Πόσο ανθεκτική είναι σήμερα η ευρωπαϊκή δημοκρατία; Τι συμβαίνει όταν ο φόβος, η ανασφάλεια και η ξενοφοβία κερδίζουν έδαφος, ενώ οι δημοκρατικές αξίες δοκιμάζονται τόσο στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών όσο και στη διεθνή σκηνή; Και πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να υπερασπιστεί τις αρχές της σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται και οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τους όρους της ισχύος;
Τα ερωτήματα αυτά βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός ουσιαστικού διαλόγου με τους 4ετείς φοιτητές του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, οι οποίοι εξέφρασαν τον προβληματισμό, τον φόβο και την ανησυχία τους για το μέλλον της Δημοκρατίας και της Ευρώπης.
Αφορμή αποτέλεσε η ομιλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κατάσταση της Ένωσης 2026 και η εκδήλωση με τίτλο «Η κατάσταση της Ένωσης 2026: Τα μείζονα ζητήματα εκδημοκρατισμού και ποιότητας της δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», που διοργάνωσαν το Europe Direct της Περιφέρειας Κρήτης σε συνεργασία με το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης και τον καθηγητή Νίκο Παπαδάκη.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η παρέμβαση του καθηγητή και διευθυντή του ΚΕΠΕΤ, Νίκου Παπαδάκη, ο οποίος έθεσε στο επίκεντρο τη βαθιά μεταβολή που συντελείται στο ίδιο το μοντέλο της δημοκρατίας στην Ευρώπη.
Όπως επισήμανε, η φιλελεύθερη δημοκρατία, με τα χαρακτηριστικά που διαμορφώθηκαν κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, εμφανίζει πλέον σαφή σημάδια υποχώρησης. Στη θέση της φαίνεται να αναδύεται ένα διαφορετικό πολιτικό μοντέλο, στο οποίο οι ακροδεξιές φωνές όχι μόνο ενισχύονται, αλλά σταδιακά κανονικοποιούνται στο ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα.
Οι περιπτώσεις της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της μετατόπισης, η οποία δημιουργεί νέα δεδομένα για την προστασία των δικαιωμάτων, τη δημοκρατική κουλτούρα και τη συνοχή των ευρωπαϊκών κοινωνιών.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στη διεθνή διάσταση της κρίσης. Ο κ. Παπαδάκης υπογράμμισε ότι το μεταπολεμικό πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας και διακυβέρνησης, που οικοδομήθηκε μέσα από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών με πρωταγωνιστικό ρόλο των ΗΠΑ και των συμμάχων τους μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει πλέον ουσιαστικά παραγκωνιστεί από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως ανέφερε, οι ΗΠΑ έχουν συμβάλει στην αποδόμηση αυτού του συστήματος διεθνούς συνεργασίας, επιδιώκοντας πλέον ένα διαφορετικό μοντέλο διεθνών σχέσεων, με χαρακτηριστικά παγκόσμιας κυριαρχίας και επιβολής ισχύος. Η εξέλιξη αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τη μεταπολεμική διεθνή τάξη, αλλά και τις ίδιες τις αρχές της πολυμερούς συνεργασίας πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η σύγχρονη Ευρώπη.
Από τη βία στα σχολεία στην άνοδο της ακροδεξιάς
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ζητήματα που αναδείχθηκαν μέσα από τον διάλογο με τους φοιτητές ήταν η βία στα σχολεία, ακόμη και από πολύ μικρές ηλικίες. Η διαπίστωση έφερε στο προσκήνιο το ερώτημα για το πώς διαμορφώνονται οι αντιλήψεις των νέων, πώς καλλιεργείται ο σεβασμός στη διαφορετικότητα και κατά πόσο η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στην επιθετικότητα, τον αποκλεισμό και τη μισαλλοδοξία.
Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση ακροδεξιών πολιτικών και κοινωνικών ρευμάτων στην Ευρώπη αναδείχθηκε ως μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη Δημοκρατία. Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση είχε και το προσφυγικό-μεταναστευτικό, με τον προβληματισμό να επικεντρώνεται στη μετατόπιση του δημόσιου διαλόγου από την αλληλεγγύη και την ανθρωπιστική διάσταση προς την ασφάλεια, σε ένα περιβάλλον όπου η ξενοφοβία ενισχύεται.
Η Παιδεία ως θεμέλιο του εκδημοκρατισμού
Τον κρίσιμο ρόλο της εκπαίδευσης στην αντιμετώπιση της ξενοφοβίας και στην ενίσχυση της δημοκρατικής κουλτούρας ανέδειξε η Μαρία Δρακάκη, επίκουρη καθηγήτρια υπό διορισμό Εκπαιδευτικής Πολιτικής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και ερευνήτρια στο ΚΕΠΕΤ.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η απουσία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής, καθώς η εκπαίδευση παραμένει ένα κατακερματισμένο πεδίο, χωρίς κοινό και ολοκληρωμένο πλαίσιο για την αντιμετώπιση κρίσιμων ζητημάτων δημοκρατίας και κοινωνικής συνύπαρξης.
Η συζήτηση ανέδειξε έτσι μια ουσιαστική αντίφαση: ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να υπερασπιστεί τη δημοκρατία, την ισότητα και τον σεβασμό των δικαιωμάτων, η συστηματική καλλιέργεια αυτών των αξιών μέσω της εκπαίδευσης εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο.
Από τον διάλογο στη συμμετοχή των πολιτών
Την εισαγωγή στη συζήτηση έκανε η Τζίνα Αποστολάκη, συντονίστρια Ευρωπαϊκών Έργων στο Τμήμα Ευρωπαϊκών, Διεθνών Θεμάτων και Ανάπτυξης Συνεργασιών της Διεύθυνσης Ανάπτυξης Περιφερειακής Οικονομίας και Εξωστρέφειας της Περιφέρειας Κρήτης και συνεργάτιδα του Europe Direct της Περιφέρειας Κρήτης, παρουσιάζοντας τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας στην Ευρώπη και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στη σημασία του δημόσιου διαλόγου για τη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών.
Ακολούθησε διάλογος υπό τον συντονισμό του Νίκου Παπαδάκη, καθηγητή και διευθυντή του Κέντρου Πολιτικής Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος «Δημόσιες Πολιτικές Εκπαίδευσης και Κατάρτισης» και συνδέθηκε με την Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Συμμετοχής των Πολιτών, τον επίσημο διαδικτυακό χώρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συμμετοχή των πολιτών στη χάραξη ευρωπαϊκής πολιτικής. Τα συμπεράσματα της συζήτησης πρόκειται να αναρτηθούν στην πλατφόρμα, μεταφέροντας τον προβληματισμό των φοιτητών πέρα από τα όρια της πανεπιστημιακής αίθουσας.
Πηγή: neakriti.gr