Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε δέσμη μέτρων σχετικά με τις επανεξετάσεις των πολιτικών πριν από τη διεύρυνση, καθορίζοντας τους προσανατολισμούς πολιτικής και τις δράσεις που απαιτούνται για την προετοιμασία της Ένωσης για μελλοντικές διευρύνσεις.
Όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2023 και σύμφωνα με την εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα μέτρα που προτείνονται σήμερα προετοιμάζουν τη διακυβέρνηση, τις πολιτικές και τον προϋπολογισμό της Ένωσης για τη διεύρυνση, ενισχύοντας παράλληλα την προστασία των αξιών της Ένωσης και του κράτους δικαίου.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε: «Το μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από τις επιλογές που κάνουμε. Η διεύρυνση της Ένωσής μας αποτελεί γεωπολιτική επιταγή. Θέτουμε τις βάσεις για να διασφαλίσουμε ότι μια ευρύτερη Ένωση θα είναι επίσης ισχυρότερη: πιο ανθεκτικές, πιο αποτελεσματικές και σταθερά εδραιωμένες στις αξίες και τους κανόνες που μας καθορίζουν. Καθώς οι χώρες της διεύρυνσης προχωρούν στην πορεία των μεταρρυθμίσεων, η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να τις υποδεχθεί. Αυτό σημαίνει την προετοιμασία των θεσμικών μας οργάνων, την προσαρμογή των πολιτικών μας στις νέες πραγματικότητες και τη διασφάλιση ότι ο προϋπολογισμός μας αντικατοπτρίζει τις κοινές μας φιλοδοξίες.»
Στη δέσμη μέτρων, η Επιτροπή παρέχει εις βάθος αξιολόγηση των πολιτικών μας υπό το πρίσμα των επικείμενων διευρύνσεων. Καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο το υφιστάμενο πλαίσιο της Συνθήκης και οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προετοιμασία της Ένωσης για μεγαλύτερη προσχώρηση.
Προτείνει επίσης ένα σύνολο διασφαλίσεων για τις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης, συμπεριλαμβανομένων ισχυρότερων τομεακών διασφαλίσεων και μιας νέας θεσμικής ρήτρας διασφάλισης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνονται κατά τη διάρκεια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων εξακολουθούν να εκπληρώνονται σταθερά μετά την προσχώρηση.
Η δέσμη ενισχύει επίσης τη διαδικασία σταδιακής ολοκλήρωσης καθιστώντας την πιο συνεκτική, πιο δομημένη και προβλέψιμη. Αυτή η ενισχυμένη διαδικασία θα στηρίξει περαιτέρω την προετοιμασία των υποψήφιων χωρών για προσχώρηση μέσω της έγκαιρης συμμετοχής σε επιλεγμένες πολιτικές της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις. Αυτό μπορεί να οικοδομήσει διοικητική ικανότητα, να ενισχύσει την ετοιμότητα για προσχώρηση και να αποφέρει απτά οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες της διεύρυνσης πριν από την προσχώρηση. Η συμμετοχή θα παραμείνει αξιοκρατική, υπό όρους και αναστρέψιμη και θα εξαρτάται από την ετοιμότητα πολιτικής και τη στρατηγική ευθυγράμμιση.
Η δέσμη μέτρων θα τροφοδοτήσει τη στρατηγική συζήτηση μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη διεύρυνση και τις μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου. Θα καθοδηγήσει τις εργασίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τις θεσμικές και επιχειρησιακές προσαρμογές που απαιτούνται για μελλοντικές προσχωρήσεις.
Προσαρμογή των πολιτικών για μια ευρύτερη Ένωση
Οι επανεξετάσεις πολιτικής που παρουσιάστηκαν σήμερα δείχνουν ότι η Ένωση μπορεί να φιλοξενήσει μεγαλύτερη συμμετοχή εντός του υφιστάμενου πλαισίου των Συνθηκών και των συνθηκών προσχώρησης. Σε όλους τους τομείς πολιτικής, η διοικητική ικανότητα και η εφαρμογή είναι οι πλέον επαναλαμβανόμενες απαιτήσεις, τόσο εντός της ΕΕ όσο και στις χώρες της διεύρυνσης. Οι δεξιότητες, η ρυθμιστική και εποπτική ικανότητα, τα διαλειτουργικά συστήματα και η συνεργασία μεταξύ των διοικήσεων πρέπει και θα ενισχυθούν πριν από την προσχώρηση.
Όσον αφορά τις δημοσιονομικές ρυθμίσεις, οι επανεξετάσεις των πολιτικών υπογραμμίζουν ότι ο προϋπολογισμός της Ένωσης μπορεί να φιλοξενήσει νέα κράτη μέλη, συνεχίζοντας παράλληλα να χρηματοδοτεί τις υφιστάμενες προτεραιότητες της Ένωσης. Στο πλαίσιο της πρότασης για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034, οι υποψήφιες χώρες θα χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος «Η Ευρώπη στον κόσμο» πριν από την προσχώρηση· κατά την προσχώρηση, αυτό θα μεταβεί στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης του νέου κράτους μέλους, με πρόσθετη χρηματοδότηση για τη συνοχή, τη γεωργία, τις εσωτερικές υποθέσεις και το Interreg. Για την Ουκρανία, δεδομένης της κλίμακας, της δομής και της πολύ υψηλής παραγωγικότητας του γεωργικού της τομέα, οι στοχευμένες ρυθμίσεις θα πρέπει να περιορίσουν σημαντικά τη χρηματοδοτική στήριξη και την πρόσβαση στην αγορά για ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα, βοηθώντας παράλληλα την Ουκρανία να ανακτήσει την πρόσβασή της στις παραδοσιακές εξαγωγικές αγορές τρίτων χωρών.
Ενίσχυση της διακυβέρνησης για μια ευρύτερη Ένωση
Στο τρέχον γεωπολιτικό περιβάλλον, η ΕΕ πρέπει να προσαρμόσει τη διακυβέρνησή της ώστε η λήψη αποφάσεων να καταστεί ταχύτερη και αποτελεσματικότερη. Αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητες που παρέχουν οι Συνθήκες, η Ένωση μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά της να ενεργεί, να προετοιμάζεται για τα μελλοντικά μέλη και να εξοπλίζεται καλύτερα για το μέλλον.
Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει τη χρήση ρητρών «γέφυρας» για τη μετάβαση από την ομοφωνία στην ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία σε βασικούς τομείς όπως οι κυρώσεις, η φορολογική απάτη και τα φορολογικά μέτρα στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής. Επιπλέον, η Επιτροπή θα επανεξετάσει τις εκκρεμείς προτάσεις για να προσδιορίσει πού η ενισχυμένη συνεργασία θα μπορούσε να συμβάλει στην υπέρβαση ενός επίμονου εμποδίου. Στον τομέα της διεύρυνσης, η Επιτροπή προτείνει τη χρήση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία για το άνοιγμα των διαπραγματευτικών ομάδων και άλλων ενδιάμεσων αποφάσεων στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, καθιστώντας τη διαδικασία πιο δυναμική.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης να διερευνηθεί από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ένας αποτελεσματικότερος χειρισμός των διαδικασιών του άρθρου 7, συμπεριλαμβανομένων πιθανών χρονοδιαγραμμάτων. Οι ετήσιες εκθέσεις για τη διεύρυνση και το κράτος δικαίου θα συνεχίσουν να χρησιμεύουν ως τα κύρια εργαλεία παρακολούθησης, με τις τελευταίες να επεκτείνονται σε άλλες υποψήφιες χώρες όταν και όταν είναι έτοιμες.
Σταδιακή ένταξη των υποψήφιων χωρών στην ΕΕ
Η στενότερη ολοκλήρωση αναμένεται να αποφέρει απτά οφέλη στους πολίτες και τις επιχειρήσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις υποψήφιες χώρες. Η Επιτροπή θα χαρτογραφήσει τα υφιστάμενα μέσα σταδιακής ολοκλήρωσης και θα εντοπίσει ευκαιρίες για την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η ψηφιακή τεχνολογία και η άμυνα. Θα συμπληρώσει και θα ενισχύσει τη διαδικασία προσχώρησης, θα οικοδομήσει διοικητική ικανότητα και αμοιβαία εμπιστοσύνη, παραμένοντας παράλληλα υπό όρους και αναστρέψιμη. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει ετήσιους διαλόγους με τους εταίρους της διεύρυνσης για την παρακολούθηση της προόδου, τον εντοπισμό ευκαιριών και την αντιμετώπιση των κενών στη σταδιακή ένταξη.
Τομεακές και θεσμικές διασφαλίσεις
Όπως ανακοινώθηκε στην ανακοίνωση του 2025 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης θα πρέπει να περιλαμβάνουν ισχυρότερες διασφαλίσεις κατά της σοβαρής οπισθοδρόμησης όσον αφορά τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Σήμερα, η Επιτροπή προτείνει ένα κοινό πλαίσιο για τις εν λόγω διασφαλίσεις. Οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης θα ενισχύσουν τις υφιστάμενες τομεακές διασφαλίσεις και θα εισαγάγουν μια νέα θεσμική διασφάλιση. Ειδικότερα, η περίοδος κατά την οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν διασφαλίσεις σε τομείς όπως η οικονομία, η εσωτερική αγορά, η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις, θα παραταθεί σημαντικά μετά την προσχώρηση. Μια ειδική θεσμική διασφάλιση θα αντιμετώπιζε σοβαρές παραβιάσεις των αξιών του άρθρου 2 της ΣΕΕ και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, τα μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του Συμβουλίου. Μεταβατικές ρυθμίσεις θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν όπου χρειάζεται, μεταξύ άλλων για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των υπηρεσιών, τη γεωργία, τα ευαίσθητα προϊόντα, τη χρηματοδότηση και τη συμμετοχή σε κοινά συστήματα. Για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ένα νέο κράτος μέλος θα μπορούσε επίσης να δεσμευτεί να μην εμποδίσει μελλοντικές διευρύνσεις λόγω διμερών διαφορών.
Επόμενα βήματα
Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να προωθήσουν τις συζητήσεις και τις θεσμικές προετοιμασίες και τα μέτρα πολιτικής.
Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση του 2026, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ενδεικτικούς χάρτες πορείας για το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρήσουν τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων. Θα παρουσιάσει επίσης μια συνεκτική προσέγγιση για τη σταδιακή ολοκλήρωση, συμπεριλαμβανομένης της χαρτογράφησης των στρατηγικών τομέων.
Η Επιτροπή θα συνεργαστεί επίσης με τα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες για την ευθυγράμμιση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τις εσωτερικές προετοιμασίες της Ένωσης.
Ιστορικό
Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2023, η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν κάλεσε την Ένωση να ανταποκριθεί στην αποφασιστικότητα των χωρών της διεύρυνσης και ανακοίνωσε επανεξετάσεις της πολιτικής πριν από τη διεύρυνση. Η διακήρυξη της Γρανάδας του ίδιου έτους καθόρισε τις παράλληλες αρμοδιότητες των χωρών της διεύρυνσης να προωθήσουν τις μεταρρυθμίσεις τους και της Ένωσης να αναλάβει τις αναγκαίες εσωτερικές προετοιμασίες. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαρτίου 2024 σχετικά με τις επανεξετάσεις της πολιτικής πριν από τη διεύρυνση περιγράφεται ένα πρόγραμμα εργασίας που καλύπτει τέσσερις τομείς: αξίες, πολιτικές, προϋπολογισμός και διακυβέρνηση. Τον Ιούνιο του 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε χάρτη πορείας για τις μελλοντικές εργασίες σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει εμπεριστατωμένες επισκοπήσεις πολιτικής με επιχειρησιακά στοιχεία στους εν λόγω τέσσερις τομείς.
Στις πολιτικές κατευθύνσεις για την περίοδο 2024-2029, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλει προτάσεις για την ενίσχυση της ικανότητας δράσης της Ένωσης. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθόρισε τη θέση του μέσω των προτάσεων του 2023 για τη μεταρρύθμιση της Συνθήκης και της έκθεσης και του ψηφίσματός του του 2025 σχετικά με τις θεσμικές συνέπειες των διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Oliver Cole on Unsplash
