Τι επιδιώκει να επιτύχει η επενδυτική στρατηγική για καθαρή ενέργεια;

Για την υλοποίηση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτηθούν επενδύσεις ύψους 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, οι οποίες θα αυξηθούν σε 695 δισ. ευρώ ετησίως την επόμενη δεκαετία. Ενώ η δημόσια χρηματοδότηση διαδραματίζει ζωτικό ρόλο ως καταλύτης, δεν θα είναι αρκετή για την κάλυψη αυτών των αναγκών.  Η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτήσει σημαντικά μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, τα οποία υπάρχουν ήδη. Οι θεσμικοί επενδυτές ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 12 τρισεκατομμυρίων ευρώ στην Ευρώπη και επιδιώκουν τις μακροπρόθεσμες, σταθερές αποδόσεις που μπορούν να προσφέρουν τα ενεργειακά έργα. Το βασικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να διοχετευθεί αποτελεσματικά αυτό το κεφάλαιο στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.

Η επενδυτική στρατηγική για την καθαρή ενέργεια έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης μέσω τεσσάρων συμπληρωματικών συνόλων δράσεων. Στόχος τους είναι να βελτιώσουν την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, να ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους των επενδύσεων με στοχευμένο τρόπο και να καθιερώσουν διαρθρωμένη συνεργασία με τη χρηματοπιστωτική κοινότητα. Οι πρωτοβουλίες αυτής της στρατηγικής θα στοχεύουν σε όλες τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.

Η υλοποίηση των δράσεων θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τον όμιλο της ΕΤΕπ, ο οποίος προτίθεται να παράσχει χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ κατά την επόμενη τριετία, αξιοποιώντας το πλήρες φάσμα των χρηματοπιστωτικών προϊόντων και των συμβουλευτικών υπηρεσιών του.

Πώς θα κινητοποιήσει η στρατηγική θεσμικούς επενδυτές για τη χρηματοδότηση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας;

Για να προσελκύσει θεσμικούς επενδυτές, όπως συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστές και κρατικά επενδυτικά ταμεία - τα οποία επί του παρόντος διαθέτουν μόνο ένα μικρό μέρος των χαρτοφυλακίων τους στην καθαρή ενέργεια - η στρατηγική προτείνει εξατομικευμένους χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς.

Μια προσέγγιση περιλαμβάνει την τιτλοποίηση μελλοντικών ροών εσόδων, όπως ρυθμιζόμενα τιμολόγια δικτύου ή πληρωμές ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μετατρέποντάς τις σε διαπραγματεύσιμους τίτλους υψηλής ποιότητας, οι οποίοι προσφέρουν τις μακροπρόθεσμες και σταθερές αποδόσεις που απαιτούν οι θεσμικοί επενδυτές.

Μια άλλη λύση είναι η χρήση υβριδικών ομολόγων, επιτρέποντας στους διαχειριστές δικτύων και στις εταιρείες ενέργειας να αντλούν κεφάλαια χωρίς να υπερβαίνουν τα όρια χρέους, καθιστώντας αυτές τις επενδύσεις πιο ελκυστικές για τα ιδρύματα που αποφεύγουν τον κίνδυνο.

Τέλος, το νέο Ταμείο Επενδύσεων σε Στρατηγικές Υποδομές θα επενδύει απευθείας σε έργα παράλληλα με τα ταμεία υποδομών και τους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων. Με την τυποποίηση αυτών των μέσων και τη διασφάλιση αξιόπιστων αξιολογήσεων πιστοληπτικής ικανότητας, η στρατηγική αποσκοπεί στην απελευθέρωση μιας σημαντικής νέας πηγής κεφαλαίων για την ενεργειακή μετάβαση.

Πώς θα συμβάλει η στρατηγική αυτή στη βελτίωση της πρόσβασης των διαχειριστών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας σε κεφάλαια;

Οι διαχειριστές δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας (διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής) αντιμετωπίζουν επίμονες δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε μακροπρόθεσμα κεφάλαια λόγω ελλείψεων ιδίων κεφαλαίων, περιορισμών ρευστότητας και κατακερματισμού της αγοράς.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, το φάσμα παρέμβασης της στρατηγικής είναι διττό. Αφενός, θεσπίζει μέτρα για την ενίσχυση της οικονομικής θέσης των διαχειριστών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τα ίδια κεφάλαια μέσω ενός νέου Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων σε Υποδομές (SII) που υποστηρίζεται από την ΕΤΕπ και προτείνοντας μηχανισμό τιτλοποίησης εσόδων ύψους έως 500 εκατ. ευρώ. Από την άλλη πλευρά, η στρατηγική θα ενισχύσει τη δανειοδοτική ικανότητα των τραπεζών με την επέκταση της τιτλοποίησης δανείων και τη στήριξη μικρότερων φορέων μέσω δανειοδότησης με διαμεσολάβηση που υποστηρίζεται από την ΕΤΕπ.

Τα μέτρα αυτά ευθυγραμμίζονται με τις συστάσεις της έκθεσης Draghi και διασφαλίζουν ότι η επέκταση του δικτύου συμβαδίζει με την αυξημένη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποτρέποντας μελλοντικά σημεία συμφόρησης.

Θα ληφθούν μέτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ενεργειακή απόδοση;

Παρά τον καίριο ρόλο της στη στροφή της ΕΕ προς την καθαρή ενέργεια, η ενεργειακή απόδοση εξακολουθεί να υποχρηματοδοτείται, ιδίως στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και στον στεγαστικό τομέα. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η στρατηγική εισάγει ένα πιλοτικό πρόγραμμα για τη μόχλευση επενδύσεων ύψους 500 εκατ. ευρώ το 2026. Επικεντρώνεται στην κλιμάκωση των μοντέλων «ενέργειας ως υπηρεσίας», όπου οι πάροχοι παρέχουν αναβαθμίσεις απόδοσης χωρίς αρχικό κόστος για τους τελικούς χρήστες, ανακτώντας τα έξοδα μέσω μεριδίου της προκύπτουσας εξοικονόμησης ενέργειας.

Επιπλέον, η Επιτροπή, από κοινού με τον όμιλο της ΕΤΕπ, εργάζεται για την ενίσχυση της εγγύησης βιωσιμότητας του InvestEU —που παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ)— για τη στήριξη έργων απανθρακοποίησης και αποδοτικότητας των ΜΜΕ, μειώνοντας τους κινδύνους για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Όσον αφορά το μέλλον, η Επιτροπή θα αναπτύξει επίσης ένα μέσο επιτάχυνσης της ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα μέσα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας για τη συγκέντρωση και την κλιμάκωση των επενδυτικών διαύλων, βελτιώνοντας την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές για πρωτοβουλίες με γνώμονα την αποδοτικότητα.   

Τι είναι το επερχόμενο Συμβούλιο Επενδύσεων Ενεργειακής Μετάβασης (ETIC);

Το Συμβούλιο Επενδύσεων για την Ενεργειακή Μετάβαση (ETIC), το οποίο θα δρομολογηθεί το δεύτερο τρίμηνο του 2026, θα χρησιμεύσει ως μόνιμη πλατφόρμα διαλόγου μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των κρατών μελών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), των εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών και των ιδιωτών επενδυτών.

Βασικός σκοπός του είναι να ευθυγραμμίσει τις ενεργειακές πολιτικές και τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ με τις ανάγκες των επενδυτών. Το ETIC θα συζητά τακτικά για επενδύσεις που σχετίζονται με την ενέργεια, θα ανταλλάσσει εμπειρίες, θα εντοπίζει σημεία συμφόρησης και θα διατυπώνει προτάσεις για βέλτιστες λύσεις χρηματοδότησης. Μια ειδική ομάδα εργασίας θα επικεντρωθεί στην ενίσχυση των μηχανισμών χρηματοδότησης υπό την καθοδήγηση των δημόσιων τραπεζών για την τόνωση της κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων. Ενώ επικεντρώνεται στις προκλήσεις των ενεργειακών επενδύσεων, το ETIC θα αποφύγει την αλληλεπικάλυψη με μελλοντικά πλαίσια διακυβέρνησης στο πλαίσιο του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Ποιος θα είναι ο ρόλος του Ομίλου ΕΤΕπ στη στρατηγική;

Ο Όμιλος ΕΤΕπ (ΕΤΕπ) είναι βασικός εταίρος στην εφαρμογή της στρατηγικής, παρέχοντας τόσο χρηματοδοτική δύναμη πυρός όσο και τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των έργων και την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η EIBG αναμένεται να χορηγήσει δάνεια, εγγυήσεις, επενδύσεις σε υβριδικά και πράσινα ομόλογα, επιχειρηματικά δάνεια και μετοχικό κεφάλαιο ύψους 75 δισ. ευρώ κατά τα επόμενα 3 έτη. Θα στηρίξει, μεταξύ άλλων, την παραγωγή καθαρής ενέργειας, τις υποδομές διανομής, την ενεργειακή απόδοση, τη λύση ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα και τις καινοτόμες τεχνολογίες.

Θα περιλαμβάνει διάφορα μέσα για τα δίκτυα. Για παράδειγμα, ο Όμιλος ΕΤΕπ θα παράσχει βασικό κεφάλαιο ύψους έως 500 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε συγκεκριμένα έργα υποδομής μέσω του νέου Ταμείου Επενδύσεων σε Στρατηγικές Υποδομές (Ταμείο SII). Η EIBG θα συνεργαστεί με την Επιτροπή για την ανάπτυξη μηχανισμού τιτλοποίησης φορέων εκμετάλλευσης και θα συνεχίσει να αγοράζει υβριδικά ομόλογα για τη μείωση των περιορισμών χρέους για τους φορείς εκμετάλλευσης.

Ο Όμιλος ΕΤΕπ θα εντείνει επίσης τη νέα πρωτοβουλία του για την ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών τραπεζικών δικτύων να δανείζουν σε μικρούς φορείς διανομής μέσω δανεισμού με διαμεσολάβηση.

Όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση, η ΕΤΕπ θα κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους έως και 500 εκατ. ευρώ μέσω ενός πιλοτικού προγράμματος για μοντέλα «ενέργειας ως υπηρεσίας» και προγράμματα απαλλαγής των ΜΜΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές, ενώ η εγγύηση βιωσιμότητας του InvestEU —που παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων— θα βελτιώσει την πρόσβαση των μικρότερων επιχειρήσεων.

Όσον αφορά την καινοτομία, η ΕΤΕπ θα συνεισφέρει μέσω επιχειρηματικών χρεωστικών και μετοχικών μέσων που μπορούν να είναι επιλέξιμα για στήριξη στο πλαίσιο του InvestEU. Πέραν της χρηματοδότησης, η ΕΤΕπ μπορεί να παρέχει τεχνική βοήθεια μέσω του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU για τη διάρθρωση έργων με δυνατότητα τραπεζικής χρηματοδότησης, διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση με τους στόχους της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα.

Ποια είναι τα μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενέχουν οι καινοτόμες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας;

Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας αιχμής είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, αλλά οι υψηλότεροι οικονομικοί κίνδυνοι συχνά αποθαρρύνουν τους ιδιώτες επενδυτές. Για να ξεπεραστεί αυτό, η Επιτροπή, από κοινού με τον όμιλο της ΕΤΕπ, θα εντείνει τη στήριξη για καινοτόμες τεχνολογίες και λύσεις καθαρής ενέργειας, όπως η αποθήκευση ενέργειας μακράς διάρκειας, η πλωτή αιολική και ηλιακή ενέργεια, η ωκεάνια ενέργεια, τα αγροβολταϊκά και η γεωθερμική ενέργεια. Ο Όμιλος ΕΤΕπ μπορεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο μέσω επιχειρηματικών δανείων και ιδίων κεφαλαίων μέσω του InvestEU, βοηθώντας τις καινοτομίες να διασχίσουν την «κοιλάδα του θανάτου» μεταξύ της ανάπτυξης και της διείσδυσης στην αγορά. Τα μέτρα αυτά θα επιταχύνουν την εμπορευματοποίηση και θα μειώσουν το κόστος χρηματοδότησης για ελπιδοφόρες τεχνολογίες υψηλού δυναμικού.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Peter Beukema on Unsplash

Ποια είναι τα κύρια πλεονεκτήματα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR);

Οι SMR είναι μικρότεροι τόσο σε μέγεθος όσο και σε απόδοση σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους επιτρέπει είτε να κατασκευαστούν πλήρως σε εργοστάσιο και στη συνέχεια να μεταφερθούν στο χώρο λειτουργίας τους είτε να συναρμολογηθούν επιτόπου από εξαρτήματα που κατασκευάζονται σε άλλο χώρο.

Οι μικροί δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες μπορούν να χωριστούν σε τρεις κύριες κατηγορίες:

1) SMR ελαφρού ύδατος, τα οποία έχουν συνήθως αναπτυχθεί από υφιστάμενους υδρόψυκτους πυρηνικούς αντιδραστήρες·

2) προηγμένοι δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες (AMR), οι οποίοι χρησιμοποιούν καινοτόμες ιδέες και σχέδια επόμενης γενιάς (Generation IV) με διαφορετικά ψυκτικά μέσα (υγρό μέταλλο, τετηγμένο άλας ή αέριο υψηλής θερμοκρασίας) ή νέους τύπους πυρηνικών καυσίμων· και

3) Οι μικροαντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν συνήθως λιγότερο από 10 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, έχουν μακροχρόνιους κύκλους ανεφοδιασμού και μπορούν να μεταφερθούν. Οι αρχικές επενδύσεις που απαιτούνται αναμένεται να είναι χαμηλότερες από εκείνες των μεγάλων αντιδραστήρων, με την ευελιξία να προστεθούν περισσότερες μονάδες στην ίδια θέση με την αύξηση της ζήτησης.

Μόλις τεθούν σε λειτουργία οι πρώτες στο είδος τους μονάδες SMR, οι χρόνοι κατασκευής για τις πρόσθετες μονάδες θα πρέπει να είναι μικρότεροι από ό,τι για τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Ποιος είναι ο ρόλος των ΚΑΔ στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας;

Για τα κράτη μέλη που αποφασίζουν να ενσωματώσουν την πυρηνική ενέργεια στο μείγμα τους, οι SMR πρόκειται να αποτελέσουν βασικό συστατικό, παράλληλα με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας. Μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη ενός ευέλικτου, ασφαλούς και αποδοτικού ενεργειακού συστήματος, ενσωματώνοντας παράλληλα ένα αυξανόμενο μερίδιο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αξιόπιστη πηγή όχι μόνο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και απανθρακοποιημένης θερμότητας για αστικές περιοχές και συγκεκριμένες βιομηχανίες που είναι δύσκολο να μειωθούν, συμπεριλαμβανομένων των χημικών βιομηχανιών, της παραγωγής χάλυβα, των διυλιστηρίων πετρελαίου, των θαλάσσιων μεταφορών, της άμυνας και της τηλεθέρμανσης, μετριάζοντας παράλληλα την πίεση που ασκείται στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας από την αυξανόμενη ζήτηση, μεταξύ άλλων από κέντρα δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υδρογόνου χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Επιπλέον, οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να αποφέρουν ηλεκτρική και θερμική ενέργεια σε περιοχές όπου οι οικονομικοί, γεωγραφικοί ή σχετικοί με το δίκτυο περιορισμοί καθιστούν τη χρήση συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μη οικονομικά βιώσιμη. 

Οι ΚΑΔ μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της ΕΕ μειώνοντας την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, συμπληρώνοντας παράλληλα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι SMR αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την επόμενη βιομηχανική επανάσταση της Ευρώπης, τηρώντας παράλληλα τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας, προστασίας και διασφαλίσεων για την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών και του περιβάλλοντος.

Η στήριξη των SMR (και των AMR) θα συμβάλει επίσης στη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη ικανοτήτων παγκόσμιας κλάσης στον πυρηνικό τομέα εντός της ΕΕ, επιτρέποντάς μας να ανταγωνιστούμε επιτυχώς στην παγκόσμια αγορά τα επόμενα χρόνια. 

Πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των πρώτων SMR;

Στην ΕΕ, έχουν ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για τα πρώτα έργα ΚΑΔ. Η ανάπτυξη και λειτουργία των πρώτων SMR στην Ευρώπη θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2030.  Η επιτυχία αυτών των έργων εξαρτάται από την πρόσβαση σε κεφάλαια, τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, την ανάπτυξη ισχυρών αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς και από την ύπαρξη των αναγκαίων ανθρώπινων πόρων.

Στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας, πρέπει να αναπτυχθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού για την εξασφάλιση υψηλού βαθμού τοπικού περιεχομένου και ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε όλα τα έργα ΚΑΔ.  

Ποιος είναι ο ρόλος των SMR στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών πυρηνικών καυσίμων;

Οι SMR που έχουν προγραμματιστεί να αναπτυχθούν στην ΕΕ βασίζονται όλες σε δυτικές τεχνολογίες και αναμένεται να χρησιμοποιούν καύσιμα που παράγονται είτε στην ΕΕ είτε σε χώρες εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Ως εκ τούτου, θα συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία.

Στην ΕΕ αναπτύσσονται σχέδια μικροβιακής αντοχής, του λεγόμενου τύπου τέταρτης γενιάς, ορισμένα από τα οποία βασίζονται στην έννοια του κλειστού κύκλου καυσίμου. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιήσουν πυρηνικά υλικά μέσω της ανακύκλωσης. Αυτά τα σχέδια αντιδραστήρων θα βελτιώσουν σημαντικά τη χρήση καυσίμων και θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, σύμφωνα με τους στόχους της κυκλικής οικονομίας. Θα μειώσει επίσης την ανάγκη προμήθειας νέων καυσίμων.

Παρέχει η ΕΕ κονδύλια στις ΚΑΔ;

Στόχος της δημόσιας χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι η κινητοποίηση διαθέσιμων ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω κατάλληλων μέσων, όπως εγγυήσεις για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων σε πρωτοποριακά έργα SMR και στην ανάπτυξη πρώτων εμπορικών μονάδων.

Υπό το πρίσμα των αποτελεσμάτων της εν εξελίξει πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας όσον αφορά τα έργα SMR, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο πρόσθετης προσωρινής συμπληρωματικής ενίσχυσης του InvestEU ύψους 200 εκατ. ευρώ έως το 2028 για την περαιτέρω στήριξη —μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων— της ανάπτυξης των αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών εντός της ΕΕ.

Επιπλέον, το νέο Ταμείο Scaleup Europe, το οποίο αποσκοπεί στην επένδυση στις πλέον ελπιδοφόρες ευρωπαϊκές εταιρείες σε στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς, θα μπορούσε να βοηθήσει τις καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες να επιτύχουν ταχύτερη ανάπτυξη.

Τις τελευταίες δεκαετίες, το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ στήριξε ερευνητικές δραστηριότητες προς όφελος των ΚΑΔ. Οι πρωτοβουλίες αυτές ενίσχυσαν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και ενίσχυσαν την εμπειρογνωμοσύνη και την τεχνογνωσία στον πυρηνικό τομέα της ΕΕ. Το 2024 δρομολογήθηκαν πέντε ερευνητικά έργα της Ευρατόμ σχετικά με την ασφάλεια των SMR συνολικής αξίας 30 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή αναμένει να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την έρευνα για την ασφάλεια των SMR με 15 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ κατά την περίοδο 2026-27 και στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-34. Επιπλέον, το ΣΕΚΕΕ για καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των SMR, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο του σχεδιασμού του, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στη στήριξη των δραστηριοτήτων Ε&Α και θα προωθήσει την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα αυτό κατά τα επόμενα έτη.

Πώς θα επηρεάσουν οι ΚΑΔ τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας;

Οι ΚΑΔ έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν ολόκληρες αξιακές αλυσίδες σε διάφορες χώρες της ΕΕ και σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της μηχανικής, των προηγμένων υλικών και της ρομποτικής, και να ενεργοποιήσουν τα χρηματοπιστωτικά ενδιαφερόμενα μέρη. Μπορούν να ενισχύσουν την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, να δημιουργήσουν νέες τεχνολογικές γνώσεις και ειδικευμένες θέσεις εργασίας, καθώς και μακροπρόθεσμη εξαγωγική ικανότητα.

Ποιος θα είναι ο ρόλος της διεθνούς συνεργασίας στην ανάπτυξη των SMR και των AMR στην Ευρώπη;

Η διεθνής συνεργασία με χώρες εταίρους που σχεδιάζουν να αναπτύξουν SMR στο εγγύς μέλλον είναι ουσιαστικής σημασίας, καθώς και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και ο ΟΟΣΑ-Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας. Η στενή συνεργασία με τις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες και τις χώρες εταίρους στις νότιες γειτονικές μας χώρες θα αποτελέσει αναπόσπαστο στοιχείο της στρατηγικής.

Ορισμένα από τα σχέδια SMR που βρίσκονται πλησιέστερα στην ανάπτυξη προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ και η αγορά της ΕΕ παραμένει ανοικτή σε παράγοντες εκτός ΕΕ.  Ταυτόχρονα, η ενίσχυση του ευρωπαϊκού περιεχομένου και η οικοδόμηση μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση των ικανοτήτων εξάρτησης από τις εισαγωγές και τη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας σε αυτή τη βασική τεχνολογία. Εκτός από τη βιομηχανική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των χωρών εταίρων, υπάρχει περιθώριο για ενισχυμένο διάλογο σχετικά με τα κανονιστικά πλαίσια.

Σε ποιον βαθμό συμμετέχει η βιομηχανία της ΕΕ στη διαμόρφωση της ανάπτυξης των SMR;

Η βιομηχανία της ΕΕ αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη των SMR στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για τους SMR τον Φεβρουάριο του 2024, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 400 οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών, ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών φορέων και μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Πρωταρχικός στόχος της συμμαχίας είναι να διευκολύνει την ανάπτυξη έργων SMR και να δημιουργήσει τις βέλτιστες συνθήκες για την ανάπτυξή τους στην ΕΕ και πέραν αυτής. Τα μέλη της Συμμαχίας ενέκριναν τον περασμένο Σεπτέμβριο το στρατηγικό σχέδιο δράσης της Συμμαχίας, έναν οδικό χάρτη συγκεκριμένων δράσεων που θα υλοποιηθούν κατά την επόμενη πενταετία (2025-2029). Στόχος είναι οι πρώτες ΚΑΔ να λειτουργούν στην ΕΕ έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Simone Hutsch on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νέα πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), την TraceMap, για να επιταχύνει τον εντοπισμό κρουσμάτων απάτης στον τομέα των τροφίμων, μολυσμένων τροφίμων και τροφιμογενών νόσων σε ολόκληρη την ΕΕ. Σύμφωνα με τα υψηλά πρότυπα ασφάλειας της ΕΕ για τα τρόφιμα και τα εισαγόμενα προϊόντα, το νέο αυτό εργαλείο θα ενισχύσει την ασφάλεια των καταναλωτών και θα βοηθήσει τις εθνικές αρχές να εργαστούν αποτελεσματικότερα, καινοτομώντας στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε, εντοπίζουμε και αντιμετωπίζουμε τους κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων και τις δόλιες δραστηριότητες.

Το TraceMap θα χρησιμοποιήσει AI για:

• Βελτίωση των εκτιμήσεων κινδύνου για την ασφάλεια των τροφίμων με τον εξορθολογισμό της πρόσβασης και την ανάλυση κρίσιμων δεδομένων.
• Ταχεία ταυτοποίηση των δεσμών μεταξύ υπευθύνων επιχειρήσεων και αποστολών.  
• Παρακολούθηση ολόκληρης της αγροδιατροφικής αλυσίδας εφοδιασμού, μόλις εντοπιστεί κίνδυνος, ώστε να καταστεί δυνατή η ταχύτερη ανάκληση μη ασφαλών ή δόλιων προϊόντων.

Από σήμερα, το TraceMap είναι προσβάσιμο στις εθνικές αρχές όλων των κρατών μελών, επιτρέποντάς τους να στοχεύουν καλύτερα τους ελέγχους και να διενεργούν διεξοδικότερες έρευνες, χωρίς να χρειάζονται πρόσθετους πόρους. Θα χρησιμοποιήσει τα εκτεταμένα δεδομένα στα υφιστάμενα αγροδιατροφικά συστήματα της ΕΕ για την παρακολούθηση των εμπορικών ροών και των ροών παραγωγής με ταχύ ρυθμό. Η πλατφόρμα θα βελτιώσει την ακρίβεια του ελέγχου, θα επιταχύνει τον εντοπισμό ύποπτων επιχειρήσεων και θα βοηθήσει τους ερευνητές να εντοπίζουν περιπτώσεις απάτης στον τομέα των τροφίμων και επιδημικών εξάρσεων που οφείλονται σε τρόφιμα και να απομακρύνουν γρήγορα τα μη συμμορφούμενα προϊόντα από την αγορά. Το TraceMap παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να καλύψουν τα κενά, να αντιμετωπίσουν τα τρωτά σημεία και να ενισχύσουν τα μέτρα τους για την καταπολέμηση της απάτης στον αγροδιατροφικό τομέα. Θα καταστήσει επίσης δυνατό τον καλύτερο έλεγχο των εισαγόμενων εμπορευμάτων, σύμφωνα με τα ενισχυμένα μέτρα που ορίζονται στο όραμα για τη γεωργία και τα τρόφιμα.

Το TraceMap δημιουργήθηκε από την Επιτροπή, με τη χρήση τεχνολογίας ΤΝ που επεξεργάζεται, διαρθρώνει και ερμηνεύει δεδομένα από διάφορες πλατφόρμες διαχείρισης της ασφάλειας των τροφίμων σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές (RASFF) και του συστήματος ελέγχου και πραγματογνωμοσύνης στις συναλλαγές (TRACES). Μια πιλοτική έκδοση του TraceMap χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα για να υποστηρίξει την ταυτοποίηση και την ανάκληση του βρεφικού γάλακτος που παρασκευάζεται με μολυσμένο έλαιο ARA από την Κίνα.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Adrian Infernus on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χερσαίων και πολυτροπικών μεταφορών (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ) και τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών (στο εξής: TBER). Τα κείμενα αυτά στηρίζουν πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς τόσο για τους επιβάτες όσο και για τα εμπορεύματα και επικαιροποιούν το πλαίσιο της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις στις χερσαίες και πολυτροπικές μεταφορές. Θα αρχίσουν να ισχύουν στις 30 Μαρτίου 2026. Ο TBER θα ισχύει έως την 31η Δεκεμβρίου 2034. Δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης για τις κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ.

Οι νέοι κανόνες αντικαθιστούν τις κατευθυντήριες γραμμές του 2008 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές LMT και ο TBER θεσπίζουν ένα συνεκτικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που καλύπτει ευρύ φάσμα βιώσιμων τρόπων μεταφοράς και μέτρων ενίσχυσης, διατηρώντας παράλληλα διασφαλίσεις για την πρόληψη αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χερσαίων και πολυτροπικών μεταφορών (ΧΠΜ)

Οι κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι κρατικές ενισχύσεις που πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή προς έγκριση πριν από τη χορήγησή τους μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές:

• Καλύπτουν όλους τους τρόπους χερσαίων μεταφορών που είναι πιο βιώσιμοι από τις οδικές μεταφορές. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι σιδηροδρομικές, οι εσωτερικές πλωτές και οι βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές. Όσον αφορά τις πολυτροπικές μεταφορές, τουλάχιστον ένας από τους χρησιμοποιούμενους τρόπους μεταφοράς πρέπει να είναι σιδηρόδρομος ή εσωτερική πλωτή οδός, ή να συνδυάζει χερσαίες μεταφορές με θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων.
• Αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες για διάφορα μέτρα λειτουργικών και επενδυτικών ενισχύσεων, π.χ. ενισχύσεις για την κατασκευή και την αναβάθμιση εγκαταστάσεων σιδηροδρομικών υπηρεσιών και εσωτερικών πλωτών οδών, ενισχύσεις για τη δρομολόγηση νέων εμπορικών συνδέσεων σε σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές οδούς, αλλά και αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες ενισχύσεων υπό μορφή επιστροφής για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών.
• Θεσπίζουν πιο ευέλικτους κανόνες για τα μέτρα ενίσχυσης που συμβάλλουν άμεσα στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Σε αυτά περιλαμβάνονται ενισχύσεις που αποσκοπούν στη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών, καθώς και ενισχύσεις για την προώθηση της διαλειτουργικότητας, π.χ. ενισχύσεις για ασφαλέστερη και αποδοτικότερη λειτουργία σε όλα τα εθνικά σιδηροδρομικά συστήματα. Οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στη στήριξη της μετάβασης από τις οδικές μεταφορές σε πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η ενίσχυση παραμένει στοχευμένη και αναλογική.
• Θεσπίζουν διασφαλίσεις για τη στήριξη της εισόδου και της ανάπτυξης νέων φορέων εκμετάλλευσης σε αγορές βιώσιμων χερσαίων μεταφορών. Διευκολύνουν την πρόσβαση των ΜΜΕ, των επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κεφαλαιοποίησης και των νεοεισερχόμενων στη χρηματοδότηση για την αγορά τροχαίου υλικού και σκαφών εσωτερικής ναυσιπλοΐας, διατηρώντας παράλληλα τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.

Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών (TBER)

Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα των μεταφορών συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές απαλλάσσοντας ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και βιώσιμων πολυτροπικών μεταφορών από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή και έγκρισης από αυτήν.

Αυτό το νέο πλαίσιο απαλλαγής συνιστά σημαντική απλούστευση, η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη να χορηγούν γρήγορα ενισχύσεις όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούν πλέον να εφαρμόζουν πολλά μέτρα χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή. Τούτο συνάδει με την προσέγγιση της Επιτροπής να επικεντρωθεί στην επίτευξη περισσότερων και ταχύτερων αποτελεσμάτων, με παράλληλη μείωση του περιττού διοικητικού φόρτου. Οι κατηγορίες ενισχύσεων και οι κανόνες που περιέχονται στον TBER αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τις κατευθυντήριες γραμμές ΧΠΜ.

Ιστορικό

Η έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών ΧΠΜ και του TBER ακολουθεί τα συμπεράσματα του ελέγχου καταλληλότητας του 2019 σχετικά με τους υφιστάμενους κανόνες που εφαρμόζονται στον τομέα των βιώσιμων χερσαίων μεταφορών. Η διαδικασία αυτή έδειξε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τους σιδηροδρόμους συνέβαλαν σημαντικά στην ενθάρρυνση της στροφής προς τις σιδηροδρομικές μεταφορές και στην προώθηση της διαλειτουργικότητας. Ταυτόχρονα, η αξιολόγηση έδειξε ότι απαιτούνταν προσαρμογές ώστε να αντικατοπτρίζονται οι εξελίξεις στην αγορά και την τεχνολογία, καθώς και οι τρέχουσες στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ.

Τον Οκτώβριο του 2021 η Επιτροπή δημοσίευσε αρχική εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τους σιδηροδρόμους και χάρτη πορείας για έναν νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για τις σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές και πολυτροπικές μεταφορές. Τον Δεκέμβριο του 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε εξουσιοδοτικό κανονισμό, με τον οποίο εξουσιοδοτείτo η Επιτροπή να εκδώσει αυτόν τον νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Τον Μάρτιο του 2024 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής στοιχείων σχετικά με τον TBER, την οποία ακολούθησε δημόσια διαβούλευση με την οποία κλήθηκαν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών ΧΠΜ και τον TBER. Όλα αυτά τα μέτρα αξιολόγησης τροφοδότησαν τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό που εκδόθηκαν σήμερα.

Οι αναθεωρημένοι κανόνες συνοδεύονται από έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων που προσδιορίζει το πεδίο εφαρμογής, το περιεχόμενο και τις πιθανές επιπτώσεις των νέων κανόνων και συνοψίζει τις πληροφορίες που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων διαβούλευσης που διοργάνωσε η Επιτροπή.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Team Evelo on Unsplash