Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση σχετικά με το σχέδιο ενός απλούστερου και πιο εξορθολογισμένου γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ). Η νέα έκδοση θα ευθυγραμμίσει τον ΓΚΑΚ με τις τρέχουσες συνθήκες στην κοινωνία, την αγορά και την τεχνολογία. Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και όλα τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το σχέδιο έως τις 23 Απριλίου 2026.

Ο ΓΚΑΚ ορίζει συγκεκριμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων ως συμβατές με τους κανόνες της ΕΕ, εάν πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, και απαλλάσσει τις εν λόγω κατηγορίες από την προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή και την έγκριση από αυτήν. Αυτό επιτρέπει στα κράτη μέλη να χορηγούν γρήγορα ενισχύσεις εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις που περιορίζουν τη στρέβλωση του ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά.

Ο νέος ΓΚΑΚ θα συνεπάγεται μικρότερο διοικητικό φόρτο, ενώ η ερμηνεία και η εφαρμογή του θα είναι ευκολότερες. Θα προσαρμοστεί στις πρόσφατες εξελίξεις στην κοινωνία, την αγορά και την τεχνολογία και θα επιτρέψει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό των μέτρων ενίσχυσης.

Μετά από 12 έτη εφαρμογής και αρκετές τροποποιήσεις, οι κανόνες απαλλαγής κατά κατηγορία θα επωφεληθούν από διευκρινίσεις και απλούστευση. Η Επιτροπή θα προτείνει νέο ΓΚΑΚ πριν από τη λήξη του ισχύοντος κανονισμού στο τέλος του 2026, ώστε να επιταχυνθεί η χορήγηση των απαραίτητων και αναλογικών ενισχύσεων. Η αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει το σχέδιο του νέου ΓΚΑΚ περιγράφει τις σημαντικότερες αλλαγές και καταδεικνύει το πεδίο εφαρμογής αυτής της συνολικής αναθεώρησης.

Οι κυριότερες προτεινόμενες αλλαγές

Η σημερινή πρόταση αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη επικαιροποίηση του ΓΚΑΚ από την έναρξη ισχύος του, καθώς καλύπτει διάφορους τομείς. Στις κύριες αλλαγές συγκαταλέγονται οι ακόλουθες:

• Νέες απλές προϋποθέσεις για μικρά ποσά ενισχύσεων για συγκεκριμένα έργα ή δραστηριότητες, όπως για έρευνα και ανάπτυξη ή για την προστασία του περιβάλλοντος, ανεξάρτητα από το μέγεθος της εταιρείας. Αυτό σημαίνει απλούστερη πρόσβαση σε κρατικές ενισχύσεις, ιδίως για τις μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης ή τις κοινωνικές επιχειρήσεις.
• Αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των αναγκών των ΜΜΕ, για παράδειγμα με πιο ευέλικτα μέσα χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου ή ενισχύσεις με τη μορφή ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης των δικαιωμάτων προαίρεσης και αγοράς μετοχών για τους εργαζομένους, καθώς και με την εισαγωγή πιο προσβάσιμων ενισχύσεων προς ΜΜΕ για τις κοινωνικές επιχειρήσεις.
• Η χορήγηση ενισχύσεων λειτουργίας για την ανανεώσιμη ενέργεια θα καταστεί απλούστερη και δυνατή σε μεγαλύτερη κλίμακα. Για παράδειγμα, ο ετήσιος συνολικός προϋπολογισμός για τα εν λόγω καθεστώτα ενισχύσεων δεν θα περιορίζεται πλέον σε 300 εκατ. ευρώ, ενώ εξακολουθεί να εφαρμόζεται ένα απλό ανώτατο όριο ανά δικαιούχο.
• Επικαιροποιημένες διατάξεις που θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, καθιστώντας δυνατές τις ενισχύσεις υψηλότερης έντασης για μέτρα ενεργειακής απόδοσης σε έργα κοινωνικής ή οικονομικά προσιτής στέγασης και για κοινωνικές επιχειρήσεις που παρέχουν στέγαση.
• Επικαιροποιημένοι κανόνες για την τόνωση της έρευνας και ανάπτυξης και της καινοτομίας. Οι νέες καινοτόμες επιχειρήσεις που διαθέτουν περιορισμένα ίδια κεφάλαια ή δαπανούν ταμειακά διαθέσιμα για την ανάπτυξη προϊόντων δεν θα αποκλείονται πλέον και θα είναι επιλέξιμες για ενισχύσεις για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία. Θα είναι ευκολότερη η χορήγηση ενισχύσεων σε συνεργατικούς σχηματισμούς καινοτομίας, ερευνητικές υποδομές και υποδομές δοκιμών και πειραμάτων.
• Ισχυρότερα κίνητρα για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση των εργαζομένων με σκοπό την τόνωση της ανταγωνιστικότητας. Για παράδειγμα, μπορούν να χορηγηθούν περισσότερες ενισχύσεις για την κατάρτιση εργαζομένων σε ψηφιακές δεξιότητες και δεξιότητες στους τομείς των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών απ' ό,τι στο πλαίσιο του ισχύοντος ΓΚΑΚ.
• Η γεωργική παραγωγή, η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια θα καταστούν επιλέξιμες για τις περισσότερες κατηγορίες ενισχύσεων, κάτι το οποίο παρέχει στα κράτη μέλη την επιλογή χορήγησης ενισχύσεων στους εν λόγω τομείς βάσει του ΓΚΑΚ ή των τομεακών απαλλαγών κατά κατηγορία.
• Εφαρμογή σαφέστερων και πιο ευέλικτων κανόνων για τις ενισχύσεις σε αερολιμένες. Για παράδειγμα, ο νέος ΓΚΑΚ θα αυξήσει το επιτρεπόμενο μέγεθος των αερολιμένων που είναι επιλέξιμοι για ενισχύσεις λειτουργίας.
• Σαφήνεια σχετικά με τη συμβατότητα των ενισχύσεων υπό μορφή χρηματοδοτικών μέσων τα οποία διαχειρίζονται ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, όπως επενδυτικά ταμεία ή τράπεζες.
• Δυνατότητα εφαρμογής των λεγόμενων επιλογών απλουστευμένου κόστους, όπως η χρηματοδότηση με ενιαίο συντελεστή, οι μοναδιαίες δαπάνες ή τα κατ' αποκοπή ποσά, ως απλή εναλλακτική λύση αντί της τεκμηρίωσης των «πραγματικών» δαπανών σε όλα τα μέτρα ενισχύσεων στα οποία πρέπει να προσδιορίζονται οι επιλέξιμες δαπάνες.
• Κατάργηση της υποχρέωσης αξιολόγησης των καθεστώτων ενισχύσεων με μεγάλους προϋπολογισμούς.

Επόμενα βήματα

Εκτός από τη διαβούλευση που δρομολογήθηκε σήμερα, το σχέδιο κανονισμού θα συζητηθεί σε συνεδριάσεις μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Η δημόσια διαβούλευση θα ολοκληρωθεί στις 23 Απριλίου 2026. Η διαδικασία αυτή διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη, καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, έχουν επαρκείς ευκαιρίες να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με την πρόταση. Η υπό διαβούλευση πρόταση και όλες οι λεπτομέρειες σχετικά με τη δημόσια διαβούλευση είναι διαθέσιμες εδώ. Η έγκριση του αναθεωρημένου ΓΚΑΚ έχει προγραμματιστεί για το τέλος του 2026, πριν από τη λήξη του ισχύοντος ΓΚΑΚ στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Ιστορικό

Το άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να κοινοποιούν κάθε κρατική ενίσχυση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να την εφαρμόζουν μόνο μετά την έγκριση της Επιτροπής. Ο εξουσιοδοτικός κανονισμός του Συμβουλίου επιτρέπει στην Επιτροπή να κηρύσσει ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων συμβατές με την ενιαία αγορά και απαλλασσόμενες από την υποχρέωση κοινοποίησης.

Ο ΓΚΑΚ επιτρέπει στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν άμεσα ευρύ φάσμα μέτρων ενίσχυσης χωρίς προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τα περισσότερα μέτρα ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΓΚΑΚ: το 2024 τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι χορήγησαν ενισχύσεις στο πλαίσιο 6.509 μέτρων του ΓΚΑΚ, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 69 % του συνόλου των ενεργών μέτρων. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από 41 % το 2014, όταν άρχισε να ισχύει ο ΓΚΑΚ.

Η Επιτροπή έχει επανειλημμένως τροποποιήσει και παρατείνει τον ΓΚΑΚ. Το 2017 ο ΓΚΑΚ τροποποιήθηκε ώστε να συμπεριλάβει τις επενδυτικές ενισχύσεις για αερολιμένες, τις ενισχύσεις λειτουργίας για μικρούς αερολιμένες και τις επενδυτικές ενισχύσεις για θαλάσσιους λιμένες και λιμένες εσωτερικής ναυσιπλοΐας. Το 2020 ο ΓΚΑΚ τροποποιήθηκε προκειμένου να μετριαστούν οι οικονομικές επιπτώσεις της έξαρσης της νόσου COVID-19. Από το 2021 ο ΓΚΑΚ περιλαμβάνει ενισχύσεις στο πλαίσιο πράξεων του InvestEU, ενισχύσεις για έργα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας που έλαβαν «σφραγίδα αριστείας» ή συγχρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», ενισχύσεις για έργα ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας και ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων για τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Στόχος της τελευταίας επικαιροποίησης του ΓΚΑΚ το 2023 ήταν να διευκολύνει τις ενισχύσεις σε τομείς που είναι καίριας σημασίας για τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα και σε μια βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών.

Η Επιτροπή ξεκίνησε την αναθεώρηση του ΓΚΑΚ πριν από τη λήξη του, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη μετάβαση στον νέο ΓΚΑΚ. Η σημερινή πρόταση αποτελεί συνέχεια της δημόσιας διαβούλευσης και της πρόσκλησης υποβολής στοιχείων που δρομολογήθηκαν τον Ιούλιο του 2025.

Για περισσότερες πληροφορίες

Επανεξέταση του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία