Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν σχετικά με νέους κανόνες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ενηλίκων που χρειάζονται προστασία ή υποστήριξη σε διασυνοριακές καταστάσεις. Αυτό περιλαμβάνει δικαιώματα που σχετίζονται με την πώληση περιουσιακών στοιχείων, την ιατρική περίθαλψη ή τη μετεγκατάσταση σε άλλη χώρα.

Το νέο νομοθέτημα θα προστατεύει τα δικαιώματα των ενηλίκων που δεν είναι πλέον σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις — π.χ. όσων πάσχουν από ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ — χωρίς την υποστήριξη μέλους της οικογένειας ή άλλου αντιπρόσωπου.

Ο κανονισμός ευθυγραμμίζει σε γενικές γραμμές το δίκαιο της ΕΕ στον τομέα αυτό με τους διεθνείς κανόνες που ορίζονται στη σύμβαση της Χάγης για την προστασία των ενηλίκων. Θα διασφαλίσει την αυτονομία των ευάλωτων ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας τους να κάνουν τις δικές τους επιλογές, όταν μετακινούνται εντός της ΕΕ.

Συγκεκριμένα, οι νέοι κανόνες καθορίζουν ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο για τη λήψη μέτρων προστασίας σε διασυνοριακή υπόθεση, ποιο δίκαιο εφαρμόζεται, καθώς και τις προϋποθέσεις για την αναγνώριση και την εκτέλεση μέτρων ή εξουσιών αντιπροσώπευσης που έχουν θεσπιστεί στο εξωτερικό.

Τα ευάλωτα άτομα αξίζουν αξιοπρέπεια και αυτονομία, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο μετακινούνται εντός της ΕΕ. Η αποψινή συμφωνία καθορίζει απλά στοιχεία: ότι θα πρέπει να διαφυλάσσεται η ασφάλεια δικαίου για τους ενήλικες που χρήζουν προστασίας και ότι οι επιλογές τους θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστές οπουδήποτε και αν βρίσκονται εντός της Ένωσής μας.

Κώστας Φυτιρής, Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης της Κυπριακής Δημοκρατίας

Δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις

Ο νέος κανονισμός διευκρινίζει ποιας χώρας το δικαστήριο έχει δικαιοδοσία σε διασυνοριακές υποθέσεις που αφορούν την προστασία ενηλίκων. Βασίζεται στη σύμβαση της Χάγης, η οποία συνδέει τη δικαιοδοσία με παράγοντες όπως η συνήθης διαμονή, η ιθαγένεια ή ο τόπος όπου βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία ενός ατόμου.

Ο κανονισμός θα επιτρέψει επίσης στον ενδιαφερόμενο ενήλικο να επιλέξει το δικαστήριο το οποίο θα πρέπει να επιληφθεί της υπόθεσής του, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ του προσώπου και του δικαστηρίου επιλογής.

Αναγνώριση και εκτέλεση

Για να διαφυλαχθεί η ασφάλεια δικαίου σε διασυνοριακό επίπεδο, ο κανονισμός προβλέπει την αυτόματη αναγνώριση των μέτρων προστασίας που λαμβάνονται σε άλλο κράτος μέλος, με περιορισμένες μόνο εξαιρέσεις — για παράδειγμα, εάν δεν δόθηκε στον ενήλικο πραγματική και ουσιαστική ευκαιρία ακρόασης.

Το κείμενο εγγυάται επίσης ότι τα νομικά έγγραφα, όπως οι συμβολαιογραφικές πράξεις, θα έχουν τα ίδια αποτελέσματα σε άλλα κράτη μέλη όπως και στη χώρα έκδοσής τους.

Τοποθέτηση ενηλίκου

Στο πλαίσιο του νέου νομοθετήματος, η «τοποθέτηση ενηλίκου» αναφέρεται σε δικαστικές αποφάσεις που ορίζουν πού θα πρέπει να ζει ένας ενήλικος, όπως ο καθορισμός του τόπου διαμονής του. Περιλαμβάνει επίσης καταστάσεις στις οποίες ένας ενήλικος που δεν είναι σε θέση να εκφράσει τις επιθυμίες του πρέπει να εισαχθεί σε μονάδα φροντίδας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το οικείο κράτος μέλος

Ο κανονισμός ορίζει ότι οι αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το συμφέρον του ενηλίκου και να σέβονται τη βούληση και τις προτιμήσεις του όσον αφορά την τοποθέτησή του σε κράτος μέλος της ΕΕ διαφορετικό από τον συνήθη τόπο διαμονής του. Για να δοθεί ευελιξία στα κράτη μέλη, το συμφωνηθέν κείμενο επιτρέπει επίσης σε ένα κράτος μέλος να αντιταχθεί στην τοποθέτηση ενηλίκου στο έδαφός του — για παράδειγμα, εάν δεν συμφωνεί με τους λόγους της τοποθέτησης.

Ευρωπαϊκό πιστοποιητικό υποστήριξης και αντιπροσώπευσης

Το συμφωνηθέν νομοθέτημα εισάγει νέο πιστοποιητικό υποστήριξης και αντιπροσώπευσης σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο θα διευκολύνει τους αντιπροσώπους των ενηλίκων που χρήζουν προστασίας να αποδεικνύουν τις εξουσίες τους και την εξουσιοδότησή τους να υποστηρίζουν το πρόσωπο σε άλλο κράτος μέλος.

Επόμενα βήματα

Μόλις οριστικοποιηθεί το κείμενο και εγκριθεί επίσημα από τους συννομοθέτες, το νέο νομοθέτημα θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Στη συνέχεια, τα μέτρα θα αρχίσουν να εφαρμόζονται σταδιακά 24 μήνες αργότερα.

Ιστορικό

Ο αριθμός των ατόμων που χρειάζονται υποστήριξη για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με προσωπικές πτυχές της ζωής τους αυξάνεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών που ζουν με κάποια μορφή αναπηρίας προβλέπεται να αυξηθεί κατά 77% έως το 2050. Ταυτόχρονα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι κάνουν χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της ΕΕ και, για παράδειγμα, διαβιούν σε περισσότερες από μία χώρες ανά τα χρόνια ή έχουν περιουσιακά στοιχεία σε περισσότερα του ενός κράτη.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλές προκλήσεις σε διασυνοριακά πλαίσια, όπως η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε άλλη χώρα, η υποβολή σε επείγουσα ή προγραμματισμένη ιατρική περίθαλψη στο εξωτερικό ή η μετεγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος. Οι ενήλικες που δεν είναι πλέον σε θέση να λάβουν τέτοιες αποφάσεις χωρίς την υποστήριξη μέλους της οικογένειάς τους ή κηδεμόνα συχνά αντιμετωπίζουν πολύπλοκους και ενίοτε αντικρουόμενους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Η σύμβαση της Χάγης για την προστασία των ενηλίκων είναι διεθνής συμφωνία που εγκρίθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2000. Θεσπίζει κανόνες σχετικά με ποιας χώρας οι αρχές είναι αρμόδιες και ποιο δίκαιο εφαρμόζεται σε διασυνοριακές υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ενήλικες που χρήζουν προστασίας. Μέχρι στιγμής, έχει κυρωθεί από 13 κράτη μέλη της ΕΕ και επί του παρόντος εφαρμόζεται μόνο σε αυτές τις χώρες. Ωστόσο, η πρόταση της Επιτροπής για τον κανονισμό που συμφωνήθηκε σήμερα συνοδευόταν επίσης από πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που απαιτεί την προσχώρηση όλων των κρατών μελών. Η εν λόγω απόφαση του Συμβουλίου παραμένει υπό συζήτηση μεταξύ των κρατών μελών.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Josh Howard on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμίευσε συνολικά 5,85 δισ. ευρώ στη Γερμανία και τη Σλοβακία στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) —το κεντρικό στοιχείο του NextGenerationEU— με αποτέλεσμα τα συνολικά κονδύλια του ΜΑΑ που εκταμιεύθηκαν σε ολόκληρη την ΕΕ να υπερβούν τα 400 δισ. ευρώ. Αυτό το ορόσημο υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο του Μηχανισμού στην προώθηση μετασχηματιστικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που επιταχύνουν την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης, την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, καθώς και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα της Ένωσης.

Καθώς το NextGenerationEU εισέρχεται στην τελική του φάση, ο αντίκτυπός του καθίσταται ολοένα και πιο απτός —ενισχύοντας την ικανότητα της ΕΕ να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση, θέτοντας παράλληλα τα θεμέλια για ένα βιώσιμο, καινοτόμο και χωρίς αποκλεισμούς μέλλον.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε: «Η επίτευξη εκταμιεύσεων ύψους 400 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του NextGenerationEU είναι κάτι περισσότερο από ορόσημο —αποδεικνύει την αποφασιστικότητα της Ευρώπης να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία. Χτίζουμε μια Ένωση πιο πράσινη, πιο ανταγωνιστική και πιο δίκαιη για όλους. Καθώς μπαίνουμε στην τελική φάση αυτού του ιστορικού προγράμματος, η εστίασή μας παραμένει σαφής: επίτευξη αποτελεσμάτων που διασφαλίζουν την ανθεκτικότητα, τον ηγετικό ρόλο της Ευρώπης στην παγκόσμια πράσινη μετάβαση και την ευημερία για τις επόμενες γενιές.»

Εκταμίευση 4,6 δισ. ευρώ προς τη Γερμανία

Η Επιτροπή εκταμίευσε 4,6 δισ. ευρώ στη Γερμανία, σηματοδοτώντας την τρίτη πληρωμή της χώρας στο πλαίσιο του ΜΑΑ. Η χρηματοδότηση αυτή στηρίζει βασικά μέτρα, όπως:

• Μεταρρυθμίσεις για μια πιο αποτελεσματική και ψηφιακή δημόσια διοίκηση, με ενίσχυση της διακυβέρνησης και της παροχής υπηρεσιών.
• Επενδύσεις σε ενεργειακά αποδοτικές ανακαινίσεις κτιρίων, αγορά ηλεκτρικών οχημάτων και επέκταση των υποδομών φόρτισης για την απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές.
• Χρηματοδότηση ερευνητικών έργων υδρογόνου, προώθηση του ηγετικού ρόλου της Ευρώπης στην καινοτομία στον τομέα της καθαρής ενέργειας.

Η εκταμίευση αυτή ακολουθεί το τρίτο αίτημα πληρωμής της Γερμανίας, το οποίο υποβλήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2026 και εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 13 Μαρτίου 2026. Μέχρι σήμερα, η Γερμανία έχει λάβει το 80 % των συνολικών επιχορηγήσεων ύψους 30,3 δισ. ευρώ, ενώ έχει πλέον εκπληρωθεί το 79 % όλων των οροσήμων και των στόχων στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Εκταμίευση 1,25 δισ. ευρώ προς τη Σλοβακία

Η Επιτροπή εκταμίευσε 1,25 δισ. ευρώ στη Σλοβακία, καλύπτοντας την έκτη και την έβδομη πληρωμή της χώρας στο πλαίσιο του ΜΑΑ. Τα ταμεία αυτά στηρίζουν ευρύ φάσμα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, όπως:

• Μεταρρυθμίσεις στην προσχολική εκπαίδευση για την τόνωση των ποσοστών εγγραφής και τη βελτίωση της ανάπτυξης της προσχολικής ηλικίας.
• Εφαρμογή κεντρικού συστήματος διαχείρισης για τα κρατικά ελεγχόμενα νοσοκομεία, με βελτίωση της αποτελεσματικότητας της υγειονομικής περίθαλψης.
• Ενεργειακές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων του εξορθολογισμού των συνδέσεων με το δίκτυο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και της δημιουργίας ζωνών πρώτης επιλογής για την αιολική ενέργεια με σκοπό τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
• Επενδύσεις στην καινοτομία, σε τομείς όπως οι υποτροφίες για ταλαντούχους και μειονεκτούντες φοιτητές, η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, οι αναβαθμίσεις της ενεργειακής απόδοσης και η καινοτόμος τεχνολογία υγειονομικής περίθαλψης.

Η σημερινή εκταμίευση έπεται του έκτου αιτήματος πληρωμής της Σλοβακίας (που υποβλήθηκε στις 30 Ιουνίου 2025 και εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 16 Ιανουαρίου 2026) και του έβδομου αιτήματος πληρωμής (που υποβλήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2025 και εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 10 Φεβρουαρίου 2026). Η Σλοβακία έχει πλέον λάβει το 81 % των συνολικών κονδυλίων ύψους 6,4 δισ. ευρώ, ενώ έχει ολοκληρωθεί το 62 % όλων των οροσήμων και των στόχων στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου ανάκαμψης.

Ιστορικό

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον μετριασμό των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19, τοποθετώντας παράλληλα την ΕΕ σε θέση μακροπρόθεσμης επιτυχίας. Με έως και 577 δισ. ευρώ διαθέσιμα σε επιχορηγήσεις και δάνεια, ο ΜΑΑ στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών για:

• Ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας και προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
• Επιτάχυνση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, σύμφωνα με τον στόχο της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
• Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω της καινοτομίας, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Οι πληρωμές στο πλαίσιο του ΜΑΑ βασίζονται στις επιδόσεις, διασφαλίζοντας ότι τα κονδύλια εκταμιεύονται μόνο μετά την επιτυχή υλοποίηση των συμφωνημένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Δεδομένου ότι ο ΜΑΑ πρόκειται να ολοκληρωθεί στο τέλος του 2026, τα κράτη μέλη πρέπει να ολοκληρώσουν όλα τα εναπομένοντα ορόσημα έως τον Αύγουστο του 2026 και να υποβάλουν αιτήσεις τελικής πληρωμής έως τον Σεπτέμβριο του 2026.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Christian Lue on Unsplash

Γιατί η Επιτροπή θέσπισε τώρα τη στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία για το 2021-2030;

Στο μέσον της περιόδου εφαρμογής της στρατηγικής 2021-2030, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, αλλά τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν επίμονα εμπόδια. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επικαιροποιεί τη στρατηγική για να προβεί σε απολογισμό των νέων αναγκών και προκλήσεων που έχουν προκύψει από το 2021, όπως η ανάγκη προετοιμασίας σε περιόδους κρίσης και η αυξανόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία παρουσιάζει τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες. Το παγκόσμιο πλαίσιο έχει επίσης αλλάξει δραματικά από το 2021, μεταξύ άλλων με τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τον κίνδυνο μείωσης της παγκόσμιας στήριξης προς την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία.

Αυτή η ενισχυμένη στρατηγική ανταποκρίνεται στη συμβολή των ενδιαφερόμενων μερών, στις συστάσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και στις εκκλήσεις άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Ποιος είναι ο στόχος της ενίσχυσης της πρωτοβουλίας;

Οι κύριοι στόχοι της στρατηγικής παραμένουν οι ίδιοι: διασφάλιση της πλήρους συμμετοχής στην κοινωνία και την οικονομία, άρση των εμποδίων και προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης. Η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί πλέον επικαιροποίηση της υφιστάμενης στρατηγικής στο τρέχον πλαίσιο, καλύτερη εφαρμογή και στοχευμένες νέες δράσεις.

Ειδικότερα, η στρατηγική επικεντρώνεται στα εξής:

• Πραγμάτωση των δικαιωμάτων μέσω καλύτερης προσβασιμότητας και απτών βελτιώσεων στην καθημερινή ζωή των ατόμων με αναπηρία·
• Ενδυνάμωση των ατόμων με αναπηρία ώστε να συμμετέχουν στη δια βίου μάθηση, στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία, μέσω ισχυρότερης δράσης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο·
• Συνεργασία με τις κοινότητες και επίτευξη αποτελεσμάτων επιτόπου, εντός της ΕΕ και μέσω εξωτερικής δράσης και χρηματοδότησης.

Ποια είναι η πρόοδος που έχει σημειωθεί μετά την έγκριση της στρατηγικής 2021;

Από το 2021, η στρατηγική έχει θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο ενωσιακό πλαίσιο πολιτικών για την αναπηρία, ευθυγραμμισμένο με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ), στην οποία η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της είναι συμβαλλόμενα μέρη.

Η Επιτροπή έχει προετοιμάσει το έδαφος για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς με την έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, οι οποίες διευκολύνουν την αμοιβαία αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας και την πρόσβαση σε ειδικούς όρους σε όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, το 2022 συστάθηκε το κέντρο πόρων AccessibleEU ως ο πρώτος κόμβος της ΕΕ για την προσβασιμότητα με σκοπό τη στήριξη της εφαρμογής υψηλών προτύπων προσβασιμότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Επιτροπή έχει επίσης εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ανεξάρτητη διαβίωση, με σκοπό την προώθηση υπηρεσιών με επίκεντρο τον άνθρωπο σε επίπεδο κοινότητας αντί της ιδρυματικής φροντίδας. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι τα άτομα με αναπηρία είναι ελεύθερα να επιλέγουν πού και με ποιον ζουν, και έχουν πρόσβαση στην υποστήριξη που χρειάζονται για να ζουν ανεξάρτητα. Επιπλέον, η δέσμη μέτρων για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία στηρίζει την ένταξη στην αγορά εργασίας και προωθεί ποιοτικές και βιώσιμες θέσεις εργασίας, παρέχοντας καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο πρόσληψης, διατήρησης και ανάπτυξης ικανοτήτων για τους εργαζομένους με αναπηρία.

Πέρα από αυτές τις πρωτοβουλίες, η ένταξη των ατόμων με αναπηρία έχει επίσης ενισχυθεί σε όλα τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ. Για παράδειγμα, 2,4 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (2021-2027) στηρίζουν την ένταξη ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, ενώ το Erasmus+ έχει δώσει τη δυνατότητα σε 6 500 φοιτητές με αναπηρία να συμμετάσχουν σε προγράμματα κινητικότητας από το 2021. Επιπλέον, μεταξύ 2021 και 2025, σχεδόν 1,3 εκατ. άτομα με αναπηρία συμμετείχαν σε δραστηριότητες στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ+), με εκτιμώμενη συνολική χρηματοδότηση ύψους περίπου 11 δισ. ευρώ (συμπεριλαμβανομένης της εθνικής συγχρηματοδότησης).

Γιατί η ένταξη των ατόμων με αναπηρία είναι σημαντική για την οικονομία και την κοινωνία της Ευρώπης;

90 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ ζουν με αναπηρία και οποιοσδήποτε μπορεί να βιώσει αναπηρία σε κάποια στιγμή της ζωής του, ιδίως σε μια γηράσκουσα κοινωνία. Ο αποκλεισμός των ατόμων με αναπηρία από την εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνία οδηγεί σε σημαντικές απώλειες. Για παράδειγμα, οι διακρίσεις λόγω αναπηρίας έχουν ως αποτέλεσμα εκτιμώμενες ετήσιες απώλειες ΑΕΠ στην ΕΕ ύψους έως και 1,42 δισ. ευρώ και απώλειες φορολογικών εσόδων ύψους μεταξύ 302-493 εκατ. ευρώ. Αντιθέτως, η άρση των εμποδίων και οι επενδύσεις στην προσβασιμότητα επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να συμβάλλουν πλήρως στην οικονομία της ΕΕ με τις δεξιότητες και τα ταλέντα τους, στηρίζοντας την ανάπτυξη και συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού. Η ένταξη ωφελεί επίσης τη δημοκρατία, διασφαλίζοντας ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στα κοινά και στην πολιτική ζωή.

Πώς θα συμβάλει η στρατηγική στην πραγμάτωση των δικαιωμάτων;

Η στρατηγική επικεντρώνεται στη μετουσίωση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται σε επίπεδο ΕΕ σε απτές βελτιώσεις στην καθημερινή ζωή των ατόμων με αναπηρία. Υποστηρίζει την πλήρη εφαρμογή της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, οι οποίες με τη σειρά τους θα διευκολύνουν την αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας μεταξύ των κρατών μελών και θα βοηθήσουν τα άτομα με αναπηρία να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες πολιτισμού, αναψυχής και μεταφορών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η πλήρης εφαρμογή της ευρωπαϊκής πράξης για την προσβασιμότητα και των προτύπων προσβασιμότητας θα μετατρέψει την καθοδήγηση και τις υποχρεώσεις προσβασιμότητας σε συγκεκριμένες εξελίξεις.

Οι νέες δράσεις της στρατηγικής θα προωθήσουν οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και συμβατές υποστηρικτικές τεχνολογίες και ΤΝ μέσω διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ. Ένα θεματολόγιο για τις μεταφορές χωρίς φραγμούς θα βελτιώσει την προσβασιμότητα σε όλους τους τρόπους μεταφοράς, στηρίζοντας την κινητικότητα και την αυτονομία. Επιπλέον, μια πρωτοβουλία για τη δημοκρατία χωρίς αποκλεισμούς θα καταστήσει τις εκλογές και τις πολιτικές διαδικασίες πιο προσβάσιμες και χωρίς αποκλεισμούς, διασφαλίζοντας ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να ψηφίζουν, να θέτουν υποψηφιότητα στις εκλογές και να συμμετέχουν πλήρως, μεταξύ άλλων στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2029.

Πώς θα ενδυναμώσει και θα ενισχύσει η στρατηγική την ένταξη των ατόμων με αναπηρία;

Η στρατηγική έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να ζουν ανεξάρτητα, να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία και να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους. Θα δρομολογήσει μια ενωσιακή συμμαχία για την ανεξάρτητη διαβίωση με τη συμμετοχή υπευθύνων χάραξης πολιτικής και ενδιαφερόμενων μερών για τη στήριξη της μετάβασης από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα και τις υπηρεσίες σε επίπεδο κοινότητας, μεταξύ άλλων μέσω χρηματοδότησης από την ΕΕ.

Μια καλύτερα εφαρμοζόμενη δέσμη μέτρων για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία θα προωθήσει αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς, θα αντιμετωπίσει την ΤΝ στον χώρο εργασίας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν ιδίως οι γυναίκες με αναπηρία. Οι νέες δράσεις θα στηρίξουν τις μεταβάσεις μεταξύ εκπαίδευσης και απασχόλησης, θα αντιμετωπίσουν το χάσμα απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία, θα παράσχουν καθοδήγηση σχετικά με τον συνδυασμό απασχόλησης και παροχών, θα διασφαλίσουν συστήματα που παρέχουν κίνητρα για την ανάληψη εργασίας από άτομα με αναπηρία και θα ενισχύσουν την εκπαίδευση και την κατάρτιση χωρίς αποκλεισμούς σε διάφορα στάδια της ζωής.

Η στρατηγική θα συμβάλει επίσης στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία παγκοσμίως. Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από 1 δισ. άνθρωποι ζουν με αναπηρία. Πρόκειται για το 16 % του παγκόσμιου πληθυσμού. Η ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό παγκόσμιο ρόλο όσον αφορά τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, ενσωματώνοντας περαιτέρω την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην εξωτερική της δράση. Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις της Global Gateway, με τις οποίες διασφαλίζεται ότι οι υποδομές, οι υπηρεσίες και οι πρωτοβουλίες δημιουργίας θέσεων εργασίας είναι προσβάσιμες και χωρίς αποκλεισμούς. Η ένταξη των ατόμων με αναπηρία θα ενισχυθεί επίσης στους τομείς της ανθρωπιστικής βοήθειας και της αντιμετώπισης κρίσεων, καθώς και στις πολιτικές διεύρυνσης και γειτονίας της ΕΕ. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, όπου η ΕΕ θα προωθήσει την προσβασιμότητα και μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς για την αναπηρία, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα άτομα με αναπηρία συμμετέχουν ενεργά στις προσπάθειες ανασυγκρότησης.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Small Giant on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα φιλόδοξο κοινωνικό σχέδιο με στόχο να συμβάλει στην εξάλειψη της φτώχειας και στην προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία σε ολόκληρη την ΕΕ. Η δέσμη μέτρων περιλαμβάνει την πρώτη στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας, δηλαδή το σχέδιο της Επιτροπής για να συμβάλει στην εξάλειψη της φτώχειας στην ΕΕ έως το 2050· την πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση· και δύο ανακοινώσεις: η πρώτη με τίτλο «Σπάζοντας τον κύκλο της παιδικής φτώχειας — ενισχύοντας την ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά» και η δεύτερη με τίτλο «Ενίσχυση της στρατηγικής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία έως το 2030».

Καθώς το 52 % των Ευρωπαίων αναφέρουν ότι κύριο πρόβλημά τους είναι το κόστος ζωής, η ΕΕ έχει να αντιμετωπίσει τρεις επείγουσες προκλήσεις: τη στεγαστική κρίση (η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης θεωρείται άμεσο και επείγον πρόβλημα από το 40 % των πολιτών, ενώ οι άστεγοι φθάνουν το 1 εκατομμύριο)· τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν τη συμμετοχή στην ταχέως μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας· και τη φτώχεια, που πλήττει 1 στους 5 Ευρωπαίους — και 1 στα 4 παιδιά.

Επιπλέον, πολλά άτομα, που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση από κοινωνικοοικονομική άποψη, αντιμετωπίζουν διακρίσεις και στιγματισμό. Πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η προστασία των δικαιωμάτων τους. Στα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνονται και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, τα οποία πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστά σε κάθε πτυχή της ζωής.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε σχετικά: «Η φτώχεια και ο αποκλεισμός είναι προκλήσεις που μπορούμε και πρέπει να υπερνικήσουμε. Σήμερα παρουσιάζουμε μια στρατηγική για την πρόληψη και τη μείωση της φτώχειας. Αναλαμβάνουμε αποφασιστική δράση με την ενίσχυση της εγγύησης για τα παιδιά, τη βελτίωση των μέτρων για την πρόληψη της αστεγίας και την πλήρη ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Αξιοπρέπεια, ευκαιρίες και ισότητα. Αυτές είναι οι σπουδαιότερες αξίες στην Ευρώπη που οικοδομούμε.»

Ολοκληρωμένη προσέγγιση για την εξάλειψη της φτώχειας

Η στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας χαράσσει σαφή πορεία για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ που ορίζεται στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, δηλαδή τη μείωση του αριθμού των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έως το 2030, καθώς και τη συμβολή στην εξάλειψη της φτώχειας έως το 2050.

Η στρατηγική αυτή ενσωματώνει τις εξής τρεις προτεραιότητες: ποιοτικές θέσεις εργασίας για όλους, καθώς η ποιοτική απασχόληση είναι η πρώτη διέξοδος από τη φτώχεια για όσους μπορούν να εργαστούν· αποτελεσματική πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες και επαρκή εισοδηματική στήριξη· και συντονισμένη δράση για την καταπολέμηση της φτώχειας.

Η στρατηγική περιλαμβάνει μια σειρά βασικών δράσεων για την επίτευξη αυτών των προτεραιοτήτων. Για να σπάσει ο κύκλος της φτώχειας σε κάθε ηλικία, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει, για παράδειγμα, διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με τη δυνατότητα δημιουργίας ενός νέου νομικού μέσου για την ένταξη των ατόμων που έχουν αποκλειστεί από την αγορά εργασίας. Η στρατηγική καθορίζει επίσης τρόπους στήριξης των ηλικιωμένων μέσω επαρκών συντάξεων. Επιπλέον, τονίζει την ανάγκη να ενώσουμε τις δυνάμεις μας με τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών για την καταπολέμηση της φτώχειας, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία συνασπισμού κατά της φτώχειας αργότερα εντός του τρέχοντος έτους και ενός νέου διαρθρωμένου διαλόγου για τη διαβούλευση με τα άτομα που βιώνουν τη φτώχεια για τις σχετικές πολιτικές.

Σπάζοντας τον κύκλο της παιδικής φτώχειας – ενισχύοντας την ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά

Τα παιδιά στην ΕΕ διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού από τους ενήλικες, χωρίς να έχει σημειωθεί ουσιαστική μείωση της παιδικής φτώχειας κατά την τελευταία πενταετία.

Η ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά είναι το κύριο εργαλείο της ΕΕ για τη στήριξη των παιδιών που έχουν ανάγκη, ιδίως μέσω της δωρεάν και αποτελεσματικής πρόσβασης σε υπηρεσίες όπως η προσχολική εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και τα σχολικά γεύματα. Η Επιτροπή προτείνει σήμερα να ενισχυθεί η εγγύηση για την αντιμετώπιση της κοινωνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης που αποτελεί η επίμονη παιδική φτώχεια και των αναγκών των ευάλωτων παιδιών. Δίνεται έμφαση στη διασφάλιση της πρόσβασης των οικογενειών σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, παιδική μέριμνα και ισχυρά δίχτυα ασφαλείας, καθώς και στη βελτίωση της πρόσβασης των παιδιών σε προγράμματα καθοδήγησης και ψυχιατρικής περίθαλψης. Επιπλέον, η Επιτροπή θα εφαρμόσει σε πιλοτικό επίπεδο μαζί με τα κράτη μέλη μια ευρωπαϊκή κάρτα εγγύησης για τα παιδιά, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε υπηρεσίες και η συνεκτική στήριξη των παιδιών που έχουν ανάγκη. Επιπλέον, καίριας σημασίας είναι η προστασία των παιδιών από απειλές εντός και εκτός διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης και της κακοποίησης.

Καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση

Η στέγαση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα — ωστόσο, οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά 60 % από το 2013 και οι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν αυξανόμενα εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση σε κατάλληλη στέγαση. Η προτεινόμενη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τον αποκλεισμό από τη στέγαση δίνει έμφαση σε μακροπρόθεσμες λύσεις και στην πρόληψη με σκοπό να αποτραπεί ο αποκλεισμός από τη στέγαση και η αστεγία. Προωθεί επίσης μια πιο προσιτή στέγαση από κοινωνική και οικονομική άποψη και υιοθετεί μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση για να στηρίξει τα άτομα που αναζητούν στέγη. Πρόκειται για ένα από τα παραδοτέα του πρώτου ευρωπαϊκού σχεδίου οικονομικά προσιτής στέγασης που παρουσίασε η Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025 για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης που πλήττει εκατομμύρια Ευρωπαίους. 

Ώθηση στην απασχόληση και την ένταξη των ατόμων με αναπηρία

Καθώς 90 εκατομμύρια άτομα — πάνω από 1 στους 5 Ευρωπαίους — ζουν με αναπηρία, η πλήρης ένταξη είναι επιτακτική τόσο για τη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων τους όσο και για την τόνωση της οικονομίας και της δημοκρατίας της Ευρώπης. Παρ' όλ' αυτά, εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια: απασχολείται μόνο το 55 % των ατόμων με αναπηρία, σε σύγκριση με το 77 % των ατόμων χωρίς αναπηρία· 1,4 εκατ. άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να ζουν σε ιδρυματικά περιβάλλοντα και 1 στα 3 αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας, αριθμός σχεδόν διπλάσιος από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Για να γίνουν τα δικαιώματα πραγματικότητα, η Επιτροπή θα εντείνει τις φιλοδοξίες μας και την εφαρμογή τους. Στις δράσεις μας περιλαμβάνεται η πανευρωπαϊκή εφαρμογή της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης, η δρομολόγηση συμμαχίας για ανεξάρτητη διαβίωση με στόχο να αντικατασταθούν τα ιδρύματα από υποστήριξη σε επίπεδο κοινότητας, με τη βελτίωση της προσβασιμότητας στις μεταφορές, και την επένδυση σε υποστηρικτικές τεχνολογίες, όπως τα εργαλεία ΤΝ.

Επόμενα βήματα

Η Επιτροπή θα στηρίξει όλους τους παράγοντες που εμπλέκονται στην εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας και της ενισχυμένης ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά. Τα κράτη μέλη θα συζητήσουν την πρόταση της Επιτροπής για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση, με σκοπό την έγκρισή της από το Συμβούλιο. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να στηρίζει τα κράτη μέλη όσον αφορά την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για την αναπηρία, προτείνοντας παράλληλα ένα επικαιροποιημένο πλαίσιο παρακολούθησης σχετικά με τη στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία για την περίοδο 2021-2030.

Ιστορικό

Η ΕΕ χρησιμοποιεί έναν βασικό δείκτη για τη μέτρηση του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, συνδυάζοντας τους εξής τρεις παράγοντες: τη σχετική νομισματική φτώχεια, τη σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση και την πολύ χαμηλή ένταση εργασίας.

Το 2021 στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων ανακοινώθηκε ένας πρωταρχικός στόχος της ΕΕ για τη μείωση της φτώχειας: να μειωθεί ο αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έως το 2030. Τουλάχιστον 5 εκατομμύρια του συνόλου αυτού θα πρέπει να είναι παιδιά.

Η στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά ανακοινώθηκαν στις πολιτικές κατευθύνσεις για την περίοδο 2024-2029. Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2025, η πρόεδρος της Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε τον στόχο της ΕΕ για την εξάλειψη της φτώχειας έως το 2050. Μια μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής συνέβαλε στη διαμόρφωση της στρατηγικής, αποδεικνύοντας ότι ένα πρόσθετο 0,25 % του ΑΕΠ της ΕΕ θα μπορούσε να βοηθήσει 18 εκατομμύρια ανθρώπους να αποφύγουν τη φτώχεια. Επιπλέον, η Επιτροπή πραγματοποίησε επίσης έρευνα σε σχεδόν 42 000 παιδιά ηλικίας 8-17 ετών από όλες τις χώρες της ΕΕ για να συγκεντρώσει τις απόψεις τους σχετικά με τη φτώχεια και την κοινωνική ένταξη.

Η σημερινή ανακοίνωση σχετικά με την ενίσχυση της στρατηγικής για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία έως το 2030 ανανεώνει τη δέσμευση της Επιτροπής να πιέσει για την εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για την αναπηρία 2021-2030, ανταποκρινόμενη στις συστάσεις των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και στα αιτήματα των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για αυστηρότερη εφαρμογή και ανανεωμένη δράση. Η ανακοίνωση αυτή αποτελεί μέρος των ευρύτερων στόχων της ΕΕ για την Ένωση ισότητας.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by AbsolutVision on Unsplash