Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το OceanEye για την επέκταση του ρόλου της ΕΕ στην παρατήρηση των ωκεανών. Η πρωτοβουλία έχει ως στόχο να καταστήσει την ΕΕ τον κορυφαίο πάροχο πληροφοριών για τους ωκεανούς παγκοσμίως, συμβάλλοντας στο 35 % του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών έως το 2035 και διασφαλίζοντας το 35 % της αγοράς τεχνολογιών παρατήρησης των ωκεανών.

Ο ωκεανός καλύπτει το 70% της επιφάνειας της Γης, αλλά μόνο το 5% έχει εξερευνηθεί. Η παρατήρηση των ωκεανών είναι ζωτικής σημασίας για την προστασία και την αποκατάσταση των ωκεανών, την πρόβλεψη του κλίματος, τις δραστηριότητες της γαλάζιας οικονομίας, όπως η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια, η υπεράκτια ενέργεια και η ναυτιλία, καθώς και για την ασφάλεια και την άμυνα στη θάλασσα.

Τέσσερις πυλώνες θα καθοδηγήσουν την προσέγγιση της ΕΕ —σε επίπεδο ΕΕ και παγκοσμίως— για τη μετουσίωση των στόχων αυτών σε απτά αποτελέσματα: Καλύτερη διακυβέρνηση για μια πιο ενοποιημένη ευρωπαϊκή προσέγγιση· παγκόσμια ηγετική θέση μέσω διεθνούς συμμαχίας και εταιρικών σχέσεων· το ευρωπαϊκό ψηφιακό δίδυμο του ωκεανού, την καινοτομία και την ανάπτυξη της βιομηχανίας· και τη συμμετοχή της κοινωνίας και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Η εξασφάλιση χρηματοδότησης θα χρησιμεύσει ως βασικός καταλύτης και θα διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη παρατήρηση των ωκεανών.

Η κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε: «Με το OceanEye, η Ευρώπη θα ηγηθεί του αγώνα δρόμου για την κατανόηση των ωκεανών μας, την προστασία τους και τη βιώσιμη αξιοποίηση του δυναμικού τους. Πρόκειται για τη χρήση της επιστήμης και της χρηστής διακυβέρνησης για την κατανόηση των ωκεανών μας και τη διασφάλιση του μέλλοντός μας. Καλούμε όλα τα κράτη μέλη και τους παγκόσμιους εταίρους να συμμετάσχουν μαζί μας για να στηρίξουμε το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών και να κάνουμε πραγματικότητα το OceanEye.»

Καλύτερη διακυβέρνηση για μια πιο ενοποιημένη ευρωπαϊκή προσέγγιση

Η παρατήρηση των ωκεανών της ΕΕ αντιμετωπίζει κατακερματισμό. Το OceanEye αποσκοπεί στη γεφύρωση αυτών των κενών μέσω μιας διαρθρωμένης προσέγγισης διακυβέρνησης, βελτιώνοντας τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών, των ερευνητικών φορέων και της βιομηχανίας και στηρίζοντας τη συμβολή της ΕΕ στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών. Η διαρθρωμένη διακυβέρνηση θα συμβάλει στην ευθυγράμμιση των επενδύσεων και των προτεραιοτήτων, καθιστώντας την παρατήρηση των ωκεανών της ΕΕ πιο στρατηγική, μειώνοντας τις ανεπάρκειες και τις αλληλεπικαλύψεις στη συλλογή δεδομένων και καλύπτοντας τα υφιστάμενα κενά. Οι λεπτομέρειες θα καθοριστούν στην πρόταση νόμου για τους ωκεανούς στο τέλος του τρέχοντος έτους.

Η πρωτοβουλία προβλέπει ένα ευρωπαϊκό ψηφιακό σύστημα ωκεανών που θα περιλαμβάνει υφιστάμενες ευρωπαϊκές υπηρεσίες, όπως η θαλάσσια υπηρεσία Copernicus, το EMODnet, το WISE Marine και το WISE Freshwater, δημιουργώντας ένα ενιαίο σημείο εισόδου για υψηλής ποιότητας ωκεάνια δεδομένα και γνώσεις για τη θάλασσα. Το σύστημα αυτό θα περιλαμβάνει επίσης τον ευρωπαϊκό ψηφιακό δίδυμο ωκεανό, ο οποίος θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία έως το 2030, επιτρέποντας την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο και την προγνωστική μοντελοποίηση για την πολιτική και τη βιομηχανία.

Παγκόσμια ηγεσία μέσω διεθνών εταιρικών σχέσεων

Η ΕΕ θα δρομολογήσει διεθνή συμμαχία για την ενίσχυση του παγκόσμιου συστήματος παρατήρησης των ωκεανών για την αντιμετώπιση κρίσιμων κενών σε περιοχές που δεν παρακολουθούνται επαρκώς στο νότιο ημισφαίριο, στην Αρκτική, στα βαθέα ύδατα και στις παράκτιες περιοχές, για παράδειγμα.

Στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», η Επιτροπή θα επενδύσει 50 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της συνεισφοράς της ΕΕ στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών και επιπλέον 12 εκατ. ευρώ για τη στήριξη ανθεκτικών παγκόσμιων συστημάτων δεδομένων για τους ωκεανούς.

Ευρωπαϊκό ψηφιακό δίδυμο ωκεανού, καινοτομία και ανάπτυξη της βιομηχανίας

Η ισχυρή καινοτομία στον τομέα της παρατήρησης των ωκεανών και η βιομηχανική βάση αποτελούν θεμελιώδη οικονομική και γεωπολιτική επιλογή και στρατηγική επιταγή για την ΕΕ.

Ο ευρωπαϊκός ψηφιακός δίδυμος ωκεανός —μια εικονική αναπαράσταση του ωκεανού που επιτρέπει την απρόσκοπτη πρόσβαση σε θαλάσσια δεδομένα— θα είναι διαθέσιμος ως δημόσια υπηρεσία για τους Ευρωπαίους και τον υπόλοιπο κόσμο.

Το OceanEye θα στηρίξει επίσης την ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων αισθητήρων, αυτόνομων συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης, και θα επιταχύνει τη μετάβασή τους από την έρευνα στην αγορά.

Τέλος, το OceanEye αποσκοπεί επίσης στην προώθηση συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στη βελτίωση της πρόσβασης των νεοφυών επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση και στην ευθυγράμμιση της έρευνας με τις ανάγκες της αγοράς. Επιπλέον 30 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα στηρίξουν βασικές καινοτομίες μέσω μιας θεματικής πρόκλησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας σχετικά με τις τεχνολογίες παρατήρησης των ωκεανών.

Συμμετοχή της κοινωνίας και ανάπτυξη δεξιοτήτων

Το OceanEye θα καταστήσει την παρατήρηση των ωκεανών και ευρύτερα τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες των ωκεανών πιο ορατές και σχετικές με την κοινωνία, συνδέοντάς τις με τον πολιτισμό, την εκπαίδευση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων.

Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα δρομολογήσει ένα εργαστήριο για τις ωκεάνιες, παράκτιες και νησιωτικές κοινότητες του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους με σκοπό τη διερεύνηση δημιουργικών τρόπων παρουσίασης ωκεάνιων δεδομένων και την ευαισθητοποίηση σχετικά με τους ωκεανούς —μέσω δημόσιων εγκαταστάσεων, μουσειακών εκθέσεων και συνεργασιών με καλλιτέχνες και σχεδιαστές.

Επιπλέον, θα εισαχθεί ειδική ετικέτα OceanEye, στην οποία θα προσδιορίζονται σαφώς όλες οι συνεισφέρουσες υποδομές.

Εξασφάλιση χρηματοδότησης για τη μακροπρόθεσμη παρατήρηση των ωκεανών

Η επίτευξη των στόχων του OceanEye θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις, με σημαντική χρηματοδότηση που απαιτείται για επιτόπια παρακολούθηση, ψηφιακά εργαλεία και έρευνα.

Σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή κινητοποιεί τους διαθέσιμους πόρους και τα υφιστάμενα μέσα για τη στήριξη της πρωτοβουλίας OceanEye.

Συνολικά, η Επιτροπή θα επενδύσει 92 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» για την έναρξη του OceanEye:

• 50 εκατ. ευρώ – ενίσχυση της συνεισφοράς της ΕΕ στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών
• 12 εκατ. ευρώ – Στήριξη ανθεκτικών παγκόσμιων συστημάτων ωκεάνιων δεδομένων για τη βελτίωση της κοινοχρησίας δεδομένων και της προσβασιμότητας.
• 30 εκατ. ευρώ – Τόνωση της καινοτομίας μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας

Σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη, τις τρίτες χώρες και άλλους εταίρους, όπως φιλανθρωπίες και ιδιωτικούς οργανισμούς, να προσχωρήσουν στη Διεθνή Συμμαχία αυξάνοντας τη στήριξή τους για την παρατήρηση των ωκεανών, διασφαλίζοντας σταθερή χρηματοδότηση για βελτιωμένες σειρές μακροπρόθεσμων παρατηρήσεων.

Οι δεσμεύσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν την κινητοποίηση χρηματοδοτικών πόρων, την παροχή πρόσβασης σε ικανότητες παρατήρησης (όπως σκάφη παρατήρησης, αισθητήρες, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και υποβρύχια καλώδια), την επένδυση και/ή την παροχή πρόσβασης σε υποδομές παρατήρησης και ψηφιακές υποδομές, τη διάθεση ανθρώπινων και τεχνικών ικανοτήτων στη Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή (ΔΟΕ) ή στο Παγκόσμιο Σύστημα Ωκεανογραφικής Παρατήρησης (GOOS) και τη διάθεση σχετικών δεδομένων.

Ιστορικό

Το OceanEye είναι ένα από τα παραδοτέα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τους Ωκεανούς, το οποίο εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Ιούνιο του 2025. Πρόκειται για την ολοκληρωμένη στρατηγική της Επιτροπής για την καλύτερη προστασία των ωκεανών, την προώθηση μιας ακμάζουσας γαλάζιας οικονομίας και τη στήριξη της ευημερίας των ανθρώπων που ζουν σε παράκτιες περιοχές. Το σύμφωνο συγκεντρώνει τις πολιτικές της ΕΕ για τους ωκεανούς σε ένα ενιαίο πλαίσιο αναφοράς, αντιμετωπίζοντας τις σημαντικές απειλές που αντιμετωπίζουν οι ωκεανοί μας, οι παράκτιες κοινότητές μας, τα νησιά και οι εξόχως απόκεντρες περιοχές.

Η γαλάζια οικονομία (οικονομικές δραστηριότητες στη θάλασσα) είναι ζωτικής σημασίας για την ΕΕ, με 70.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και το 40 % των Ευρωπαίων να ζουν σε παράκτιες κοινότητες και νησιά. Οι τομείς που σχετίζονται με τους ωκεανούς και τη γαλάζια οικονομία αντιπροσωπεύουν 5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην ΕΕ και ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 250 δισ. ευρώ.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Ivan Bandura on Unsplash

Ο Jim Hagemann Snabe διορίστηκε Ειδικός Απεσταλμένος για τη Βιομηχανική Τεχνητή Νοημοσύνη. Υπό την ιδιότητα αυτή, θα συμβουλεύει την πρόεδρο Ursula von der Leyen και την εκτελεστική αντιπρόεδρο για την τεχνολογική κυριαρχία, την ασφάλεια και τη δημοκρατία, Henna Virkkunen, σχετικά με θέματα που συνδέονται με τη βιομηχανική τεχνητή νοημοσύνη, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί το μετασχηματιστικό δυναμικό της ΤΝ σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο των εργασιών αυτών, ο κ. Hagemann Snabe θα υποβάλει τεκμηριωμένη και μακρόπνοη έκθεση σχετικά με τη βιομηχανική ΤΝ.

Ο συμβουλευτικός του ρόλος θα καλύπτει ολόκληρο το βιομηχανικό οικοσύστημα ΤΝ, με ιδιαίτερη έμφαση στις υποδομές ΤΝ, συμπεριλαμβανομένων των κέντρων δεδομένων, της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων (HPC) και των αλυσίδων εφοδιασμού ημιαγωγών που είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της ΤΝ. Θα παρέχει επίσης συμβουλές σχετικά με θεμελιώδεις τεχνολογίες ΤΝ, όπως τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), η παραγωγική ΤΝ, οι υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και το προηγμένο λογισμικό ΤΝ, καθώς και σχετικά με την εφαρμογή της ΤΝ σε διάφορους βιομηχανικούς τομείς. Επιπλέον, θα συμβάλει σε ζητήματα στρατηγικής πολιτικής για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ της τεχνολογικής καινοτομίας και του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ.

Ο Hagemann Snabe, Δανός υπήκοος, έχει εργαστεί στο παρελθόν σε γνωστές τεχνολογικές εταιρίες και έχει συμμετάσχει σε διάφορα διεθνή και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Με πάνω από 25 χρόνια εμπειρίας στον κλάδο της πληροφορικής, εμπειρία σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, της προηγμένης μεταποίησης και της καθαρής τεχνολογίας, ο κ. Hagemann Snabe έχει ισχυρό ιστορικό στην προώθηση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης στο υψηλότερο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της καθοδήγησης στρατηγικών αλλαγών που ενίσχυσαν την ανταγωνιστικότητα, ενισχύοντας παράλληλα έναν πιο υπεύθυνο ρόλο για τις επιχειρήσεις στην κοινωνία. Ο διορισμός του ως ειδικού απεσταλμένου για τη βιομηχανική ΤΝ οφείλεται σε αυτή την εξαιρετικά ευρεία εμπειρογνωμοσύνη και το βάθος της εμπειρίας, η οποία δεν είναι άμεσα διαθέσιμη στον ίδιο βαθμό στην Επιτροπή. Αυτός ο συνδυασμός στρατηγικής υπεροχής, βιομηχανικής διορατικότητας και τεχνολογικής εμπειρογνωμοσύνης τον εξοπλίζει καλά για να στηρίξει τις φιλοδοξίες της ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη και την υιοθέτηση της βιομηχανικής τεχνητής νοημοσύνης.

Ο κ. Hagemann Snabe θα έχει την ιδιότητα του μη αμειβόμενου ειδικού συμβούλου έως τις 31 Μαρτίου 2027. Σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες για τους ειδικούς συμβούλους, η Επιτροπή διενήργησε διεξοδική αξιολόγηση πριν από τον διορισμό για να διασφαλίσει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των καθηκόντων του κ. Hagemann Snabe σε αυτόν τον ρόλο και των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων εκτός της Επιτροπής. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο κ. SNABE θα αναστείλει τη συμμετοχή του στη συμβουλευτική επιτροπή του Google Cloud, καθώς και στο διοικητικό συμβούλιο του C3.ai.

Οι ειδικοί
σύμβουλοι έχουν σχεδιαστεί για να προσφέρουν εμπειρογνωμοσύνη όπου και όταν χρειάζεται. Η έκθεση που θα υποβάλει ο Ειδικός Απεσταλμένος για τη Βιομηχανική Τεχνητή Νοημοσύνη θα είναι τεκμηριωμένη και προσανατολισμένη στο μέλλον και θα περιλαμβάνει εφαρμόσιμες συστάσεις, με στόχο την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας της Ευρώπης.

Ο διορισμός αυτός πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη στιγμή για την πολιτική της Επιτροπής στον τομέα της ΤΝ. Το σχέδιο δράσης για την ήπειρο της τεχνητής νοημοσύνης καθιστά την Ευρώπη ήπειρο της τεχνητής νοημοσύνης ενισχύοντας τις υποδομές πληροφορικής, τα δεδομένα, τις δεξιότητες και την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτόχρονα, η δέσμη μέτρων για την τεχνολογική κυριαρχία επιταχύνει το έργο αυτό και βασίζεται σε υφιστάμενες πρωτοβουλίες, όπως η πυξίδα ανταγωνιστικότητας και η στρατηγική για την οικονομική ασφάλεια, καθώς και στα επικείμενα εργοστάσια Gigafactories ΤΝ.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Gabriele Malaspina on Unsplash

Η Επιτροπή χαιρετίζει τη πολιτική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον κανονισμό για τη θέσπιση νέου κοινού ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών. Οι νέοι κανόνες για τις επιστροφές, οι οποίοι προτάθηκαν από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025, αποτελούν βασικό παραδοτέο στο πλαίσιο των πολιτικών κατευθυντήριων γραμμών της παρούσας Επιτροπής και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης. Αποτελεί βασικό στοιχείο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της ΕΕ για τη μετανάστευση, συμπληρώνοντας το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Ο κανονισμός για την επιστροφή θα παράσχει στα κράτη μέλη τα απαραίτητα εργαλεία για να καταστήσουν τις επιστροφές πιο αποτελεσματικές, με ταχύτερες, απλούστερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Οι νέοι κοινοί κανόνες περιλαμβάνουν:

• Ένα πραγματικά ευρωπαϊκό σύστημα με τη μορφή κανονισμού, με κοινές διαδικασίες για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και ευρωπαϊκής εντολής επιστροφής, τερματίζοντας τον υφιστάμενο κατακερματισμό σε επίπεδο ΕΕ.
• Αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής, με τα κράτη μέλη να μπορούν πλέον να αναγνωρίζουν και να εκτελούν άμεσα απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος.   
• Αυστηρότεροι κανόνες για την αναγκαστική επιστροφή, η οποία καθίσταται υποχρεωτική όταν ένα παρανόμως διαμένον πρόσωπο ενέχει κίνδυνο για την ασφάλεια, δεν συνεργάζεται, διαφεύγει σε άλλο κράτος μέλος ή δεν εγκαταλείπει οικειοθελώς την ΕΕ εντός καθορισμένης προθεσμίας. Ταυτόχρονα, ο κανονισμός ενθαρρύνει την οικειοθελή επιστροφή μέσω ενισχυμένης βοήθειας για την επιστροφή και την επανένταξη.
• Αυστηρότεροι κανόνες κατά της διαφυγής, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να απαιτείται από τους επιστρέφοντες να παρέχουν οικονομικές εγγυήσεις, να υποβάλλουν τακτικά εκθέσεις ή να διαμένουν σε καθορισμένο τόπο.
• Αυστηρότεροι κανόνες για τα άτομα που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια, ώστε να μπορούν να εντοπίζονται και να επιστρέφονται ταχύτερα.
• Ο κανονισμός εισάγει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες, όπου τα άτομα που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής μπορούν να επιστραφούν. Για τον σκοπό αυτό, μπορούν να συνάπτονται συμφωνίες ή διακανονισμοί με τρίτη χώρα που τηρεί τα διεθνή πρότυπα και αρχές για τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
• Ισχυρές διασφαλίσεις καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας επιστροφής: όλα τα μέτρα που σχετίζονται με την επιστροφή πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών και διεθνών προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Επόμενα βήματα

Ο κανονισμός πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πριν τεθεί σε ισχύ, κάτι που θα συμβεί μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Ο κανονισμός αντικαθιστά την ισχύουσα οδηγία περί επιστροφής από το 2008.

Ιστορικό

Μολονότι το ποσοστό επιστροφής αυξήθηκε σε 28 % το 2025 —το υψηλότερο ποσοστό επιστροφής τα τελευταία 10 έτη— ο αριθμός των πραγματικών επιστροφών εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλός και η αποτελεσματικότητα του συστήματος επιστροφής πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω. Οι νέοι κανόνες που συμφωνήθηκαν σήμερα κάνουν ακριβώς αυτό: θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη να αυξήσουν την επιστροφή των προσώπων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, με απλούστερες, ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες.

Παράλληλα, η Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, συνεχίζει να συνεργάζεται με τρίτες χώρες για την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της επανεισδοχής και της επιστροφής. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση κινήτρων, όπως τα μέσα επανεισδοχής, τα χρηματοδοτικά εργαλεία, η πολιτική θεωρήσεων και η εμπορική πολιτική στο πλαίσιο της προσέγγισης της μεταναστευτικής διπλωματίας της ΕΕ προς τρίτες χώρες.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Kevin Bückert on Unsplash

Η Επιτροπή εξέδωσε γνώμες σχετικά με την προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα από την Αυστρία, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία, τη Σλοβενία και τη Σουηδία.

Ενώ το δίκαιο της ΕΕ επιτρέπει την προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα υπό ορισμένες προϋποθέσεις, απαιτεί επίσης από την Επιτροπή να εκδίδει γνώμη όταν οι εν λόγω έλεγχοι διαρκούν περισσότερο από 12 μήνες. Στις γνώμες που εκδόθηκαν αξιολογείται η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα των κοινοποιηθέντων ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, καθώς και τα διαθέσιμα εναλλακτικά μέτρα και μέτρα μετριασμού που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών στα διασυνοριακά ταξίδια. 

Η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στην τήρηση των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας και της ασφάλειας σε ολόκληρο τον χώρο Σένγκεν. Οι γνώμες που εκδόθηκαν περιλαμβάνουν συστάσεις που θα επιτρέψουν στα κράτη μέλη να εργαστούν για τη σταδιακή κατάργηση και τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.

Βασικά πορίσματα και συστάσεις

Ενώ η κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος διαφέρει, μπορούν να επισημανθούν ορισμένα κοινά βασικά πορίσματα:

• Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να επαναφέρουν κατ' εξαίρεση και προσωρινά τους προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους όταν αντιμετωπίζουν σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια. Τα κράτη μέλη έχουν κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας λόγω πραγματικών και θεμιτών ανησυχιών σχετικά με τις απειλές κατά της ασφάλειας και τη μεταναστευτική κατάσταση.  
• Η επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα έχει αναπόφευκτα συνέπειες για τα γειτονικά κράτη μέλη. Όταν επαναφέρονται οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα, είναι ζωτικής σημασίας τα κράτη μέλη να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό τυχόν αρνητικών συνεπειών για τους διασυνοριακούς μετακινούμενους εργαζομένους και τις διασυνοριακές κοινότητες. Ο διαρθρωμένος διάλογος της Επιτροπής και η διαδικασία διαβούλευσης που ξεκίνησε ο συντονιστής Σένγκεν με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη συνέβαλαν στη σημαντική μείωση του χρόνου αναμονής και στη βελτίωση του επιχειρησιακού συντονισμού και της ανταλλαγής πληροφοριών.
• Η επικείμενη έναρξη εφαρμογής του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο θα ενισχύσει σημαντικά τις διαρθρωτικές συνθήκες που απαιτούνται για τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Το σύμφωνο θα ενισχύσει τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και θα παράσχει στα κράτη μέλη αποτελεσματικότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση των μη επιτρεπόμενων μετακινήσεων εντός του χώρου Σένγκεν.
• Το σύστημα εισόδου-εξόδου (που εφαρμόζεται πλήρως από τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους) και η μελλοντική ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) θα ενισχύσουν την εποπτεία των μετακινήσεων διαμέσου των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, βελτιώνοντας σημαντικά την παρακολούθηση του ποιος εισέρχεται και εξέρχεται από την Ένωση και πότε και πού πραγματοποιούνται οι διελεύσεις.  
• Υπάρχουν πιο αποδοτικές και αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις αντί των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα . Ειδικότερα, οι μη συστηματικοί αστυνομικοί έλεγχοι ή οι κινητές τεχνολογίες βιομετρικής ταυτοποίησης και παρακολούθησης οχημάτων αποτελούν αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις αντί των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα.
• Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ήδη ελέγχους βάσει κινδύνου και μη συστηματικούς ελέγχους. Οι έλεγχοι αυτοί μοιάζουν με μη συστηματικούς αστυνομικούς ελέγχους και θα μπορούσαν με σχετική ευκολία να αντικατασταθούν σταδιακά από εναλλακτικές λύσεις. 

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συνιστά στα εννέα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να εργαστούν για τη σταδιακή κατάργηση και τη σταδιακή άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, αξιοποιώντας πλήρως τα διαθέσιμα εναλλακτικά μέτρα και την περιφερειακή συνεργασία.

Επόμενα βήματα 

Η Επιτροπή θα διαβουλευθεί με όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι γνώμες μπορούν να εφαρμοστούν καλύτερα στην πράξη και θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για να διασφαλίσει ότι οι προσωρινοί έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα δεν υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη λειτουργικότητα της ελεύθερης κυκλοφορίας.  

Ιστορικό

Ο χώρος Σένγκεν συμβάλλει σημαντικά στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην οικονομική ευημερία της ΕΕ. Καθώς τα αγαθά, οι εργαζόμενοι και οι υπηρεσίες διασχίζουν τα εσωτερικά σύνορα απρόσκοπτα, οι διασυνοριακές περιφέρειες ευδοκιμούν και οι εθνικές οικονομίες επωφελούνται από χαμηλότερο διοικητικό φόρτο και οικονομίες κλίμακας.

Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν προβλέπει ότι ένα κράτος μέλος μπορεί να επαναφέρει τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα με σκοπό την αντιμετώπιση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, όταν αυτό είναι αναγκαίο και αναλογικό. Καταρχήν, η μέγιστη διάρκεια των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δεν υπερβαίνει τα 2 έτη. Ωστόσο, όταν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι υπάρχει σημαντική εξαιρετική κατάσταση όσον αφορά μια συνεχιζόμενη σοβαρή απειλή που δικαιολογεί τη συνεχιζόμενη ανάγκη για ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα καθ' υπέρβαση αυτής της μέγιστης περιόδου των δύο ετών, είναι δυνατή η πρόσθετη παράταση. 

Ο κώδικας συνόρων του Σένγκεν απαιτεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογεί κατά πόσον οι παρατεταμένοι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα (άνω των 12 μηνών για τον ίδιο λόγο) βάσει του άρθρου 25α παράγραφος 4 είναι αναγκαίοι και αναλογικοί. Εγκρίνοντας τις σημερινές γνώμες, η Επιτροπή συμμορφώνεται με αυτή τη νομική υποχρέωση.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Artur Zudin on Unsplash