαθειών·
• Οι συστάσεις είναι επαρκώς συγκεκριμένες ώστε να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να παρέχουν συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες επακόλουθες ενέργειες, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις εθνικές αρμοδιότητες, τα νομικά συστήματα και το θεσμικό πλαίσιο·
• Κατά την κατάρτιση των συστάσεων, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στη συνοχή και τις συνέργειες με άλλες διαδικασίες, όπως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα και τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας·
• Οι επόμενες εκδόσεις της έκθεσης για το κράτος δικαίου θα καλύψουν τη συνέχεια που δόθηκε στις φετινές συστάσεις.

Οι συστάσεις δεν προδικάζουν με κανέναν τρόπο τυχόν διαδικασίες που μπορεί να κινήσει η Επιτροπή βάσει άλλων νομικών πράξεων, όπως οι διαδικασίες επί παραβάσει ή ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα.

Πώς ανταποκρίθηκαν τα κράτη μέλη στις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην έκθεση του 2025; Πώς αξιολογεί η Επιτροπή την πρόοδο και πώς στηρίζει τα κράτη μέλη στην εφαρμογή τους;

Η φετινή έκθεση δείχνει μια γενικά θετική πορεία, με αξιοσημείωτες βελτιώσεις και σημαντικές μεταρρυθμίσεις που ολοκληρώθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη στους τέσσερις βασικούς τομείς που καλύπτονται: δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες. Ενώ η εικόνα παραμένει άνιση μεταξύ των κρατών μελών και εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες προκλήσεις, η συμμετοχή στη διαδικασία παραμένει ισχυρή, όπως αντικατοπτρίζεται επίσης στον σημαντικό αριθμό συστάσεων που εκδόθηκαν στην έκθεση του 2025, οι οποίες έχουν πλέον σημειώσει πρόοδο.

Με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή έχει επιδιώξει στενή συνεργασία τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων για τη βελτίωση της παρακολούθησης και της παρακολούθησης των συστάσεων. Αυτή η αυξημένη δέσμευση συμβάλλει στη στήριξη της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων, στην παρακολούθηση της προόδου καθ' όλη τη διάρκεια του έτους και στη διασφάλιση ότι οι συστάσεις παραμένουν στενά ευθυγραμμισμένες με τις επιτόπιες εξελίξεις.

Η έκθεση περιλαμβάνει αξιολόγηση της προόδου που σημείωσαν τα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων του 2025, με βάση ποιοτική ανάλυση των εξελίξεων από τον Ιούλιο του 2025 και λαμβανομένου υπόψη του συνολικού πλαισίου στα κράτη μέλη. Στην έκθεση του 2026 διαπιστώθηκε ότι τα κράτη μέλη έδωσαν συνέχεια στο 47 % των συστάσεων που διατυπώθηκαν το 2025, είτε πλήρως είτε εν μέρει, με τουλάχιστον περιορισμένη πρόοδο σε επιπλέον 23 %. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι ορισμένες συστάσεις ενδέχεται να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να αντιμετωπιστούν, για παράδειγμα λόγω των εκλογικών κύκλων.

Υπάρχουν ήδη διάφορα μέσα και ευκαιρίες χρηματοδότησης για τη στήριξη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων μέσω τεχνικής βοήθειας και χρηματοδότησης έργων. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας κατέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ μπορεί να είναι αποτελεσματικός για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου εντός των κρατών μελών, μεταξύ άλλων για την ενίσχυση των δικαστικών συστημάτων, την προώθηση της ψηφιοποίησης για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, τη βελτίωση των δικαστικών υποδομών, την ενίσχυση των θεσμών που καταπολεμούν τη διαφθορά και τη βελτίωση της ποιότητας της νομοθετικής διαδικασίας. Άλλα προγράμματα της Επιτροπής, όπως τα προγράμματα «Δικαιοσύνη» και «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες», συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση του κράτους δικαίου, μεταξύ άλλων μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων ανοικτών στην κοινωνία των πολιτών και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η ενίσχυση του κράτους δικαίου στις χώρες της διεύρυνσης ενισχύει επίσης το κράτος δικαίου σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αποτελεί θεμελιώδες μέρος της διαδικασίας προσχώρησης και η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τις χώρες που καλύπτονται από την έκθεση καθώς προωθούν τις μεταρρυθμίσεις τους. Το κράτος δικαίου αποτελεί επίσης ουσιώδες στοιχείο της διευκόλυνσης μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης των Δυτικών Βαλκανίων. Για να επωφεληθούν πλήρως από αυτόν τον άνευ προηγουμένου μηχανισμό στήριξης, οι εταίροι πρέπει να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν ένα συμφωνημένο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων μέτρων για το κράτος δικαίου. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης τις μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με το κράτος δικαίου με χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια στην περιοχή της διεύρυνσης μέσω του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ), ο οποίος συμβάλλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των δικαιούχων καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας προσχώρησης.

Ποιος θα είναι ο ρόλος της έκθεσης για το κράτος δικαίου στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ; Έχει προσαρμόσει η Επιτροπή τις συστάσεις ώστε να αντικατοπτρίζουν το γεγονός αυτό;

Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, τα νέα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης (ΕΣΠΑ) θα παρέχουν ένα ενιαίο συνεκτικό πλαίσιο για τα κονδύλια της ΕΕ που εφαρμόζονται τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από τις περιφέρειες. Η προάσπιση των αξιών της Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 2 της ΣΕΕ —συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου— αποτελεί γενικό στόχο του παρόντος πλαισίου.

Η Επιτροπή πρότεινε τα ΕΣΑΜ να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που προσδιορίζονται στο πλαίσιο αναφοράς πολιτικής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσδιορίζονται στην έκθεση για το κράτος δικαίου, καθώς και στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του.

Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη αναμένεται να συμπεριλάβουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις στα επικείμενα σχέδιά τους για την προστασία και την ενίσχυση του κράτους δικαίου, με γνώμονα την έκθεση για το κράτος δικαίου και τις συστάσεις της. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βελτίωση της διακυβέρνησης μέσω της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης —συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών— και της θεσμικής ικανότητας των δημόσιων αρχών και των ενδιαφερόμενων μερών στα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις τοπικές κοινότητες.

Η εστίαση της έκθεσης για το κράτος δικαίου στην ενιαία αγορά, σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, θα βοηθήσει επίσης τα κράτη μέλη να προσδιορίσουν τις μεταρρυθμίσεις του κράτους δικαίου που πρέπει να υποστηριχθούν στα ΕΣΑΜ και οι οποίες είναι οικονομικά σημαντικές.

Μόλις υποβληθούν, τα ΕΠΜ θα συζητηθούν μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους για τις συμφωνηθείσες μεταρρυθμίσεις. Με σκοπό τη στήριξη των κρατών μελών στον προσδιορισμό και την ιεράρχηση των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου που μπορούν να συμπεριληφθούν στα σχέδια, η έκθεση του 2026 ενοποίησε περαιτέρω τις συστάσεις της, καθιστώντας τις πιο στοχευμένες και λειτουργικές.

Ο προτεινόμενος κανονισμός για τα ΕΠΜ ενσωματώνει επίσης ισχυρές διασφαλίσεις για τη συμμόρφωση με το κράτος δικαίου και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ κατά την εφαρμογή των ΕΠΜ. Με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, η συμμόρφωση με τους οριζόντιους όρους για το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα θα αποτελέσει προϋπόθεση για τη λήψη στήριξης στο πλαίσιο των ΕΠΜ.

Ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των ΕΠΜ, και μετά από ανταλλαγές με το οικείο κράτος μέλος, θα υπάρχει η δυνατότητα αναστολής των πληρωμών σε ένα κράτος μέλος εάν δεν πληρούνται οι εν λόγω οριζόντιες προϋποθέσεις. Οι πληροφορίες από την έκθεση για το κράτος δικαίου θα χρησιμοποιηθούν ως μία από τις πηγές για την υποστήριξη της αξιολόγησης της Επιτροπής όσον αφορά την τήρηση των οριζόντιων προϋποθέσεων, αντικατοπτρίζοντας τον ρόλο της έκθεσης για το κράτος δικαίου ως εργαλείου για τον προσδιορισμό των προκλήσεων στον τομέα του κράτους δικαίου και των μεταρρυθμιστικών προτεραιοτήτων μέσω μιας τεκμηριωμένης διαδικασίας που θα βασίζεται σε διάλογο με τα κράτη μέλη. Ωστόσο, δεν θα υπάρχει αυτόματη σύνδεση μεταξύ των συστάσεων της έκθεσης για το κράτος δικαίου και της έγκρισης των ΕΠΜ, ούτε με την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους οριζόντιους όρους. Η εν λόγω αξιολόγηση της συμμόρφωσης απαιτεί επίσης να διαπιστωθεί ο (δυνητικός) αντίκτυπος των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στην εκτέλεση των κονδυλίων.

Πώς επελέγησαν οι χώρες της διεύρυνσης στην έκθεση και πότε θα προστεθούν και άλλες χώρες;

Το 2024 η Επιτροπή κάλεσε την Αλβανία, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία να συμμετάσχουν στην έκθεση για το κράτος δικαίου βάσει αντικειμενικών και αξιοκρατικών κριτηρίων. Τα κριτήρια κάλυπταν τόσο το επίσημο στάδιο της αντίστοιχης διαδικασίας προσχώρησής τους όσο και το επίπεδο ετοιμότητάς τους, ιδίως σε θέματα κράτους δικαίου.

Όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στις πολιτικές κατευθύνσεις της, στην έκθεση θα προστεθούν και άλλες χώρες της διεύρυνσης, εφόσον είναι έτοιμες.

Γιατί περιλαμβάνεται η ενιαία αγορά στην έκθεση για το κράτος δικαίου;

Ο σεβασμός του κράτους δικαίου είναι απαραίτητος για την υλοποίηση πολιτικών που προωθούν την ανταγωνιστικότητα και ενδυναμώνουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία και την οικονομία. Το κράτος δικαίου έχει άμεσο αντίκτυπο στην ευημερία και την ανταγωνιστικότητα: ένα δίκαιο και σαφές νομικό πλαίσιο παρέχει ασφάλεια στις επιχειρήσεις, εμπιστοσύνη στους επενδυτές και διαβεβαίωση στους καταναλωτές.

Το κράτος δικαίου αποτελεί επίσης οικονομικό πλεονέκτημα, παρέχοντας ένα σταθερό περιβάλλον βασισμένο σε κανόνες, το οποίο διασφαλίζεται από ανεξάρτητα δικαστήρια και θεσμούς. Το κράτος δικαίου αποτελεί σημαντικό ζήτημα για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, αξιοποιώντας το δυναμικό της ενιαίας αγοράς. Οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, χρειάζονται ένα σταθερό και προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο μια επιχείρηση που είναι εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος αντιμετωπίζεται ισότιμα. 

Πώς εκπόνησε η Επιτροπή την έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου; 

Η έκθεση του 2026 είναι το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας χωρίς αποκλεισμούς, η οποία βασίζεται σε στενή συνεργασία και διάλογο και ακολουθεί την ίδια μεθοδολογία με τα προηγούμενα έτη. Η έκθεση βασίζεται στη συμβολή των εθνικών αρχών, των διεθνών οργανισμών και των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και στη συλλογή δεδομένων από την ίδια την Επιτροπή.

Τον Νοέμβριο του 2025 ζητήθηκε η γνώμη των κρατών μελών σχετικά με το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε για τη συλλογή στοιχείων για την έβδομη έκθεση. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026, η Επιτροπή έλαβε γραπτές εισηγήσεις από τα κράτη μέλη και περίπου 280 γραπτές εισηγήσεις από ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Οι χώρες της διεύρυνσης έλαβαν επίσης ερωτηματολόγιο, το οποίο συμπλήρωσε τις πληροφορίες που είχαν ήδη παράσχει οι εν λόγω χώρες στο πλαίσιο της διαδικασίας διεύρυνσης.

Πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 600 συνεδριάσεις και με τα 27 κράτη μέλη και τις τέσσερις χώρες της διεύρυνσης, κυρίως μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2026. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συζήτησε τις εξελίξεις στον τομέα του κράτους δικαίου με περίπου 900 εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών, των αρχών επιβολής του νόμου και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, όπως οι ενώσεις δημοσιογράφων και δικαστών. Σε όλες τις χώρες δόθηκε η ευκαιρία να παράσχουν τεκμηριωμένες επικαιροποιήσεις σχετικά με τα κεφάλαια ανά χώρα πριν από την έγκριση της έκθεσης του 2026 για το κράτος δικαίου.

Το δίκτυο για το κράτος δικαίου, το οποίο δημιουργήθηκε το 2020, εξακολουθεί επίσης να παρέχει έναν δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, μέσω των εθνικών σημείων επαφής τους, τα οποία αποτελούν τους βασικούς συνομιλητές της Επιτροπής καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Οι χώρες της διεύρυνσης έχουν επίσης κληθεί να ορίσουν σημείο επαφής και, από τον Μάιο του 2024, συμμετέχουν ως παρατηρητές στο δίκτυο αυτό.

Ποια ενδιαφερόμενα μέρη κλήθηκαν να γνωμοδοτήσουν για την παρούσα έκθεση;

Η Επιτροπή διεξήγαγε στοχευμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η οποία παρείχε γενικές και ειδικές ανά χώρα συνεισφορές από διάφορους οργανισμούς της ΕΕ, ευρωπαϊκά δίκτυα, εθνικές και ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, επαγγελματικές ενώσεις και διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς. Σε αυτές περιλαμβάνονταν: τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δικαστικών Συμβουλίων (ENCJ), το Δίκτυο των Προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ENNHRI), το Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης (CCBE), το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, καθώς και εθνικές και διεθνείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οργανώσεις δημοσιογράφων και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Για τη στοχευμένη συμπερίληψη της διάστασης της ενιαίας αγοράς, η Επιτροπή συνεργάστηκε επίσης με επιχειρηματικές ενώσεις και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Οι πηγές για την έκθεση περιλαμβάνουν επίσης ορισμένες άλλες μελέτες και εκθέσεις, όπως το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης, τα σχετικά Ευρωβαρόμετρα και τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Πώς συνδέεται η έκθεση για το κράτος δικαίου με άλλα μέσα;

Η έκθεση για το κράτος δικαίου αποτελεί προληπτικό εργαλείο, το οποίο αυξάνει την ευαισθητοποίηση και διευκολύνει την έγκαιρη εξεύρεση λύσεων για τη σφυρηλάτηση βελτιώσεων και μεταρρυθμίσεων και την πρόληψη της εμβάθυνσης των προκλήσεων. Συμπληρώνει διάφορους άλλους μηχανισμούς και μέσα της εργαλειοθήκης για το κράτος δικαίου σε επίπεδο ΕΕ. Κατά την κατάρτιση των συστάσεων της έκθεσης, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη προσοχή στη συνοχή και τις συνέργειες με άλλες διαδικασίες, όπως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και ο κανονισμός για την αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου.

• Άρθρο 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ)

Η διαδικασία του άρθρου 7 της ΣΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί έκτακτο μέσο αντίδρασης της ΕΕ όταν υπάρχει σαφής κίνδυνος σοβαρής παραβίασης ή σοβαρής και διαρκούς παραβίασης των αξιών του άρθρου 2 της ΣΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του κράτους δικαίου.

• Διαδικασίες επί παραβάσει

Οι διαδικασίες επί παραβάσει έχουν συγκεκριμένο στόχο, δηλαδή τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ από τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τις Συνθήκες, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη κατά κράτους μέλους που δεν εφαρμόζει το δίκαιο της ΕΕ κινώντας διαδικασία επί παραβάσει και, εν τέλει, παραπέμποντας το ζήτημα στο Δικαστήριο.

• Γενικό καθεστώς αιρεσιμότητας

Το γενικό καθεστώς αιρεσιμότητας είναι ένα δημοσιονομικό μέσο που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων των παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου στον προϋπολογισμό της Ένωσης. Κατά τον εντοπισμό και την αξιολόγηση παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου που ενδέχεται να είναι σημαντικές για την εφαρμογή του γενικού καθεστώτος αιρεσιμότητας, η έκθεση για το κράτος δικαίου είναι μία από τις πηγές πληροφοριών που λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή, καθώς και πηγές από άλλα θεσμικά όργανα (για παράδειγμα, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο) και σχετικές αποφάσεις του Δικαστηρίου.

• Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

Προκειμένου να ανταποκριθούν σε ορισμένες ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με το κράτος δικαίου στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μέσω συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, αρκετά κράτη μέλη συμπεριέλαβαν συγκεκριμένα ορόσημα και στόχους στα οικεία σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Οι εργασίες αυτές ολοκληρώνονται σταδιακά.

• Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης παρουσιάζει ετήσια συγκριτικά δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και άλλους δείκτες που αφορούν την ενιαία αγορά. Αποτελεί μία από τις πηγές πληροφοριών που τροφοδοτούν την έκθεση για το κράτος δικαίου, τον μηχανισμό αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου και το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

• Εκθέσεις σχετικά με τη δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση

Οι ετήσιες εκθέσεις της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση περιγράφουν την κατάσταση ετοιμότητας των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων χωρών και την πρόοδο που έχουν σημειώσει, μεταξύ άλλων όσον αφορά πτυχές του κράτους δικαίου. Όπως και στο παρελθόν, παρέχουν επίσης συστάσεις στους εταίρους της διεύρυνσης σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες για το επόμενο έτος. Η συμπερίληψη επιλεγμένου αριθμού χωρών της διεύρυνσης στην έκθεση για το κράτος δικαίου βασίζεται στην κατάσταση της προετοιμασίας τους ή στην πρόοδο της επίσημης διαδικασίας προσχώρησης. Η συμπερίληψη των τεσσάρων χωρών της διεύρυνσης στις εκθέσεις για το κράτος δικαίου έχει ως στόχο να τις θέσει σε ισότιμη βάση με τα κράτη μέλη και να στηρίξει τις μεταρρυθμιστικές τους προσπάθειες και τη διαδικασία προσχώρησης, συμβάλλοντας στη διατήρηση ενός βιώσιμου προτύπου υψηλών προτύπων μετά την προσχώρηση. Ως εκ τούτου, οι δύο ασκήσεις είναι συμπληρωματικές.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by ALEXANDRE LALLEMAND on Unsplash