Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να ενισχυθεί περαιτέρω ο Frontex, αυξάνοντας τις ικανότητές του να προστατεύει τα εξωτερικά σύνορα και καθιστώντας τον οργανισμό ως τον κεντρικό μοχλό της ΕΕ για τις επιστροφές.
Η ΕΕ έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη μετανάστευση: οι παράνομες διελεύσεις συνόρων έχουν μειωθεί κατά πάνω από το ήμισυ τα τελευταία δύο έτη και το ποσοστό των επιστροφών έχει πλέον αυξηθεί σε πάνω από 30 τοις εκατό. Ωστόσο, το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον και περιβάλλον ασφάλειας θέτουν σε δοκιμασία τα κοινά εξωτερικά μας σύνορα, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο σθεναρή και πιο αποτελεσματική ευρωπαϊκή αντίδραση.
Ο Frontex διαδραματίζει ήδη καίριο ρόλο στη στήριξη των κρατών μελών για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης και τη διαφύλαξη του χώρου Σένγκεν. Οι νέοι κανόνες θα αξιοποιήσουν τον ρόλο αυτόν, ενισχύοντας περαιτέρω την εντολή του, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ενεργεί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα — και διευκολύνοντας τα κράτη μέλη ώστε να αξιοποιούν πλήρως τα εργαλεία και τις υπηρεσίες του. Στις βασικές καινοτομίες συγκαταλέγονται: μια ενισχυμένη μόνιμη δύναμη, που θα περιλαμβάνει μια νέα ευρωπαϊκή δύναμη εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές, μια δύναμη ταχείας αντίδρασης που θα επεμβαίνει σε καταστάσεις κρίσης, καθώς και ένα ηλεκτρονικό κέντρο παρακολούθησης που θα ανιχνεύει εγκαίρως δυνητικές απειλές στα σύνορά μας. Ο Frontex θα διαθέτει ειδικό κέντρο συντονισμού επιστροφών και θα είναι πλέον σε θέση να συμβάλλει στις επιστροφές από τρίτες χώρες.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε σχετικά: «Η Ευρώπη θα υπερασπίζεται πάντα την προστασία των συνόρων της. Το ποιος έρχεται στην Ένωσή μας και υπό ποιες συνθήκες το αποφασίζει η Ευρώπη. Γι' αυτό προτείνουμε την ενίσχυση του Frontex. Έτσι, θα μπορεί να στηρίξει τα κράτη μέλη όποτε και όπου χρειάζεται. Συμπεριλαμβανομένων των επιστροφών, με την εντολή και τις ικανότητες που απαιτεί η νέα πραγματικότητα.»
Για να εφαρμοστούν στην πράξη οι νέοι κανόνες της ΕΕ για τις επιστροφές, η Επιτροπή πρότεινε επίσης σήμερα τον κανονισμό για την ψηφιοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης. Έτσι, η διαχείριση των επιστροφών σε ολόκληρη την ΕΕ θα γίνει απλούστερη και ταχύτερη, καθώς θα μειωθεί ο διοικητικός φόρτος και θα εξασφαλιστεί μια ενιαία ψηφιακή διεπαφή για το σύνολο της διαδικασίας επιστροφής.
Με τις σημερινές προτάσεις υλοποιούνται οι δεσμεύσεις που ανακοινώθηκαν στις πολιτικές κατευθύνσεις για την περίοδο 2024-2029 και τις οποίες επανέλαβε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2026 με σκοπό την ενίσχυση του Frontex και ιδιαίτερα την επιτάχυνση των επιστροφών.
Νέος κανονισμός για τον Frontex
Τα κράτη μέλη είναι πρωτίστως υπεύθυνα για την προστασία των συνόρων και την επιστροφή των προσώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Η σημερινή πρόταση προωθεί μια ολιστική προσέγγιση για τον Frontex, έτσι ώστε να τα συνδράμει στο έργο αυτό: Ο Frontex θα είναι σε θέση να προβλέπει ταχύτερα τις προκλήσεις και να παρέχει προσαρμοσμένη στήριξη στα κράτη μέλη όπου και όταν τη χρειάζονται. Ο κανονισμός ορίζει τρεις προτεραιότητες:
- Συγκέντρωση πόρων και επιχειρησιακών ικανοτήτων: Ο Frontex διαθέτει πόρους, εμπειρογνωσία και επιχειρησιακές ικανότητες που κανένα κράτος μέλος δεν θα μπορούσε να διατηρήσει από μόνο του. Για να διασφαλιστεί ένα σταθερά υψηλό επίπεδο ελέγχου των συνόρων σε ολόκληρη την Ένωση, η Επιτροπή προτείνει:
- Σταδιακή αύξηση του μόνιμου προσωπικού του Frontex σε 30.000 υπαλλήλους με τη δημιουργία μιας νέας «ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές» που θα απαρτίζεται από 17.000 άτομα, τα οποία θα βρίσκονται στη διάθεση των κρατών μελών και θα μπορούν να αναπτύσσονται σε περίπτωση ανάγκης. Η εφεδρεία αυτή προστίθεται στο προσωπικό του Frontex που διπλασιάζεται και στους ήδη υφιστάμενους 7.000 υπαλλήλους που έχουν αποσπαστεί από τα κράτη μέλη.
- Πρόσβαση σε υπερσύγχρονο εξοπλισμό και τεχνολογία. Ο Frontex θα είναι σε θέση να αγοράζει, να μισθώνει και να κατέχει από κοινού εξοπλισμό, καθώς και να πραγματοποιεί, να συντονίζει ή να συμμετέχει σε κοινές προμήθειες με τα κράτη μέλη. Ο Frontex θα είναι σε θέση να ενεργεί ως κεντρική αρχή προμηθειών, μεταξύ άλλων για ψηφιακά εργαλεία και εργαλεία ΤΝ.
- Ενισχυμένος ρόλος σχετικά με τις επιστροφές: Ο Frontex αποκτά έναν πιο ενεργητικό και στρατηγικό ρόλο ως προς τον συντονισμό επιχειρήσεων επιστροφής σε επίπεδο ΕΕ, μεγιστοποιώντας την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα της στήριξής του, με τα εξής μέσα:
- Ειδικό κέντρο συντονισμού επιστροφών που θα συλλέγει και θα αναλύει επιχειρησιακές πληροφορίες και θα υποστηρίζει τον σχεδιασμό και τον συντονισμό. Η στήριξη του Frontex θα καλύπτει το πλήρες φάσμα της διαδικασίας επιστροφής, από την έγκαιρη ταυτοποίηση και την παροχή συμβουλών σε θέματα οικειοθελούς επιστροφής έως την πραγματοποίηση επιχειρήσεων επιστροφής και την παροχή βοήθειας για την επανένταξη.
- Δυνατότητα του Frontex να στηρίζει τρίτες χώρες όσον αφορά τις επιστροφές, τόσο για τεχνική όσο και για επιχειρησιακή υποστήριξη. Ο Frontex θα είναι σε θέση να συμβάλλει στην οργάνωση και τη διενέργεια επιχειρήσεων επιστροφής από μια τρίτη χώρα σε άλλη, με την επιφύλαξη της σύναψης συμφωνίας με την οικεία τρίτη χώρα σύμφωνα με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα διεθνή πρότυπα.
- Αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων: Ο Frontex θα μπορεί να συμβάλλει στον έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων τάσεων και να παρεμβαίνει ταχέως σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ή κρίσης. Η πτυχή αυτή αποτυπώνει τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τη φετινή κρίση στη Θέουτα.
- Ειδικό ηλεκτρονικό κέντρο παρακολούθησης και αντίδρασης με σαφή εντολή του Frontex να παρακολουθεί το δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, να εντοπίζει εξελίξεις που σχετίζονται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και να στηρίζει την ανάληψη δράσης κατά παράνομου διαδικτυακού περιεχομένου που εγκυμονεί κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων.
- Μια δύναμη ταχείας αντίδρασης που θα αναπτύσσεται άμεσα στα εξωτερικά σύνορα για να συνδράμει τα κράτη μέλη στην ταχεία αντιμετώπιση κρίσεων και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στα εξωτερικά σύνορα. Ο εκτελεστικός διευθυντής του Frontex [AG1] θα μπορεί να αποφασίζει την ανάπτυξη της δύναμης αυτής κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους που αντιμετωπίζει κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
- Βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών σε καταστάσεις κρίσης, μεταξύ άλλων με την υποχρέωση των κρατών μελών να ενημερώνουν εντός 24 ωρών μέσω του ειδικού δικτύου EUROSUR για συμβάντα που μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα ενωσιακά σύνορα.
Ψηφιοποίηση της επιστροφής
Παράλληλα με την πρόταση κανονισμού για τον Frontex, και μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού για τις επιστροφές στις 16 Οκτωβρίου, η Επιτροπή προτείνει έναν νέο κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης σε ολόκληρη την ΕΕ. Στόχος είναι ο εκσυγχρονισμός του χειρισμού των υποθέσεων επιστροφής, η απλούστευση και η επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών μέσω της ψηφιοποίησης, η μείωση του διοικητικού φόρτου και η βελτίωση της συλλογής και της ανταλλαγής δεδομένων.
Οι νέοι κανόνες θα ενισχύσουν επίσης τον ρόλο του Frontex στην ανάπτυξη μιας νέας ψηφιακής αρχιτεκτονικής της ΕΕ για τα κράτη μέλη και θα στηρίξουν τον νέο κανονισμό για τις επιστροφές, σε συμμόρφωση με τα πρότυπα προστασίας των δεδομένων και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Επόμενα βήματα
Εναπόκειται πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να εγκρίνουν την πρόταση. Η Επιτροπή θα στηρίξει τους συννομοθέτες ώστε να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις για αμφότερους τους κανονισμούς.
Ιστορικό
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) είναι αποκεντρωμένος οργανισμός της ΕΕ, ο οποίος από το 2005 στηρίζει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες που είναι συνδεδεμένες με τον χώρο Σένγκεν στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και στην καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και στην επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Ο Frontex διαδραματίζει επίσης καίριο ρόλο στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, στηρίζοντας τα κράτη μέλη στη διάσωση ζωών στη θάλασσα.
Ο υφιστάμενος κανονισμός για τον Frontex τέθηκε σε ισχύ το 2019. Έκτοτε, ο ρόλος του Frontex ενισχύεται συνεχώς, δεδομένων των πρωτοφανών προκλήσεων από την πανδημία COVID-19, τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η αποδοτική ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων και η αποτελεσματική πολιτική επιστροφών αλληλοενισχύονται και είναι καίριας σημασίας για τον χώρο Σένγκεν. Ο Frontex συμμετέχει αδιάλειπτα στην ανάπτυξη ικανοτήτων, ανταλλάσσοντας πληροφορίες και εμπειρογνωσία με όλα τα κράτη μέλη και με γειτονικές τρίτες χώρες που πλήττονται από τις μεταναστευτικές τάσεις και το διασυνοριακό έγκλημα. Πάντα με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εντολής και των επιχειρήσεων του Frontex.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Flanker Lee on Unsplash