Γιατί χρειαζόμαστε μια προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τους καρδιαγγειακούς ελέγχους υγείας;
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου και αναπηρίας στην ΕΕ. Προκαλούν 1,7 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο, επηρεάζοντας άμεσα περίπου 62 εκατομμύρια ανθρώπους και κοστίζοντας στην οικονομία περίπου 282 δισεκατομμύρια ευρώ. Η έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση παραγόντων κινδύνου όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, ο διαβήτης και η παχυσαρκία μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη καρδιακών προσβολών, εγκεφαλικών επεισοδίων και άλλων καρδιαγγειακών προβλημάτων. Ωστόσο, λιγότερα από τα μισά κράτη μέλη της ΕΕ διαθέτουν ελέγχους καρδιαγγειακής υγείας και οι προσεγγίσεις τους διαφέρουν επίσης σημαντικά.
Η συντονισμένη δράση της ΕΕ για τους υγειονομικούς ελέγχους μπορεί να βοηθήσει τα κράτη μέλη να οργανώσουν τεκμηριωμένους και στοχευμένους καρδιαγγειακούς ελέγχους. Αυτό θα συμβάλει επίσης στη μείωση των ανισοτήτων που υπάρχουν εντός και μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την καρδιαγγειακή υγεία και θα επιτρέψει στις εθνικές αρχές να ανταλλάσσουν γνώσεις και βέλτιστες πρακτικές.
Το σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου εμπίπτει στο σχέδιο για ασφαλείς καρδιές που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον περασμένο Δεκέμβριο.
Ποιες είναι οι βασικές συστάσεις προς τα κράτη μέλη στην πρόταση;
Η προτεινόμενη σύσταση καλεί τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν εθνικούς ελέγχους καρδιαγγειακής υγείας, με βάση τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία και συμβουλές εμπειρογνωμόνων, και προσαρμοσμένους στα εθνικά περιβάλλοντα. Καθορίζει τεκμηριωμένες συστάσεις σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής των υγειονομικών ελέγχων, υπογραμμίζοντας ότι πρέπει να είναι προσβάσιμοι και χωρίς αποκλεισμούς, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα άτομα που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο και στους ευάλωτους πληθυσμούς.
Υπογραμμίζεται επίσης η σημασία της διασφάλισης ισότιμης πρόσβασης στον έλεγχο διαλογής. Προτείνονται ευρύτερες εκστρατείες που περιλαμβάνουν τέτοιες προβολές σε πρωτογενή και κοινοτικά περιβάλλοντα - όπως φαρμακεία, τοπικά κοινοτικά κέντρα - καθώς και μοντέλα διανομής μέσω κινητών συσκευών, όπως σε αγορές και εμπορικά κέντρα. Αυτό θα φέρει τον προσυμπτωματικό έλεγχο απευθείας στους πολίτες και θα βελτιώσει τα ποσοστά έγκαιρης ανίχνευσης, ιδίως σε αγροτικές ή υποεξυπηρετούμενες περιοχές.
Η πρόταση επισημαίνει τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών και των δεδομένων υγείας για τη βελτίωση των εκτιμήσεων κινδύνου, των υγειονομικών ελέγχων και της επακόλουθης θεραπείας, καθώς και για εξατομικευμένες προληπτικές προσεγγίσεις. Υποστηρίζει τη σαφή επικοινωνία και ευαισθητοποίηση σχετικά με τους υγειονομικούς ελέγχους, ώστε να βελτιωθεί η υιοθέτησή τους από τον γενικό πληθυσμό και τις πιο περιθωριοποιημένες ομάδες.
Πώς μπορεί η προτεινόμενη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τους υγειονομικούς ελέγχους να συμβάλει στην προώθηση της καινοτομίας και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ;
Το σχέδιο για ασφαλείς καρδιές εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων για την υγεία, με στόχο να καταστεί ο τομέας της υγείας της ΕΕ πιο καινοτόμος, ανταγωνιστικός και ανθεκτικός. Η προτεινόμενη σύσταση μπορεί να συμβάλει στη μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης από τις καρδιαγγειακές παθήσεις και στη βελτίωση της υγείας του ενεργού πληθυσμού της ΕΕ.
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις κοστίζουν στην ΕΕ περισσότερα από 282 δισ. ευρώ ετησίως, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας παραγωγικότητας ύψους 47 δισ. ευρώ. Η πρόληψη και η προαγωγή της υγείας συγκαταλέγονται μεταξύ των πλέον οικονομικά αποδοτικών τρόπων αντιμετώπισης αυτής της επιβάρυνσης. Σύμφωνα με το Health at a Glance: Ευρώπη 2024, κάθε ευρώ που επενδύεται σε καλά σχεδιασμένες παρεμβάσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας μπορεί να αποφέρει οικονομικά οφέλη έως και 14 ευρώ.
Εντοπίζοντας νωρίτερα παράγοντες κινδύνου όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και το σάκχαρο στο αίμα, οι έλεγχοι υγείας μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη σοβαρών ασθενειών, πρόωρου θανάτου και μακροχρόνιας αναπηρίας. Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω αυτή την προσέγγιση. Ο ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία και πρωτοβουλίες όπως το ευρωπαϊκό δίκτυο δεδομένων για την καρδιαγγειακή υγεία και το δίκτυο ΤΝ (CHAIN) θα διευκολύνουν την ασφαλή πρόσβαση σε δεδομένα υγείας και δοκιμές σε όλα τα περιβάλλοντα υγειονομικής περίθαλψης. Αυτό θα βοηθήσει τους ευρωπαίους φορείς καινοτομίας να προχωρήσουν πέρα από τα μεμονωμένα πιλοτικά έργα προς την κατεύθυνση της δυνατότητας κλιμάκωσης λύσεων με αποδεδειγμένη κλινική αξία.
Ποιος πρέπει να κάνει καρδιαγγειακούς ελέγχους;
Η καταπολέμηση των καρδιαγγειακών παθήσεων μας αφορά όλους και οι υγειονομικοί έλεγχοι μπορούν να σώσουν ζωές για ανθρώπους όλων των ηλικιών. Ωστόσο, ορισμένες ομάδες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο λόγω της ηλικίας τους, του ιατρικού ιστορικού ή των υπαρχόντων παραγόντων κινδύνου.
Για τα άτομα κάτω των 35 ετών, η πρόταση συνιστά τουλάχιστον έναν έλεγχο υγείας, συμπεριλαμβανομένων μετρήσεων της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου στο αίμα και της χοληστερόλης. Πιο εξατομικευμένος προσυμπτωματικός έλεγχος προτείνεται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πρόωρων καρδιαγγειακών παθήσεων ή αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.
Για ενήλικες ηλικίας 35 έως 64 ετών, συστηματικοί έλεγχοι συνιστώνται τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια και ενδεχομένως συχνότερα ανάλογα με τους παρόντες παράγοντες κινδύνου. Θα πρέπει να περιλαμβάνουν ευρύτερο φάσμα δοκιμών. Αυτή η ομάδα θα πρέπει επίσης να ελέγχεται για παράγοντες του τρόπου ζωής, της αναπνευστικής λειτουργίας, της κατάστασης της αναπαραγωγικής υγείας, της ψυχικής υγείας, της υγείας των νεφρών, του δείκτη μάζας σώματος και της περιφέρειας της μέσης ή της αναλογίας μέσης προς ύψος, καθώς και του ιατρικού και οικογενειακού ιστορικού.
Για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, οι έλεγχοι συνιστώνται κάθε τρία έως πέντε έτη και μπορεί να περιλαμβάνουν πρόσθετες αξιολογήσεις της υγείας της καρδιάς, όπως ηλεκτροκαρδιογράφημα και ελέγχους παλμών για τον καρδιακό ρυθμό και ρυθμό, μεταξύ άλλων.
Η προτεινόμενη σύσταση παρέχει ευελιξία σε κάθε κράτος μέλος ώστε να προσαρμόζεται ανάλογα με το εθνικό ή περιφερειακό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των μοτίβων των νόσων, των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας και των διαφορών μεταξύ των φύλων.
Τι ρόλο διαδραματίζουν τα ψηφιακά εργαλεία και τα δεδομένα υγείας;
Όπως τόνισε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2026, η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) θα πρέπει να ενδυναμώνει τους γιατρούς και όχι να τους αντικαθιστά. Φιλοδοξία της Επιτροπής είναι να μετατρέψει τα δεδομένα υγείας και την κλινική εμπειρογνωμοσύνη της Ευρώπης σε καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς και ισχυρότερη ηγετική θέση της Ευρώπης στην καινοτομία στον τομέα της υγείας. Η προτεινόμενη σύσταση συμβάλλει στην επίτευξη αυτής της φιλοδοξίας.
Η πρόταση υπογραμμίζει τα δυνητικά οφέλη της χρήσης ψηφιακών εργαλείων και, κατά περίπτωση, εργαλείων που βασίζονται στα δεδομένα ή στην ΤΝ για πιο στοχευμένο και αποτελεσματικό έλεγχο και ανάλυση. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι τα εργαλεία αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται με τεκμηριωμένο τρόπο με κατάλληλη ανθρώπινη εποπτεία και σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ. Αυτό αντικατοπτρίζει την κατεύθυνση που ορίζεται στη στρατηγική «Εφαρμογή της ΤΝ» για την ενθάρρυνση της υιοθέτησης της ΤΝ στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.
Ο ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία θα βελτιώσει την πρόσβαση των ασθενών και των επαγγελματιών υγείας σε σχετικές πληροφορίες για την υγεία, υποστηρίζοντας την καλύτερη εκτίμηση κινδύνου και τη συνέχεια της περίθαλψης. Θα καταστήσει επίσης δυνατή την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση των δεδομένων υγείας για έρευνα και καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης και της επικύρωσης εργαλείων ΤΝ, προστατεύοντας παράλληλα τα δικαιώματα των ατόμων.
Μια άλλη σημαντική πρωτοβουλία είναι το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δεδομένων Καρδιαγγειακής Υγείας και Τεχνητής Νοημοσύνης (CHAIN). Πρόκειται για εμβληματική πρωτοβουλία για τα δεδομένα και την ψηφιοποίηση στο πλαίσιο του σχεδίου «Ασφαλείς καρδιές», με χρηματοδότηση ύψους περίπου 20 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα EU4Health. Με επικεφαλής την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Προσυμπτωματικού Ελέγχου, θα συνδέσει τα καρδιαγγειακά δεδομένα και την εμπειρογνωμοσύνη σε ολόκληρη την Ευρώπη για να βοηθήσει τους επαγγελματίες του τομέα της υγείας να υιοθετήσουν αξιόπιστα εργαλεία για τον έγκαιρο εντοπισμό των κινδύνων και για πιο εξατομικευμένη πρόληψη και περίθαλψη. Θα αναπτύξει επίσης ρυθμιστικά υποδείγματα για την ασφαλή και αποτελεσματική ανάπτυξη λύσεων ΤΝ στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.
Πώς θα στηρίξει η Επιτροπή τα κράτη μέλη στην εφαρμογή της προτεινόμενης σύστασης του Συμβουλίου;
Η Επιτροπή θα στηρίξει τις πιλοτικές δοκιμές και τη σταδιακή εφαρμογή της προτεινόμενης σύστασης στα κράτη μέλη, εστιάζοντας στον εντοπισμό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο πριν από την ανάπτυξη των συμπτωμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα δρομολογήσει μια νέα κοινή δράση για τη διά βίου πρόληψη, η οποία θα υποστηρίζεται από τη χρηματοδότηση του προγράμματος EU4Health για την ανάπτυξη και την παροχή καθοδήγησης και ανάπτυξης ικανοτήτων για την εφαρμογή του σχεδίου «Ασφαλείς καρδιές».
Επιπλέον, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) θα παράσχουν τεχνική υποστήριξη στα κράτη μέλη, μέσω δύο νέων έργων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ ύψους 2 εκατ. ευρώ έκαστο.
Ένα έργο υπό την καθοδήγηση των ενδιαφερόμενων μερών, το LENSES, αναμένεται επίσης να δρομολογηθεί έως το τέλος του 2027. Το ποσό αυτό θα χρηματοδοτηθεί με 1,6 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health) και θα στηρίξει τα κράτη μέλη ώστε να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση και να στηρίξουν τον γραμματισμό στον τομέα της υγείας του πληθυσμού τους.
Ποια είναι η επιστημονική βάση για την προτεινόμενη σύσταση του Συμβουλίου;
Η προτεινόμενη σύσταση βασίζεται σε στοιχεία που συγκέντρωσαν ο ΟΟΣΑ και ο ΠΟΥ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ έκθεση του ΟΟΣΑ σχετικά με την κατάσταση της καρδιαγγειακής υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκθέσεις του ΠΟΥ και συστάσεις της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας. Βασίζεται επίσης στον σύντομο οδηγό για τον προσυμπτωματικό έλεγχο που ανέπτυξαν τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των εργασιών τους στο πλαίσιο της κοινής δράσης για τις καρδιαγγειακές παθήσεις και τον διαβήτη — JACARDI. Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων σχετικά με τους υγειονομικούς ελέγχους για καρδιαγγειακά νοσήματα, η οποία διενεργήθηκε από την Επιτροπή την άνοιξη του 2026, τροφοδότησε επίσης τις εργασίες για την προετοιμασία της πρότασης.
Πώς στηρίζει ήδη η ΕΕ την πρόληψη και τη διαχείριση των καρδιαγγειακών παθήσεων;
Η Επιτροπή έχει επενδύσει περισσότερα από 160 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα EU4Health για τη στήριξη των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων μερών στην αντιμετώπιση του φόρτου των καρδιαγγειακών παθήσεων και του διαβήτη. Ειδικότερα, οι κοινές δράσεις μεταξύ των κρατών μελών για τη βελτίωση της καρδιακής υγείας της Ευρώπης (JA Prevent NCD και JA Jacard i) συμβάλλουν στην ανάπτυξη γνώσεων και στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.
Πολλές χώρες της ΕΕ έχουν επίσης λάβει χρηματοδότηση μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για την ανάπτυξη ελέγχων καρδιαγγειακής υγείας σε εθνικό επίπεδο. Για παράδειγμα:
- Η Βουλγαρία ανακαινίζει και εξοπλίζει έξι κέντρα για τη διάγνωση και τη θεραπεία συγκεκριμένων καρδιαγγειακών παθήσεων στη Σόφια, τη Φιλιππούπολη, τη Βάρνα και το Πλέβεν.
- Η Κροατία έχει ψηφιοποιήσει τις υπηρεσίες καρδιολογίας ώστε να καταστεί δυνατή η έγκαιρη ανίχνευση, θεραπεία και παρακολούθηση των καρδιακών προβλημάτων υγείας των ασθενών. Μέσω του έργου TeleCordis, η Κροατία εγκατέστησε ιατρικό εξοπλισμό και εξοπλισμό πληροφορικής σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές για τη σύνδεση ασθενών με εξειδικευμένα κέντρα τηλεϊατρικής και για την παροχή υπηρεσίας τηλεκαρδιολογίας.
- Η Τσεχία έχει επενδύσει σε νέες εγκαταστάσεις για το Κέντρο Καρδιαγγειακής και Μεταμοσχευτικής Ιατρικής του Μπρνο και έχει δημιουργήσει υποδομή ηλεκτρονικής υγείας, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ιατρικών μητρώων για ογκολογικές, καρδιαγγειακές και άλλες νόσους.
- Η Ελλάδα θέσπισε το Prolamvano, ένα εθνικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου που προσφέρει ελέγχους καρδιαγγειακής υγείας σε 5,5 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 30 έως 70 ετών.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Patty Brito on Unsplash
