Ποιος είναι ο ρόλος του Frontex;
Από τη σύστασή του το 2005, ο Frontex στηρίζει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και στην καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και στην επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Το μόνιμο σώμα του Frontex αποτελείται από προσωπικό και υπαλλήλους του Frontex που είναι αποσπασμένοι από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν.
Από την έδρα του στη Βαρσοβία, ο Frontex ανταλλάσσει εμπειρογνωσία με τα κράτη μέλη, τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν και τις γειτονικές τρίτες χώρες που πλήττονται από τις μεταναστευτικές τάσεις και το διασυνοριακό έγκλημα. Μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων - EUROSUR, ο Frontex συμβάλλει στην παρακολούθηση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ συλλέγοντας και ανταλλάσσοντας πληροφορίες από τις εθνικές αρχές και, όπου απαιτείται, χρησιμοποιώντας τα δικά του εργαλεία επιτήρησης, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών και άλλων τεχνολογιών.
Ο Frontex στηρίζει επίσης τα κράτη μέλη στην επιστροφή ατόμων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, από τη διοργάνωση πτήσεων επιστροφής, την παροχή συμβουλών σε θέματα επιστροφής και την παροχή βοήθειας για την επανένταξη μέσω του προγράμματος επανένταξης της ΕΕ.
Επιπλέον, ο Frontex παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη σχετικά με το σύστημα εισόδου-εξόδου (ΣΕΕ) με επιχειρησιακή συνδρομή και ανάπτυξη αξιωματικών του μόνιμου σώματος. Ο Frontex διαχειρίζεται την κεντρική μονάδα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS), η οποία μόλις τεθεί σε λειτουργία, θα εξετάζει τις αιτήσεις πριν από το ταξίδι για ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης.
Με τη σημερινή πρόταση, η Επιτροπή αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση του Frontex όσον αφορά τόσο την προστασία των συνόρων όσο και τη στήριξη των κρατών μελών στις επιστροφές.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης σήμερα κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης.
Αυτές οι επιχειρησιακές αλλαγές θα απαιτήσουν πρόσθετη χρηματοδότηση για τον Frontex;
Ο Frontex διαθέτει επί του παρόντος προϋπολογισμό σχεδόν 6 δισ. ευρώ στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027. Η σημερινή πρόταση θέτει ένα φιλόδοξο σύνολο στόχων για την περαιτέρω ενίσχυση του Frontex, οι οποίοι απαιτούν επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους.
Η σημερινή πρόταση συνάδει με την πρόταση της Επιτροπής για τον προϋπολογισμό του Frontex στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 (11,8 δισ. ευρώ).
Άλλα στοιχεία μπορούν να καλυφθούν από άλλες πηγές στον προϋπολογισμό της ΕΕ, όπως το μέσο για τη διαχείριση των συνόρων και τις θεωρήσεις (ΜΔΣΘ).
Πώς θα αυξηθεί το μόνιμο σώμα;
Ο ρόλος του Frontex πρέπει να εξελιχθεί περαιτέρω, μεταξύ άλλων ενόψει ενός μεταβαλλόμενου γεωπολιτικού τοπίου και τοπίου ασφάλειας και ενόψει πρωτοφανών προκλήσεων, όπως οι απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η αύξηση του μόνιμου σώματος θα είναι μια σταδιακή διαδικασία. Ο Frontex διαθέτει επί του παρόντος σχεδόν 3.000 υπαλλήλους που εργάζονται για τον Οργανισμό και, έως το 2027, το μόνιμο σώμα του θα αριθμεί 10.000 υπαλλήλους.
Το νέο μόνιμο σώμα θα αποτελείται από δύο νέα στοιχεία: (1) Η Επιτροπή προτείνει να διπλασιαστεί σταδιακά το προσωπικό του Frontex σε 6.000. (2) Θα δημιουργηθεί ένα νέο ευρωπαϊκό αποθεματικό για τα σύνορα και τις επιστροφές, το οποίο θα φτάσει τους 17.000 υπαλλήλους. Οι αξιωματικοί αυτής της ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές θα παραμείνουν στη διάθεση των κρατών μελών, τα οποία εργάζονται ως εθνικοί συνοριοφύλακες, και μπορούν να τοποθετηθούν στον Frontex όταν προκύψει ανάγκη ανάπτυξής τους στα εξωτερικά σύνορα. Θα λάβουν ολοκληρωμένη κατάρτιση από τον Frontex. Έρχονται επιπλέον 3) 7.000 υπάλληλοι αποσπασμένοι από τα κράτη μέλη στον Οργανισμό. Τόσο το προσωπικό του Frontex όσο και το νέο ευρωπαϊκό αποθεματικό για τα σύνορα και τις επιστροφές θα αυξηθούν σταδιακά κατά τις επόμενες δύο περιόδους του ΠΔΠ έως το 2041.
Τι είναι το νέο Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών;
Το νέο Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που θα καταστήσουν τον Frontex επιχειρησιακό βραχίονα της ΕΕ για τις επιστροφές. Θα επιτρέψει στον Frontex να συντονίζει και να οργανώνει προορατικά τις επιστροφές σε ολόκληρη την ΕΕ, πάντα σύμφωνα με τις ανάγκες των κρατών μελών όσον αφορά τις επιχειρήσεις επιστροφής.
Το Κέντρο αυτό θα συλλέγει και θα αναλύει δεδομένα σχετικά με την επιστροφή και την επανένταξη από τα κράτη μέλη, επιτρέποντας στον Frontex να παρέχει καλύτερη πρόβλεψη των αναγκών επιστροφής και να οργανώνει στρατηγικά τους πόρους του για τη στήριξη των κρατών μελών. Στην πράξη, τα κράτη μέλη θα ενημερώνουν τον Frontex κάθε χρόνο έως την 1η Νοεμβρίου σχετικά με τον ενδεικτικό σχεδιασμό τους όσον αφορά την επιστροφή και τις ανάγκες τους για βοήθεια από τον Frontex. Η νέα αυτή διαδικασία θα μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητα και θα στηρίξει τη συνεκτική εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών.
Ο ρόλος του Κέντρου θα ενισχυθεί επίσης με την εφαρμογή της ψηφιοποίησης της διαδικασίας επιστροφής και τη χρήση των σχετικών ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων, σε στενή συνεργασία με τον eu-LISA και τα κράτη μέλη.
Πώς θα ενίσχυε η πρόταση τη συνεργασία του Frontex με τρίτες χώρες στον τομέα της επιστροφής;
Σήμερα, ο Frontex μπορεί να παρέχει τεχνική βοήθεια σε τρίτες χώρες, κυρίως μέσω της κατάρτισης και της ανάπτυξης ικανοτήτων βάσει ρυθμίσεων εργασίας.
Η πρόταση εισάγει τη δυνατότητα του Frontex να οργανώνει και να πραγματοποιεί επίσης επιστροφές από τρίτες χώρες σε άλλες τρίτες χώρες.
Η πρόταση καθορίζει ειδικούς όρους και διασφαλίσεις, καθώς και το είδος των δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να διεξαχθούν, ειδικά για την κατάσταση της χώρας εταίρου.
Για να είναι σε θέση ο Frontex να πραγματοποιεί επιστροφές από τρίτες χώρες σε άλλες τρίτες χώρες, πρέπει να συναφθεί ειδική συμφωνία σε επίπεδο ΕΕ. Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Πώς θα διασφαλίσει ο Frontex τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη διαχείριση των συνόρων;
Ο Frontex διαθέτει σαφώς καθορισμένο σύστημα για τη διασφάλιση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των επιχειρήσεών του. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενσωματώνεται στην εντολή του, στον επιχειρησιακό σχεδιασμό και στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Όλοι οι υπάλληλοι του Frontex εκπαιδεύονται πριν από την αποστολή, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, την προστασία των ευάλωτων ατόμων και την αναλογική χρήση βίας. Οι παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων αναπτύσσονται σε επιχειρησιακές περιοχές για την αξιολόγηση και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα στη διαχείριση των συνόρων και τις επιστροφές.
Υπάρχουν επίσης σαφείς μηχανισμοί λογοδοσίας. Κάθε αξιωματικός έχει καθήκον να αναφέρει ύποπτες παραβιάσεις. Τα άτομα μπορούν να υποβάλλουν καταγγελίες απευθείας μέσω του μηχανισμού καταγγελιών του Frontex. Οι ισχυρισμοί εξετάζονται από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Frontex. Οι ανησυχίες τεκμηριώνονται και παρακολουθούνται, με έρευνες για σοβαρά περιστατικά.
Οι νέοι κανόνες ευθυγραμμίζονται επίσης με το νομικό πλαίσιο που ορίζεται στο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο. Για την παρακολούθηση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τον έλεγχο διαλογής και τις διαδικασίες στα σύνορα, τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν ανεξάρτητους μηχανισμούς παρακολούθησης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Στη σημερινή πρόταση, ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατοχυρώνεται εξίσου: Ο Frontex θα συνεχίσει να στηρίζει τη διαχείριση των συνόρων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και να εργάζεται με διασφαλίσεις και εποπτεία βάσει του δικαίου της ΕΕ.
Τι είναι το πρόγραμμα επανένταξης της ΕΕ;
Ο Frontex διαδραματίζει ήδη καίριο ρόλο στη στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά την παροχή στήριξης για την επανένταξη και βοήθειας μετά την άφιξη σε παράτυπους μετανάστες που επιστρέφουν από την ΕΕ στις χώρες καταγωγής τους μέσω του προγράμματος επανένταξης της ΕΕ (EURP).
Το πρόγραμμα προσφέρει αρχική βοήθεια κατά την άφιξή τους στη χώρα επιστροφής και υποστήριξη μέσω τοπικών εταίρων επανένταξης σε όλο τον κόσμο, για να τους βοηθήσει να επανενταχθούν στην κοινωνία. Παραδείγματα παρεχόμενης βοήθειας είναι η στήριξη για την έναρξη μιας μικρής δραστηριότητας που παράγει εισόδημα, η στέγαση, η ιατρική βοήθεια, η παροχή συμβουλών για εργασία, η εκπαίδευση, οι νομικές υπηρεσίες και άλλα.
Το EURP δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 40 τρίτες χώρες, με σχεδόν 58 000 άτομα εγγεγραμμένα για στήριξη από την έναρξή του τον Ιούνιο του 2022, γεγονός που καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν περισσότερο τη στήριξη του Frontex για τις επιστροφές.
Το πρόγραμμα επανένταξης της ΕΕ θα αναπτυχθεί σύμφωνα με τη διευρυμένη εντολή του Frontex για τις επιστροφές.
Τι θα σημαίνει για τον Frontex η ψηφιοποίηση της διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής;
Ο προτεινόμενος κανονισμός για την ψηφιοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης αποτελεί βασικό βήμα για την περαιτέρω ενίσχυση της πολιτικής επιστροφής της ΕΕ. Οι νέοι κανόνες θα απλουστεύσουν τη διεκπεραίωση μεμονωμένων υποθέσεων σε εθνικό επίπεδο.
Δημιουργούνται νέα συστήματα επανεισδοχής και επανένταξης σε επίπεδο ΕΕ, τα οποία επιτρέπουν την ασφαλή ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την ταυτοποίηση, τα ταξιδιωτικά έγγραφα, τις επιχειρήσεις επιστροφής και τη στήριξη μετά την άφιξη.
Η νέα ψηφιακή διαχείριση υποθέσεων θα αξιοποιήσει τα υφιστάμενα εργαλεία διαλειτουργικότητας —όπως το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν και το Eurodac. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες στις διαλειτουργικές βάσεις δεδομένων, βελτιώνοντας έτσι την κοινοχρησία δεδομένων, καθιστώντας αποτελεσματικότερες τις διαδικασίες επιστροφής και μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο.
Ο Frontex θα ηγηθεί της ανάπτυξης της ψηφιακής αρχιτεκτονικής, ενώ ο eu-LISA, σε συνεργασία με τον Frontex, θα παρέχει τον ασφαλή δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των εθνικών αρχών.
Οι πρόσφατες προσπάθειες αποσταθεροποίησης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ κατέδειξαν πόσο σημαντικό είναι να παρακολουθούνται οι τάσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και τη μεταναστευτική πολιτική.
Ο κανονισμός προτείνει να βελτιωθεί η επίγνωση της κατάστασης στα σύνορα και στην προσυνοριακή περιοχή με την ενίσχυση της παρακολούθησης της διαδικτυακής διάστασης, μεταξύ άλλων με ένα νέο επιγραμμικό κέντρο παρακολούθησης και αντίδρασης.
Επιπλέον, ο Frontex θα ενεργεί ως αξιόπιστη πηγή επισήμανσης παράνομου περιεχομένου στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, επισημαίνοντας παράνομο περιεχόμενο σε επιγραμμικές πλατφόρμες και ζητώντας από τις εθνικές αρχές να εκδίδουν εντολές αφαίρεσης, κατά περίπτωση. Υπάρχει ρητή εντολή για τον Frontex να παρακολουθεί το δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, να εντοπίζει εξελίξεις που σχετίζονται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και να στηρίζει τη δράση κατά του παράνομου διαδικτυακού περιεχομένου που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων.
Το νέο κέντρο θα συνεργάζεται επίσης στενά με άλλους αρμόδιους οργανισμούς και φορείς της ΕΕ για τη διασφάλιση συντονισμένης και συμπληρωματικής δράσης.
Ποιος είναι ο ρόλος της Δύναμης Γρήγορης Αντίδρασης;
Όταν αντιμετωπίζουν κατάσταση κρίσης, εργαλειοποίησης ή ανωτέρας βίας, τα κράτη μέλη απαιτούν ταχεία και αποτελεσματική στήριξη από τους οργανισμούς της ΕΕ. Με τη νέα δύναμη ταχείας αντίδρασης, ο Frontex θα είναι σε θέση να παρέχει την εν λόγω στήριξη άμεσα (για παράδειγμα εντός 24 ωρών), όποτε ένα κράτος μέλος ζητήσει την ανάπτυξή της.
Οι υπάλληλοι του μόνιμου σώματος θα είναι μόνιμα έτοιμοι να τεθούν σε επιφυλακή και μπορούν να αναπτυχθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα για να ανταποκριθούν σε επείγουσες και απρόβλεπτες επιχειρησιακές ανάγκες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, καθώς και σε τρίτες χώρες όπου ο Frontex διεξάγει επιχειρήσεις.
Θα αποτελείται από αξιωματικούς του μόνιμου σώματος, οι οποίοι θα είναι εξοπλισμένοι και εκπαιδευμένοι ώστε να αναπτύσσονται ταχέως σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η εν λόγω δύναμη ταχείας αντίδρασης θα αναπτυχθεί κατόπιν απόφασης του εκτελεστικού διευθυντή του Frontex κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους για χρονικά περιορισμένη ανάπτυξη μέγιστης διάρκειας ενός μηνός. Εάν η κατάσταση κρίσης συνεχιστεί για περισσότερο από ένα μήνα, μπορεί να ενεργοποιηθεί κοινή επιχείρηση ή ταχεία επέμβαση στα σύνορα, με πλήρη αξιοποίηση άλλων ήδη υφιστάμενων μηχανισμών.
Πηγή: ec.europa.eu